21. YÜZYIL ÂŞIKLARINDAN MESTÎ’NİN ŞAİRNAMESİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Yıl 2025, Sayı: 68, 12 - 22, 29.12.2025

Abonoz Küçük

https://doi.org/10.17498/kdeniz.1785524

Öz

Âşık edebiyatının en önemli ürünlerinden biri olan şairnameler, âşığın kendisinden önceki ya da kendi devrindeki âşıkları özellikleriyle anlatmaya çalıştığı ürünlerdir. Bu özellikleriyle bir çeşit manzum biyografi niteliği de taşıyan şairnamelerin Âşık Edebiyatında bilinen ilk örneği Âşık Ömer’e aittir. Âşık Ömer dışında gelenek içerisinde şairname üreten başka âşıklar da mevcuttur. Bunlardan bir tanesi de 21. Yüzyıl âşıklarından Mesti’dir.
Asıl adı Sezer Aslan olan Âşık Mesti 1992 doğumlu Sivaslı genç ve üretken bir âşıktır. Hecenin hemen her şekliyle üretim yapan Mesti, hecenin yanında aruz şekliyle de üretim yapabilen bir niteliğe sahiptir. Sazlı bir âşık olan Mesti’nin eserlerinden bir kısmı da notaya alınmış durumdadır. Ürettiği manzumelerinde oldukça geniş bir konu çeşitliliği bulunan aşığın, bu konu çeşitliliği içerisinde görünüm sergileyen ve geleneğin âşıklarını konu edinen şairname türünde 10 dörtlükten oluşan 11 heceli bir eseri mevcuttur.
Bu çalışmada öncelikle Âşık Edebiyatında şairname türü hakkında tanım, tasnif merkezli bilgi verilerek şairnamelerle Klasik Türk Edebiyatındaki tezkireler arasında mukayeseli bir değerlendirme yapılmıştır. Daha sonra Âşık Mesti’nin şairnamesi yapı ve içerik özellikleri açılarından değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler neticesinde aşığın şairnamesinde geleneğin en eski temsilcisi olan Baykan’dan günümüze önemli âşıkları konu edindiği ve onları gelenek içerisindeki en belirgin özelliklerine göre tanıttığı görülmüştür. Ayrıca 21. Yüzyıl âşıklarından Âşık Mesti’nin genç yaşına rağmen ürettiği ürünler ve şairnamesinde ortaya koyduğu gelenek merkezli bilinç düzeyiyle dikkat çeken bir isim olarak ön plana çıktığına, bu durumun geleneğin geleceğiyle ilgili beklentileri arttırdığına vurgu yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Âşıklık geleneği , Saz , Sivas , Âşık Mesti , Şairname

AN EVALUATION OF THE POET-NAME POEM (ŞAIRNAME) OF MESTÎ, ONE OF THE MINSTRELS OF THE 21ST CENTURY

Öz

Şairnames, one of the most important products of minstrel (âşık) literature, are works in which a minstrel attempts to depict the poets of earlier periods or his contemporaries together with their characteristic features. Owing to this aspect, şairnames also possess the quality of being a kind of verse biography. The earliest known example of this genre in Minstrel Literature belongs to Âşık Ömer. In addition to Âşık Ömer, other minstrels within the tradition have also produced şairnames. One of these is Mestî, a minstrel of the 21st century.
Born in 1992 and originally named Sezer Aslan, Âşık Mestî is a young and productive minstrel from Sivas. Mestî composes poetry in almost every form of the syllabic meter and is also capable of producing works using the aruz meter. As a minstrel who performs with the saz, some of his works have been transcribed into musical notation. The poet, whose verse compositions display a broad thematic variety, has also produced a work in the şairname genre, which focuses on minstrels of the tradition. This şairname consists of ten quatrains written in the eleven-syllable meter.
In this study, the concept of şairname within Minstrel Literature is first introduced through definition and classification, and a comparative evaluation is made between şairnames and the tezkires (biographical anthologies) of Classical Turkish Literature. Subsequently, the şairname of Âşık Mestî is examined in terms of its structural and thematic characteristics. The evaluation reveals that the minstrel addresses important figures of the tradition beginning from Baykan, one of its earliest representatives, up to the present day, and introduces them according to their most distinctive qualities within the tradition. Furthermore, it is emphasized that Âşık Mestî, despite his young age, stands out as a remarkable figure through the works he has produced and the tradition-centered awareness he displays in his şairname, thereby raising expectations regarding the future of the minstrel tradition.

Anahtar Kelimeler

Minstrel tradition , Folk Poetry , Folk Culture , Âşık Mestî , Şairname

ОЦЕНКА «ШАЙИР-НАМЕ» МЕСТИ — ОДНОГО ИЗ АШЫКОВ XXI ВЕКА

Öz

Одними из важнейших произведений ашыкской литературы являются «шайир-наме» — тексты, в которых ашык стремится представить поэтов прежних эпох или своих современников с их характерными особенностями. Благодаря этому они обладают чертами своеобразной стихотворной биографии. Первый известный пример жанра в ашыкской литературе принадлежит Ашык Ёмеру. Помимо него, в рамках традиции существуют и другие ашыки, создававшие «шайир-наме». Среди них — ашык Мести, представитель XXI века.
Ашык Мести, настоящее имя которого — Сезер Аслан, родился в 1992 году и является молодым и продуктивным ашыком из Сиваса. Он создаёт произведения практически во всех формах силлабического стиха, а также способен писать в арузном размере. Как ашык, исполняющий свои произведения с сазом, он имеет ряд произведений, уже переложенных на ноты. Его поэтическое творчество отличается широким тематическим диапазоном. В этом контексте он также создал произведение в жанре «шайир-наме», посвящённое ашыкам традиции и состоящее из десяти четверостиший, написанных одиннадцатисложным размером.
В настоящем исследовании прежде всего даются определение и классификация жанра «шайир-наме» в ашыкской литературе, а также проводится сравнительный анализ этого жанра с тёзкире классической турецкой литературы. Далее «шайир-наме» ашыка Мести рассматривается с точки зрения структуры и содержания. Анализ показывает, что в своём произведении он обращается к выдающимся ашыкам традиции — начиная с Байкана, одного из её древнейших представителей, и до современности, представляя их в соответствии с наиболее характерными чертами. Также подчёркивается, что ашык Мести, несмотря на свой молодой возраст, выделяется уровнем традиционно ориентированного сознания, проявленного в его «шайир-наме» и других произведениях, что усиливает позитивные ожидания относительно будущего ашыкской традиции.

Anahtar Kelimeler

ашыкская традиция , народная поэзия , народная культура , Ашык Мести , шайир-наме

Kaynakça

• Alptekin, A. B. ve Sakaoğlu, S. (2006). Türk Saz Şiiri Antolojisi 14-21. Yüzyılllar. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Çobanoğlu, Ö. (2000), Âşık Tarzı Kültür Geleneği ve Destan Türü. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Elçin, Ş. (1988). Halk Edebiyatı Araştırmaları I, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Günay, U. (1999), Türkiye’de Âşık Tarzı Şiir Geleneği ve Rüya Motifi. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Kaya, D. (1990). Şairnameler. Ankara: Kültür Bakanlığı Halk Kültürünü Araştırma Dairesi Yayınları.
• Kaya, D. (2007). Ansiklopedik Türk Halk Edebiyatı Terimleri Sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Kaya, D. (2024). Tür ve Şekil Penceresinden Mestî’nin Şiirleri. Ankara: Göktuğ Ofset Yayıncılık.
• Köprülü, M. F. (2004), Türk Saz Şairleri I-V, Ankara: Akçağ Yayınları.
• Küçük, A. ve Yıldız, İ. (2022). Kalırsa Söz Kalır Sezer Aslan (Âşık Mestî) Hayatı-Sanatı-Eserleri. Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
• Oğuz, M. Ö. (2011). “Âşık Şiirinin Sözlü Aktarımı ve Şâirnâmelerin Biyografik Değeri”, Mustafa İsen Adına Uluslararası Klasik Türk Edebiyatında Biyografi Sempozyumu Bildirileri (Nevşehir 6-8 Mayıs 2010), Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
• Özarslan, M. (2017). “Şuarâ Tezkireleri ve Şâirnâmeler Üzerine” Hece. S. 249, s. 139-143.
• Sakaoğlu, S. (2014). Âşık Edebiyatı Araştırmaları. Konya: Kömen Yayınları.