Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve “Phronesis”

Berfin Kart

doi:10.20981/kaygi.288123

Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve “Phronesis”

Öz

Sanatın neliği ya da neye sanat yapıtı denilebileceği tartışması Platon ve Aristoteles’ten günümüz düşünürlerine kadar uzanan bir tartışmadır. Platon sanata gerçeklikten, hakikatten uzaklaştırıcı bir işlev yüklerken; Aristoteles, iyi ya da kötü eylemlerin taklidi olan tragedya ile ilişkilendirdiği sanatı, gerçekle yüz yüze gelmenin gerçekleştiği yer olarak ifade eder. Tragedyada taklit edilen “korku” ve “acıma” eylemleri “hakikat” ile yüz yüze gelmenin aracıdır. Sanat yapıtları “katharsis”in gerçekleştiği, özünden uzaklaşmış, boyun eğmişlik süreci içerisindeki insanın, kendi kurtuluşuna, kendi doğasına geri dönüşünün birer aracı gibidir. Aristoteles gibi Heidegger’e göre de sanat, “hakikat”e ulaşma, insanın içine düştüğü “kendi-olamama” halinden kurtulmanın olanağının sunulduğu bir yerdir. Sanat, hakikatin sesinin duyulduğu, ortaya çıktığı yerdir. Ne sanat hakikatin bir taklididir ne de sanat yapıtı hakikatin bir tasarımı olarak taklittir.

Sanat yapıtında hakikatin sesini duyabilme ya da hakikat ile yüz yüze gelebilme olanağını taşıyan ise insandır. İnsanın sanat denilen etkinliği gerçekleştirebilmesi ve bu etkinliğin açımladığı dünyanın bilgisine ulaşabilmesi sahip olduğu phronesis erdemiyle olanaklıdır. Sanat yapıtını ortaya koyabilmek ya da bir sanat yapıtı üzerinde düşünebilmek ancak phronenis ile mümkündür. Aristoteles’e göre praxisle değil, poiesisle ilgili bir etkinlik olan sanat, bir “yapma (making)” süreci değil, “yaratma (creating)” sürecidir. Phronesis erdemi, bu sürecin sonunda düşünüp taşınarak ortaya konulan sanat yapıtının bilgisine ulaştıracak olandır.

Bu yazıda, Aristoteles ve Heidegger’de sanatın ve sanat yapıtının neliğini nasıl dile getirdikleri ve bunun Platon’un sanat görüşünden farkı ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bu bağlamda, sanat -techne- ve zanaat arasındaki ilişki; sanatın “poiein” fiilinden türetilen “poisesis” kavramıyla ilgisi; sanat yapıtının ortaya çıkmasında “phronesis” erdeminin rolü; “katharsis”in gerçekleştiği sanat yapıtının nasıl olup da insanın kendi doğasına geri dönüşünün bir aracı olabildiği ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

Aristoteles,Heidegger,Poiesis,Phronesis,Katharsis,Mimesis,Sanat,Sanat Yapıtı

Kaynakça

ARISTOTELES (1998) Nikomakhos’a Etik, çev. Saffet Babür, 2. Baskı, Ayraç Yayınları: Ankara.
ARISTOTELES (1999), Poetika, çev. İsmail Tunalı, 8. Baskı, Remzi Kitabevi: İstanbul.
DE BEISTEGUI, Miguel (2003) “Art, ‘Sister of Philosophy’?”, Thinking With Heidegger, pp.121-138, Indiana University Press: Bloomington.
HEIDEGGER, Martin (1994) Metafizik Nedir?, çev. Yusuf Örnek, 2. Baskı, Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları: Ankara.
HEIDEGGER, Martin (1998) Teknik ve Dönüş, çev. Necati Aça, Bilim ve Sanat Yayınları: Ankara.
HEIDEGGER, Martin (2001) Poetry, Language, Thought, trans. Albert Hofstader, 2. Printing, Perennial Clasics: USA.
NIETZSCHE, Friedrich (2001) Tan Kızıllığı, çev. Hüseyin Salihoğlu-Ümit Özdağ, 3. Baskı, İmge Kitabevi: Ankara.
PLATON (1998) Şölen, çev: Azra Erhat-Sabahattin Eyüboğlu, 7. Baskı, Remzi Kitabevi: İstanbul.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Berfin Kart
ADNAN MENDERES UNIV
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Ocak 2016

Gönderilme Tarihi

26 Ocak 2017

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2015 Sayı: 25

DOI

https://doi.org/10.20981/kaygi.288123

IZ

https://izlik.org/JA79AP87RX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kart, B. (2016). Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve “Phronesis”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 25, 77-88. https://doi.org/10.20981/kaygi.288123

AMA

1.Kart B. Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve “Phronesis”. Kaygı. 2016;(25):77-88. doi:10.20981/kaygi.288123

Chicago

Kart, Berfin. 2016. “Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve ‘Phronesis’”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, sy 25: 77-88. https://doi.org/10.20981/kaygi.288123.

EndNote

Kart B (01 Ocak 2016) Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve “Phronesis”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 25 77–88.

IEEE

[1]B. Kart, “Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve ‘Phronesis’”, Kaygı, sy 25, ss. 77–88, Oca. 2016, doi: 10.20981/kaygi.288123.

ISNAD

Kart, Berfin. “Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve ‘Phronesis’”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi. 25 (01 Ocak 2016): 77-88. https://doi.org/10.20981/kaygi.288123.

JAMA

1.Kart B. Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve “Phronesis”. Kaygı. 2016;:77–88.

MLA

Kart, Berfin. “Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve ‘Phronesis’”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, sy 25, Ocak 2016, ss. 77-88, doi:10.20981/kaygi.288123.

Vancouver

1.Berfin Kart. Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve “Phronesis”. Kaygı. 01 Ocak 2016;(25):77-88. doi:10.20981/kaygi.288123

Cited By

ARİSTOTELES’İN MİMESİS TEORİSİNİ DOĞA, GAYE VE İŞLEV KAVRAMLARI ÜZERİNDEN OKUMA DENEMESİ

Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi

https://doi.org/10.20519/divan.1077763

Technique and Tectonic Concepts as Theoretical Tools in Object and Space Production: An Experimental Approach to Building Technologies I and II Courses

Buildings

https://doi.org/10.3390/buildings14092866

Theoretical Suggestions for the Nature of Integrated STEM Education: Notes on a “Poietic” STEM

Science & Education

https://doi.org/10.1007/s11191-025-00709-1