1920’ler ve 1930’larda Özbek Şiirindeki Şiirsel Motiflerin Pragmatik Özellikleri

Öz

Bu makale, 20. yüzyılın 1920-1930’lu yıllarında Özbek şiirinde önemli bir estetik ve ideolojik unsur hâline gelen poetik motiflerin pragmatik işlevlerini incelemektedir. Dönemin sert fikir çatışmaları, şiirlerdeki motiflerin yalnızca estetik bir unsur değil, aynı zamanda ideolojik bir söylem aracı olarak kullanılmasına yol açmıştır. Makalede, özellikle Batu, Çolpan, Aybek ve Hamid Alimcan’un şiirleri üzerinden, motiflerin iletişimsel niyet (communicative intention) doğrultusunda nasıl şekillendiği ele alınmakta; bir motifi anlamak için gerekli olan bağlam bilgisi, okur farkındalığı ve metinlerarasılık kavramları tartışılmaktadır. Batu’nun “umut” ve “gelecek”, Çolpan’ın “ümitsizlik” ve “ruh”, Aybek’in deniz imgesi gibi motiflerinin karşılıklı etkileşimi, bu şiirlerde pragmatik içeriğin nasıl oluştuğunu somut biçimde göstermektedir. Ayrıca klasik Doğu şiiri ve Rus şiiriyle kurulan metinlerarası ilişkiler, motiflerin anlam alanını genişleten önemli bir unsur olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, poetik motiflerin pragmatik boyutu, şiirin sadece estetik yapısını değil, aynı zamanda okurla kurduğu iletişimsel ve ideolojik etkileşimi belirleyen temel bir yapıdır.

Anahtar Kelimeler

• poetik motif
• pragmatik içerik
• iletişimsel niyet
• metinlerarasılık
• Özbek şiiri

PRAGMATIC FEATURES OF POETIC MOTIFS IN UZBEK POETRY OF THE 1920S AND 1930S

Öz

This article examines the pragmatic functions of poetic motifs in Uzbek poetry of the 1920s and 1930s, a period marked by intense ideological and aesthetic struggles. These historical conditions led poetic motifs to function not only as aesthetic devices but also as vehicles of ideological expression. Through the works of Batu, Cholpan, Aybek, and Hamid Alimjan, the study explores how motifs are shaped by the poet’s communicative intention and how their meaning depends on contextual knowledge, reader awareness, and intertextual relations. The opposing motifs of “hope” and “despair” in Batu and Cholpan, as well as Aybek’s use of the sea motif, demonstrate how pragmatic content emerges through poetic interaction. Connections with classical Eastern literature and Russian poetry further expand the semantic and pragmatic scope of these motifs. Ultimately, the article argues that the pragmatic dimension of poetic motifs constitutes a key component of poetic communication, shaping not only the aesthetic structure of the poem but also its ideological and interpretive impact on the reader.

Anahtar Kelimeler

• poetic motif
• pragmatics
• communicative intention
• intertextuality
• Uzbek poetry

Kaynakça

1. Aybek. Mukammal Asarlar To’plamı. c. 1. Fan, 1975.
2. Batu. Tanlangan Asarlar. Şark, 2004.
3. Cholpan. Asarlar. c. 1. Akademnashr, 2016.
4. Davron, Xurshid. “Yevropa va rus she’riyatidan tarjimalar”. Kh-Davron, 21 Mayıs 2021, https://kh-davron.uz/ijod/tarjimalar/xurshid-davron-yevropa-va-rus-sheriyatidan-tarjimalar.html .
5. Kuronov, Dilmurod. “Adabiy Asar Haqida”. İlmiy Xabarnoma, s. 3, 2014, ss. 75-79.
6. Olimjon, Hamid. “She’rlar & Hamid Olimjon. Tanlangan asarlar (1951) & Hamid Olimjon she’rlariga bastalangan uch o’lmas qo’shiq”. Kh-Davron, 11 Aralık 2019, https://kh-davron.uz/kutubxona/multimedia/hamid-Alimjan.html
7. Yesenin, Sergey. “Bereza”. Esenin. 10 Haziran 2018, http://esenin-poet.ru/bereza/