Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Güven ve Katılım Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Yıl 2026, Sayı: 69 , 97 - 111 , 18.03.2026

Nurullah Altaş , Fatma Nur Kalkavan

https://doi.org/10.17498/kdeniz.1894364

https://izlik.org/JA49ML95MC

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaöğretim öğrencilerinin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) dersine yönelik güven ve katılım düzeylerini belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemine dayalı betimsel tarama modelinde desenlenmiş bir ölçek geliştirme çalışmasıdır. Çalışma grubunu İstanbul ilinde Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı devlet okullarında öğrenim gören toplam 691 on ikinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Ölçek geliştirme sürecinde açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) farklı örneklem grupları üzerinde gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin tek faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiş ve bu yapının toplam varyansın %62,319’unu açıkladığı görülmüştür. Maddelerin faktör yükleri ,738 ile ,845 arasında değişmektedir. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, modelin kabul edilebilir ve iyi uyum değerlerine sahip olduğunu göstermiştir (χ²/df=3,139; RMSEA=,077; CFI=,965; SRMR=,036). Ölçeğin ölçüt geçerliğini belirlemek amacıyla İçsel Dini Motivasyon Ölçeği ile yapılan korelasyon analizi sonucunda iki ölçek arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=,680; p<,01). Ölçeğin güvenirlik analizleri sonucunda Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı ,944 olarak hesaplanmış; iki yarı güvenirlik katsayıları da yüksek düzeyde bulunmuştur. Elde edilen bulgular, DKAB Dersi Güven ve Katılım Ölçeğinin lise öğrencilerinin derse yönelik güven ve katılım düzeylerini ölçmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir. Geliştirilen ölçeğin, DKAB dersine ilişkin öğrenme süreçlerinin duyuşsal boyutunu anlamaya ve eğitim uygulamalarına katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi , derse karşı güven , derse katılım , ölçek geliştirme , geçerlik ve güvenilirlik

Trust and Participation Scale for the Religious Culture and Moral Knowledge Course A Validity and Reliability Study

https://izlik.org/JA49ML95MC

Öz

The aim of this study is to develop a valid and reliable measurement instrument to determine secondary school students’ levels of trust and participation toward the Religious Culture and Moral Knowledge (RCMK) course. The research was designed as a scale development study based on the quantitative research method within the descriptive survey model. The study group consisted of a total of 691 twelfth-grade students studying in public schools affiliated with the Ministry of National Education in Istanbul. During the scale development process, Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) were conducted on different sample groups. The analyses revealed that the scale has a single-factor structure, explaining 62.319% of the total variance. The factor loadings of the items ranged between .738 and .845. The results of the confirmatory factor analysis indicated that the model demonstrated acceptable and good fit indices (χ²/df = 3.139; RMSEA = .077; CFI = .965; SRMR = .036). In order to determine the criterion validity of the scale, a correlation analysis was conducted with the Intrinsic Religious Motivation Scale, which revealed a positive and significant relationship between the two scales (r = .680; p < .01). As a result of the reliability analyses, the Cronbach’s alpha internal consistency coefficient of the scale was calculated as .944, and the split-half reliability coefficients were also found to be high. The findings indicate that the Trust and Participation Scale for the RCMK Course is a valid and reliable instrument for measuring high school students’ levels of trust and participation in the course. It is expected that the developed scale will contribute to understanding the affective dimension of learning processes related to the RCMK course and support educational practices.

Anahtar Kelimeler

Religious Culture and Moral Knowledge Course , Trust , Participation , Validity , Reliabilit

Kaynakça

• Altaş, N. (2004). Öğrenci Velilerinin ilköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerine Karşı Tutum Düzeylerinin Dini Tutum Düzeyleriyle İlişkisi (Ön Araştırma). Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 45(1), 85-105.
• Altaş, N. (2021). Din Eğitimi Gençleri Dindarlaştırır mı? (Lise Gençliğinin Dini Kimlik Düzeyine Sahip Olma Düzeylerinin Din Eğitimi ile İlişkisi-Alan Araştırması). Türk Eğitiminin Dünü Bu Günü ve Yarını, 63-91.
• Altınışık, S., & Orhan, F. (2002). Sosyal Bilgiler Dersinde Çoklu Ortamın Öğrencilerin Akademik Başarıları ve Derse Karşı Tutumları Üzerindeki Etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(23).
• Beavers, A. S., Lounsbury, J. W., Richards, J. K., Huck, S. W., Skolits, G. J., & Esquivel, S. L. (2013). Practical Considerations for Using Exploratory Factor Analysis in Educational Research. Practical Assessment, Research, and Evaluation, 18(6), 1-13.
• Bilgin, D. (2018). Türkçe Dersinde Bulmaca ile Kavram Öğretiminin Öğrenci Başarısına ve Derse Karşı Tutuma Etkisi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Büyüköztürk, Ş. (2022). Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri (33. bs.). Pegem Akademi.
• Ekici, G. (2012). Akademik öz-yeterlik ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe üniversitesi eğitim fakültesi dergisi, 2012(43), 174-185.
• Erkuş, A. (2007). Ölçek Geliştirme ve Uyarlama Çalışmalarında Karşılaşılan Sorunlar. Türk Psikoloji Bülteni, 13(40), 17-25.
• Fokkema, M., & Greiff, S. (2017). How Performing PCA and CFA on the Same Data Equals Trouble: Overfitting in the Assessment of Internal Structure and Some Editorial Thoughts on It. European Journal of Psychological Assessment, 33(6), 399-402. https://doi.org/10.1027/1015-5759/a000460
• Hair Jr., J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate Data Analysis (7th ed., s. 125). Pearson Education Limited.
• Hoge, D. R. (1972). A Validated Intrinsic Religious Motivation Scale. Journal for the Scientific Study of Religion, 11, 369-376.
• Hooper, D., Coughlan, J., & Mullen, M. (2008). Evaluating model fit: A synthesis of the structural equation modelling literature. 2008(2), 195-200.
• Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff Criteria for Fit Indexes in Covariance Structure Analysis: Conventional Criteria versus New Alternatives. Structural Equation Modeling, 6(1), 1-55.
• İslamoğlu, A. H., & Alnıaçık, Ü. (2016). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: XVI, 514 s. İstanbul: Beta Basım Yayım.
• Karaca, F. (2001). Din Psikolojisinde Metot Sorunu ve Bir Dindarlık Ölçeğinin Türk Toplumuna Standardizasyonu. EKEV Akademi Dergisi, 3(1), 187-202.
• Kline, P. (2002). An Easy Guide to Factor Analysis. Routledge.
• Koç, M. (2018). Psikolojik ve Pedago-Sosyo-Teolojik Açıdan Güven: Din ve Değerler Psikolojisi Perspektifinden Analizler. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17(33), 1-38. https://doi.org/10.14395/hititilahiyat.443538
• MacCallum, R. C., Widaman, K. F., Zhang, S., & Hong, S. (1999). Sample Size in Factor Analysis. Psychological Methods, 4(1), 90-96. https://doi.org/10.1037/1082-989X.4.1.84
• Millî Eğitim Temel Kanunu, Mevzuat Sy. Kanun No: 1739, md. 12, 14574 Resmî Gazete (1973). https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/14574.pdf
• Sakız, G. (2013). Başarıda Anahtar Kelime: Öz-yeterlik. Journal of Uludag University Faculty of Education, 26(1), 185-210.
• Sathyanarayana, S., & Mohanasundaram, T. (2024). Fit indices in structural equation modeling and confirmatory factor analysis: Reporting guidelines. Asian Journal of Economics, Business and Accounting, 24(7), 561-577.
• Sözer, E. (2015). Çok Seçenekli Performans Görevlerinin Öğrencilerin Akademik Başarı, Özgüven ve Derse Karşı Tutumlarına Etkisi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Steiger, J. H. (2016). Notes on the Steiger–Lind (1980) Handout. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 23(6), 777-781. https://doi.org/10.1080/10705511.2016.1217487
• Suhr, D. D. (2006). Exploratory or Confirmatory Factor Analysis (C. 17). SAS Institute.
• Şimşek, A. (2012). Evren ve Örneklem. İçinde Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (ss. 108-133). Anadolu Üniversitesi Yayını.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2020). Çok Değişkenli İstatistiklerin Kullanımı (M. Baloğlu, Ed.; 6. bs.dan çev., s. 620). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Tavşancıl, E. (2002). Tutumlarin Ölçülmesi ve Spss ile Veri Analizi. Nobel Yayınları.
• Yekrek, Ş. (2006). İlköğretim Sekizinci Sınıf T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük Dersinde Çoklu Zeka Kuramının Öğrencilerin Erişisine ve Derse Karşı Tutumlarına Etkisi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yurdabakan, İ., & Çüm, S. (2017). Davranış Bilimlerinde Ölçek Geliştirme (Açıklayıcı Faktör Analizine Dayalı). Türkiye Aile Hekimliği Dergisi, 11(2), 108-126. https://doi.org/https://doi.org/10.21763/tjfmpc.317880