İbn Teymiyye’ye göre Ef‘âli’l-İbâd

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 1, 70 - 85, 30.06.2025

Ubade Korc , Ahmet Yalçın

https://doi.org/10.51177/kayusosder.1659182

https://izlik.org/JA78AX33XT

Öz

Bu çalışma, İbn Teymiyye’nin insan fiilleri konusundaki yaklaşımını ele almakta ve onun İslam düşüncesindeki özgün konumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. İbn Teymiyye, Hanbelî mezhebi içerisinde yetişmiş olmakla birlikte, geleneksel görüşlere eleştirel bir bakış getirmiş ve özgün bir düşünce sistemi geliştirmiştir. Cebriyye’nin insan iradesini tümüyle reddeden görüşü ile Kaderiyye’nin insanı tamamen özgür gören anlayışı arasında orta bir yol benimsemiştir. Ona göre, Allah’ın ilmi ve kudreti her şeyi kuşatır; ancak insan, tercih yapabilme yetisine sahiptir. İnsan fiilleri, onun iradesiyle meydana gelir; fakat bu fiillerin yaratılması Allah’a aittir. Araştırmada, İbn Teymiyye’nin akıl ve nakil arasında kurduğu denge esas alınarak meseleye yaklaşılmıştır. Çalışmanın yöntemi, literatür taraması ve metin çözümlemesi olup, onun kader anlayışının klasik yaklaşımlara eleştirel bir alternatif sunduğu ortaya konmuştur. Sonuç olarak İbn Teymiyye’nin görüşleri hem insanın sorumluluğunu hem de Allah’ın mutlak kudretini esas alarak İslam düşüncesinde dengeli bir kader tasavvuru geliştirdiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kelam , Kulların Fiilleri , Cebriyye , Mu‘tezile , İbn Teymiyye

The concept of human actıons (Afʿāl Al-ʿIbād) accordıng to Ibn Taymıyyah.

https://izlik.org/JA78AX33XT

Öz

This study examines Ibn Taymiyyah’s approach to human actions and aims to highlight his unique position within Islamic thought. Although Ibn Taymiyyah was raised within the Hanbali school, he brought a critical perspective to traditional views and developed an original system of thought. He adopted a middle path between the views of the Jabriyyah, who completely denied human will, and the Qadariyyah, who asserted absolute human freedom. According to him, Allah’s knowledge and power encompass everything; however, human beings possess the ability to make choices. Human actions occur through their own volition, yet their creation ultimately belongs to Allah. In this study, the issue is approached based on the balance Ibn Taymiyyah established between reason ('aql) and revelation (naql). The method of the study involves literature review and textual analysis, aiming to demonstrate that his understanding of divine decree offers a critical alternative to classical approaches. The findings reveal that Ibn Taymiyyah’s views establish a balanced conception of predestination, affirming both human responsibility and the absolute power of Allah within Islamic thought.

Anahtar Kelimeler

Kalam , Human Actions , Jabriyya , Mu , Ibn Taymiyya

Kaynakça

• Bağdâdî, İ. (1951). Hediyyetü'l-Arifin.
• Bin Teymiyye, T. & Ahmed el-H. (2011). Mecmuu'l-Fetava. Daru'l-Vefa.
• Duman, S. (2018). İbn Teymiyye'nin fıkıh düşüncesi. Beka Yayınevi.
• Ebû Zehra, M. (1988). İmam İbn Teymiyye (Çev. Nusreddin Bolelli vd.). İslamoğlu Yayınevi.
• El-Nîsâbûrî, Müslim bin, el-Haccâc ebu’l-Hasan & el-Kuşeyrî. (Tarih Yok). Sahih-i Müslim. Dâru’l-ihyâi't-türâsi'l-Arabî.
• Et-Tirmîzî & Muhammed B. İ. (1998). Câmiu'l-kebîr veya Sünen et-Tirmîzî. Daru'l-Garbu'l-İslamî.
• Gannuşi, R. (1999). İbn Teymiyye’de kader (Çev. Mağrib Araştırma ve Çeviri Merkezi).
• Hilmi, M. (2005). Menhecü Ulemâi'l-Hadis ve's-Sünne fi Usûli'd-Din. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l- İlmiyye.
• İbn, K. & Ebi'l-Fidâi, İ. (2007). El-Bidâye ve'n-Nihâye.
• İbnü'l-Verdî, Z. & Ömer b. Muzaffer. (1996). Târîhu İbni'l-Verdî. Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye.
• İmara, M. (1988). Mu‘tezile ve insan özgürlüğü sorunu. Daru'ş-şurûk.
• Kâdî, A. (Tarih Yok). El-Muğnî. Kahire: Mısır Kamu Vakfı.
• Kütübî, M. B. Ş. (1973). Fevâtü'l-Vefeyât. (Çev. İhsan Abbas). Dâru Sâdır.
• Muhammed Ebû, Z. (2011). Mezhepleri tarihi (Çev. Mevlüt Karaca). Hisar Yayınevi.
• Serdar, M. & Işık, H. (2018). Kelam tarihi. Kimlik Yayınevi.
• Şerif, M. M. (2014). İslâm düşünce tarihi. İnsan Yayınları.
• Yalçın, A. (2020). Selefi düşüncenin tarihsel gelişmesinde İbn Teymiyye. Kimlik Yayınevi.
• Yeprem, S. (1984). İrade özgürlüğü ve İmam El-Maturidi. Vakıf Yayınevi.
• Zehebî, (2007). Kitâbü Tezkireti'l-Huffâz. (Çev. Şeyh Zekeriyya Umeyrât). Dâru'l-Kütübi'l- İlmiyye.
• Ziriklî, H. (1997). El-Âlâm-Kâmusu Terâcim. Dâru'l-İlim Li'l-Melayîn.