TR
EN
Yapay Zekânın Akademik Yayın Hakemliğindeki Rolü Üzerine Epistemik ve Etik Bir Sorgulama
Öz
Teknolojik gelişimi gün geçtikçe artan yapay zekâ araçlarının kullanım alanları da benzer bir şekilde artmaktadır. Bu bağlamda eğitim-öğretim faaliyetleri başta olmak üzere üniversitelerde ve akademik çalışmalarda yapay zekâ hem bir araştırma nesne olarak hem de araştırmalara yardımcı olan bir araç olarak gündeme gelmeye başlamıştır. Akademik yayınların üretilmesi ve değerlendirilmesi süreçlerinde yapay zekânın rolü henüz netleşmemiştir. Bu çalışmada akademik yayınlarda yapay zekâ araçlarının hakemlik süreçlerine etkileri genel hatlarıyla ele alınmaktadır. Hakemlik, bilimsel bilginin güvenilirliğini sağlayan, insan merkezli değerlendirme süreçlerine dayanan tarihsel bir denetim mekanizması olarak ortaya çıkmıştır. Ancak son yıllarda yapay zekâ destekli uygulamaların bu kurumsallaşmış yapının işlevsel, etik ve epistemik boyutlarında dönüşümlere yol açtığı gözlemlenmiştir. Bu dönüşüm, bilimsel değerlendirmenin öznesi, otoritesi ve meşruiyeti konusunda temel soruları da beraberinde getirmiştir.
Makale, hakemlik kurumunun tarihsel gelişimini ve epistemik otorite kavramı ile ilişkisini irdelemekte; yapay zekâ sistemlerinin hakemlik sürecinde üstlenebileceği teknik rolleri ve potansiyel sınırlılıklarını tartışmaktadır. Yapay zekâ araçlarının hakem önerme, dilsel iyileştirme, biçimsel tutarlılık denetimi ve rapor özetleme gibi görevlerde süreç verimliliğini artırabileceği; ancak bağlamsal sezgi, etik muhakeme ve yaratıcı değerlendirme gibi niteliklerde insan hakemlerin yerini tutamayacağı vurgulanmıştır. Ayrıca yapay zekânın karar alma mekanizmalarına dâhil edilmesinin, değerlendirme süreçlerinde şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerini zayıflatabileceği ifade edilmiştir. Yapay zekânın bilimsel değerlendirme süreçlerine katkı sağlayabilmesi, onun değerlendirme sürecinin merkezine değil, çevresine yerleştirilmesi ile mümkün olacaktır. Nihai kararlar ve epistemik otorite, hâlâ insan hakemliğinin sorumluluğunda olmalıdır. Bu bağlamda, yapay zekânın sunduğu olanakların, bilimsel bütünlüğü gözeten, etik ve denetimli bir çerçevede değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- BaHammam, A. (2025). Peer Review in the Artificial Intelligence Era: A Call for Developing Responsible Integration Guidelines. Nature and Science of Sleep, Volume 17, 159-164. https://doi.org/10.2147/NSS.S513872
- Baldwin, M. (2015). Credibility, Peer Review, and Nature, 1945–1990. Notes and Records: The Royal Society Journal of the History of Science, 69(3), 337-352. https://doi.org/10.1098/rsnr.2015.0029
- Barros, A., Prasad, A., & Śliwa, M. (2023). Generative Artificial Intelligence and Academia: Implication for Research, Teaching and Service. Management Learning, 54(5), 597-604. https://doi.org/10.1177/13505076231201445
- Biswas, S. S. (2023). Chatgpt for Research and Publication: A Step-By-Step Guide. The Journal of Pediatric Pharmacology and Therapeutics, 28(6), 576-584. https://doi.org/10.5863/1551-6776-28.6.576
- Biswas, S. S. (2024). AI-assisted Academia: Navigating the Nuances of Peer Review with Chatgpt 4. The Journal of Pediatric Pharmacology and Therapeutics, 29(4), 441-445. https://doi.org/10.5863/1551-6776-29.4.441
- Cheng, K., Sun, Z., Liu, X., Wu, H., & Li, C. (2024). Generative Artificial Intelligence Is Infiltrating Peer Review Process. Critical Care, 28(1), 149. https://doi.org/10.1186/s13054-024-04933-z
- Church, K. W., Chandrasekar, R., Ortega, J. E., & Ahmad, I. S. (2025). Is peer-reviewing worth the effort?. Proceedings of the 31st International Conference on Computational Linguistics. 3589-3599.
- Crawford, J., Allen, K.-A., & Lodge, J. (2024). Humanising Peer Review with Artificial Intelligence: Paradox or Panacea? Journal of University Teaching and Learning Practice, 21(1). https://doi.org/10.53761/xeqvhc70
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Etik
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Erken Görünüm Tarihi
29 Eylül 2025
Yayımlanma Tarihi
30 Eylül 2025
Gönderilme Tarihi
22 Mayıs 2025
Kabul Tarihi
18 Haziran 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 24 Sayı: 2
APA
Gözütok, T. T. (2025). Yapay Zekânın Akademik Yayın Hakemliğindeki Rolü Üzerine Epistemik ve Etik Bir Sorgulama. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 24(2), 761-783. https://doi.org/10.20981/kaygi.1704390
AMA
1.Gözütok TT. Yapay Zekânın Akademik Yayın Hakemliğindeki Rolü Üzerine Epistemik ve Etik Bir Sorgulama. Kaygı. 2025;24(2):761-783. doi:10.20981/kaygi.1704390
Chicago
Gözütok, Tarık Tuna. 2025. “Yapay Zekânın Akademik Yayın Hakemliğindeki Rolü Üzerine Epistemik ve Etik Bir Sorgulama”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 24 (2): 761-83. https://doi.org/10.20981/kaygi.1704390.
EndNote
Gözütok TT (01 Eylül 2025) Yapay Zekânın Akademik Yayın Hakemliğindeki Rolü Üzerine Epistemik ve Etik Bir Sorgulama. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 24 2 761–783.
IEEE
[1]T. T. Gözütok, “Yapay Zekânın Akademik Yayın Hakemliğindeki Rolü Üzerine Epistemik ve Etik Bir Sorgulama”, Kaygı, c. 24, sy 2, ss. 761–783, Eyl. 2025, doi: 10.20981/kaygi.1704390.
ISNAD
Gözütok, Tarık Tuna. “Yapay Zekânın Akademik Yayın Hakemliğindeki Rolü Üzerine Epistemik ve Etik Bir Sorgulama”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 24/2 (01 Eylül 2025): 761-783. https://doi.org/10.20981/kaygi.1704390.
JAMA
1.Gözütok TT. Yapay Zekânın Akademik Yayın Hakemliğindeki Rolü Üzerine Epistemik ve Etik Bir Sorgulama. Kaygı. 2025;24:761–783.
MLA
Gözütok, Tarık Tuna. “Yapay Zekânın Akademik Yayın Hakemliğindeki Rolü Üzerine Epistemik ve Etik Bir Sorgulama”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, c. 24, sy 2, Eylül 2025, ss. 761-83, doi:10.20981/kaygi.1704390.
Vancouver
1.Tarık Tuna Gözütok. Yapay Zekânın Akademik Yayın Hakemliğindeki Rolü Üzerine Epistemik ve Etik Bir Sorgulama. Kaygı. 01 Eylül 2025;24(2):761-83. doi:10.20981/kaygi.1704390