TR
EN
Hayvanlar Düşünebilir Mi?
Öz
Hayvanlar Düşünebilir Mi?
Öz: Birçok kişi, hayvanların insanlar kadar olmasa da en azından sınırlı bir düşünce yetisine sahip olduğuna inanır. Dennett’e göre ise, hayvanların düşünebildiğini söylemek oldukça zordur. Zeki hayvan davranışları düşünmeyen yönelimsellik örnekleri olarak betimlenebilir. Bazen insanlar da düşünmeden eyleme geçer; yalnız, hayvanlardan farklı olarak insanlar bu otomatikleşmiş davranışların yerleşmesinden önce uzun ve bilinçli bir öğrenme sürecinden geçerler. Dennett, hayvan düşüncesi karşıtı fikirlerini geliştirdikten sonra hayvan düşüncesini destekleyen köklü fikirleri rahatsız etmek için bu fikirleri geliştirdiğini itiraf eder (Dennett 1996). Yalnız, Dennett’in seçtiği örnekler ve geliştirdiği argümanlar makul bir şüpheyi yerleştirmeye çalışırken beklenmedik sorunlar çıkarır. Örnekler ağırlıklı olarak işlemsel bellek süreçleriyle ilgili örneklerdir; halbuki hayvanların düşünüp düşünemediği ile ilgili bir şüphe yaratmak için bakılması gereken süreçler işlemsel bellek süreçleri değil, olaysal bellek süreçleridir. Ayrıca, Dennett’in iddiasının aksine, insanlarda da her işlemsel bellek sürecinin öncesinde bilinçli bir öğrenme süreci gerekmemektedir. Özetle, hayvanların düşünmesi konusundaki şüphecilik hala haklı olabilir, ancak bu Dennett’in öne sürdüğü nedenler ve en çok tercih ettiği örnekler yüzünden değil, başka nedenlerden dolayıdır.
Anahtar Kelimeler: Bilinç, Düşünce, Temsil, Olaysal Bellek, Dennett.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Birch, J., Schnell, A. & Clayton, N. (2020). Dimensions of Animal Consciousness. Trends in Cognitive Sciences, 24 (10), 789-801.
- Brentano, F. (1973/1995). Psychology from an Empirical Standpoint (tr., A. C. Rancurello, D. B. Terrell & L. McAlister). London: Routledge
- Clark, A. & Chalmers, D. (1998). The Extended Mind. Analysis 58/1, 7-19.
- Clayton, N. S., & Dickinson, A. (1998). "Episodic-like memory during cache recovery by scrub jays." Nature 395, 272-274. https://doi.org/10.1038/26216
- Corballis, M. C. (2013). "Mental time travel: a case for evolutionary continuity." Trends in Cognitive Sciences, 17 (1), 5-6.
- Crystal, J. D. (2010). "Episodic-like memory in animals." Behavioural Brain Research, 215 (2), 235-243.
- Dennett, D. C. (1978a/2017). Intentional Systems. Brainstorms: Philosophical Essays on Mind and Psychology (pp. 3-23). Cambridge, MA: MIT Press.
- Dennett, D. C. (1978b/2017). Reply to Arbib and Gunderson. Brainstorms: Philosophical Essays on Mind and Psychology (pp. 25-41). Cambridge, MA: MIT Press.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Mantık
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
28 Mart 2025
Gönderilme Tarihi
31 Temmuz 2024
Kabul Tarihi
5 Ocak 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 24 Sayı: 1
APA
Gökel, N., & İkier, S. (2025). Hayvanlar Düşünebilir Mi? Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 24(1), 43-77. https://doi.org/10.20981/kaygi.1525718
AMA
1.Gökel N, İkier S. Hayvanlar Düşünebilir Mi? Kaygı. 2025;24(1):43-77. doi:10.20981/kaygi.1525718
Chicago
Gökel, Nazım, ve Simay İkier. 2025. “Hayvanlar Düşünebilir Mi?”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 24 (1): 43-77. https://doi.org/10.20981/kaygi.1525718.
EndNote
Gökel N, İkier S (01 Mart 2025) Hayvanlar Düşünebilir Mi? Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 24 1 43–77.
IEEE
[1]N. Gökel ve S. İkier, “Hayvanlar Düşünebilir Mi?”, Kaygı, c. 24, sy 1, ss. 43–77, Mar. 2025, doi: 10.20981/kaygi.1525718.
ISNAD
Gökel, Nazım - İkier, Simay. “Hayvanlar Düşünebilir Mi?”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 24/1 (01 Mart 2025): 43-77. https://doi.org/10.20981/kaygi.1525718.
JAMA
1.Gökel N, İkier S. Hayvanlar Düşünebilir Mi? Kaygı. 2025;24:43–77.
MLA
Gökel, Nazım, ve Simay İkier. “Hayvanlar Düşünebilir Mi?”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, c. 24, sy 1, Mart 2025, ss. 43-77, doi:10.20981/kaygi.1525718.
Vancouver
1.Nazım Gökel, Simay İkier. Hayvanlar Düşünebilir Mi? Kaygı. 01 Mart 2025;24(1):43-77. doi:10.20981/kaygi.1525718