Yemeğin Birleştirici Gücü: Bartın Örneği

Öz

Yemek kültürü, bir toplumun sadece fizyolojik bir ihtiyacı olarak yemek yeme alışkanlıklarını değil aynı zamanda toplumsal anlamda paylaşma anlayışını, sosyal ilişkilerini yansıtan önemli kültür kavramlarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada yemeğin kültür ile ilişkisi ortaya konularak yemek kültürü çeşitli açılardan değerlendirilmiş ve bu bağlamda Bartın sofra kültürü ele alınmıştır. Karadeniz Bölgesi’nde yer alan Bartın ili, sahip olduğu coğrafi özellikleri ve tarihi ile zengin kültürel çeşitliliğe sahip olan illerimizden biridir. Bu çalışmanın amacı, Bartın ilinde sofra kültürünün toplumsal işlevlerini katılımcı deneyimleri üzerinden incelemek ve yerel yemek pratiklerinin sosyal ilişkiler üzerindeki rolünü ortaya koymaktır. Araştırma nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde tasarlanmış olup veri toplama sürecinde farklı yaş ve sosyo-kültürel özelliklere sahip 14 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve temalar halinde değerlendirilmiştir. Bu çalışma, Bartın örneği üzerinden yerel düzeyde yemek kültürünün toplumsal boyutlarını ve işlevlerini ortaya koyarak ilgili literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bartın yemek kültürü
• sofra kültürü
• kültür
• kültürel pratikler
• gelenek

The Unifying Power of Food: Bartın Example

Öz

Food culture is not only a physiological need for eating within a society, but also an important cultural concept reflecting the understanding of sharing and social relationships within the community. This study reveals the relationship between food and culture, evaluates culinary culture from various perspectives, and, in this context, examines the table culture of Bartın. Located in the Black Sea Region, Bartın province is one of our provinces with a rich cultural diversity, thanks to its geographical features and history. The aim of this study is to examine the social functions of table culture in Bartın province through participants’ experiences and to reveal the role of local culinary practices in shaping social relations. The research was designed within the framework of a quantitative research approach, and semi-structured interviews were conducted with 14 participants of different ages and socio-cultural characteristics during the data collection process. The data obtained were analyzed using descriptive analysis methods and evaluated in terms of themes. This study aims to contribute to the relevant literature by revealing the social dimensions and functions of local food culture through the example of Bartın.

Anahtar Kelimeler

• Bartın food culture
• table culture
• culture
• cultural practices
• tradition

Kaynakça

1. Asma, Çetin. Mitolojiden Gezginlere Bartın Kültür ve Turizm Envanteri. Ankara: Bartın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını, 2007.
2. Aşkın Uzel, Ruhan. “Geleneksel Mutfak Kültürü ve Tarımsal Ürün Çeşitliliğinin, Üniversite Öğrencileri Beslenme Durumu Üzerine Etkisi”. Journalof Agriculture Faculty of Ege University 55/ 1 (2018), 37-44.
3. Ayaz, Nurettin ve Çobanoğlu, Sibel. “Ev Kadınlarının Turizm Amaçlı Yöresel Yemek Üretimine Bakış Açıları: Bartın İli Örneği”. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 7/ 1 (2017), 413-427.
4. Beşirli, Hayati (2010). “Yemek, Kültür ve Kimlik”. Milli Folklor Dergisi 11/87 (2010), 159-169.
5. Birer, Selma. “Türk Mutfağının Tarihsel Gelişim Süreci İçerisindeki Değişimi ve Bugünkü Durumu”. Beslenme ve Diyet Dergisi 19/2 (1990), 251-260.
6. Çakıcı, Hasan Hüseyin ve Zencir, Ebru. “Unutulmaya Yüz Tutmuş Mutfak Kültürleri: Çakırözü Köyü Örneği”. Journal of Tourism and Gastronomy Studies 6/3 (2018), 285-297.
7. Çakıcı, Hasan Hüseyin. Nazilli Mutfak Kültürü. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
8. Çetin, Altan. “Memlük Devletinde Yemek Kültürüne Genel Bir Bakış”. Milli Folklor Dergisi 18/ 72 (2006), 107-117.

9. Çoşan, Dilek ve Seçim, Yılmaz. Bartın Yöresel Yemek Alışkanlıklarının Tespit Edilmesi Üzerine Bir Araştırma. Sevcan Yıldız (Ed). Alternatif Turizm Araştırmaları, s. 3-26. Ankara: İksad Yayınları, 2019.
10. Çoşan, Dilek. Bartın Mutfak Kültürü ve Yemekleri. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
11. Diken, Hasan Ali. “Geleneksel Türk Mutfak Kültüründeki Alışkanlık ve Davranış Örüntüleri Üzerine Genel Bir Değerlendirme”. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 11/142 (2023), 282-292.
12. Erol Çalışkan, Şerife Seher. “Bartın’da Özel Günler: Bayram, Tören ve Kutlamalar”. Uluslararası Karadeniz Havzası Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1/1 (2015), 43-68.
13. Erol Çalışkan, Şerife Seher. “Bartın’da Düğün Geleneklerinin Dünü ve Bugünü”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi 8/1 (2019), 413-445.
14. Erol Çalışkan, Şerife Seher. Manevi Bir Yolculuğun Kültürel Yansımaları: Bartın Hac Folkloru. İstanbul: Cinius Yayınları, 2025.
15. Gargacı Kınay, Aysun. “Türk Sofra Adabını Konu Alan Araştırmalar Üzerine Bir İnceleme”. International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS) 15/55 (2024), 37-49.
16. Gözelce Küçükyıldız, Damlanur. Türk Sofra Kültürü ve Rize Örneği. Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Doktora Tezi, 2021.
17. Güler, Sibel. “Türk Mutfak Kültürü ve Yeme İçme Alışkanlıkları”. Sosyal Bilimler Dergisi 2/26 (2010), 24-30.
18. Kabak, Turgay. “Yerel Mutfaktan Ulusal Mutfağa Kuymak’ın Seyrinin Kültür Endüstrisi Açısından İncelenmesi”. Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 4/6 (2018), 347-352.
19. Kabak, Turgay. “Geleneksel Silifke Mutfak Kültürünün Sürdürülebilir Gastronomi ve Kültürel Mirasın Aktarımı Açısından Değerlendirilmesi”. Türk Folklor Araştırmaları Dergisi 368 (2024), 76-85.
20. Ögel, Bahaeddin.Türk Kültür Tarihine Giriş.1. Cilt. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 2000.
21. Öğüt Eker, Gülin. “Farklı Görme Biçimiyle Modern Dünya Ritüeli Olarak Yemek Kültürü: Sınanma/Erginleme ve İntikam Alma Gizli İşlevleri”. Milli Folklor Dergisi 30/ 120 (2018), 170-183.
22. Önçel, Sibel. “Türk Mutfağı ve Geleceğine İlişkin Değerlendirmeler”. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 3/4 (2015), 33-44.
23. Öztürk, Yaşar. “Yemeğe Sosyolojik Bir Bakış”. Premium E-Journal of Social Sciences (PEJOSS) 5/12 (2021), 145-153.
24. Sarıtunç, Berrin. “Orta Asya’dan Bugüne Türk Kültüründe Sofra Adabı”. International Journal of Social Sciences and Education Research 11/2 (2025), 79-91.
25. Toprak, Abdülhamit (2019). “Türk Kültüründe Misafirperverlik ve Sofra Açmak/Sofra Çekmek (Samsun Örneği)”. Mecmua Dergisi 4/7 (2019), 74-81.
26. Uğur Çerikan, Fidan. “Türk Ailesinde Sofra Adabı, Denizli Örneği ve İşlevselliği”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi 8/1 (2019), 481-511.