YER ADLARI(TOPONİMİ) AÇISINDAN DİVANÜ LÛGATİ’T-TÜRK

Öz

Türkiye’de ad bilim çalışmaları 20.yüzyılın ilk yarısında başlamıştır. Biraz geç kalmış olan bu çalışmalar özellikle Cumhuriyetle beraber yaygınlaşmış, yer adlarının kültür tarihi için ne kadar önemli olduğu fark edilmeye başlanmıştır. Yer adlarının kaynakları tespit edilirken ilk ve en önemli kaynak olan  Divanü Lûgati’t-Türk de ihmal edilmemiştir. Kâşgârlı Araplara Türkçe’yi öğretmekle kalmamış aynı zamanda Türkçe’nin gramerini, Türk’ün örfünü, âdetini, yaşayış tarzını da eserine işlemiştir. Kâşgârlı’nın Divânı o dönemdeki adlandırmaların ve ad verme geleneklerinin öğrenilmesi açısından da bilimsel önem taşımaktadır. Bu çalışmada DLT’de geçen yer adları anlamı içeren kelimelerin karşılıkları Köylerimiz-1933 kitabında bulunmuştur. Divanü Lûgati’t-Türk’te yer almasına rağmen Köylerimiz-1933 kitabında rastlayamadığımız; fakat yer adı olduğunu/olabileceğini düşündüğümüz kelimeler de listelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yer adı,dağ adı,su adı,mevki adı,Divanü Lûgati’t-Türk,Köylerimiz-1933

THE PLACES NAMES (TOPONIM) IN THE TERMS OF DIVANU LUGATI’T-TURK

Öz

Scientific studies in Turkey started in the half of the first of 20th century. These studies, which are a little late, have become especially common with the republic and are beginning to be recognized as being important for the cultural history of places names. When the sources of places name have been identified, Divanu Lugait’t-Turk , the first and most important resources, was not neglected. Kasghar taught the turkish language to the arabs and talked in his works about the turkish grammar and traditions and the life style of turkish people at the same time.Kashgarli has also carried the scientific significance in the way he learned the tradition of naming at that time. In this study, the correspondence of the words containing the places's names in Divanu Lugati’t-Turk was found in the book " Köylerimiz(Our Villages)-1993 ". Although being in the Divanu Lugait-Turk, we could not find it in the book " Köylerimiz(Our Villages)-1993 " but it has been listed in the words we think might be the places name. 

Anahtar Kelimeler

• Toponimi,oronomi,hidronomi,Divanu Lugati’t-Turk,,Our Villages1933

Öz

В Турции ономастикой стали заниматься только в первой половине 20 столетия, тем не менее после провозглашения Турецкой республики исследования в области ономастики сыграли значительную роль в развитии истории культуры страны. Словарь «Диван луга тат-турк» по объёму представленного в нём материала является ценнейшим источником для изучения топонимов. Достоинство словаря Кашгарла состоит в том, что, арабы, изучая турецкий язык с точки зрения грамматики, вместе с тем имели возможность познакомиться и с турецкими традициями.  Ряд топонимов, собранных в этом словаре, зафиксированы и в Книге переписи деревень, проведённой в 1933 году. 

Anahtar Kelimeler

• топонимы,названия гор,названия рек,местонахождение,наши сёла,ДЛТ

Kaynakça

1. AKAR,Ali:(2006), “Renge Bağlı Yer Adlandırmalarında Muğla Örneği”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20, s. 51-63
2. AKSAN Doğan:(1974), “Anadolu Yer Adları Üzerine En Yeni Araştırmalar”, TDAY Belleten 1973-1974,TDK Yay. Ankara, s.185-193
3. AKSAN Doğan:(1995), Her Yönüyle Dil Anaçizgileriyle Dilbilim, TDK Yay., Ankara
4. AMANOĞLU Ebülfez Kulı:(2000), “Divanü Lûgat-İt-Türk’deki Kişi Adları Üzerine”, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S: 15, Erzurum, s.5-13
5. AMANOĞLU Ebülfez Kulı:(1999), E “Eski Türk Onomastiği Üzerine Notlar”, A.Ü Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı: 13, Erzurum,, s.61-67
6. ATALAY Besim:(2013), Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi, TDK Yay., C.I,II,III,C.IV., Ankara
7. ATSIZ H. Nihal, NACİ Ahmed:(1926)., “Anadolu’da Türklere Aid Yer İsimleri”, Türkiyat Mecmuası, İstanbul Devlet Matbaası,C.2, İstanbul , s.243-259
8. EREN Hasan :(1966),“Yer Adlarımızın Dili”, TDAY-B-1965, TDK Yay.,Ankara, s. 155-165

9. GÜLENSOY Tuncer:(1998),“Anadolu Yer Adlarına Genel Bir Bakış”, Prof. Dr. Dursun Yıldırım Armağanı, Ankara, s.41-48
10. KARAÇETİN Habib:(1984), “Antik Çağ’da Anadolu’da Tarihi Yer Adları”, Türk Yer Adları Sempozyumu Bildirileri, Ankara, s.219-223
11. Köylerimiz:(1933), Dahiliye Vekaleti, İstanbul
12. SAKAOĞLU Saim:(2001), Türk Ad Bilimi 1, TDK Yay., Ankara
13. ŞAHİN Güven:(2010), “Türkiye’de Yapılmış Toponomi Çalışmaları”, Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl.3,S.4, s.134-156
14. ŞENEL Mustafa:(2009), “Yer Adları Açısından Derleme Sözlüğü”, Türkiye Türkçesi Ağız Araştırmaları Çalıştayı Bildirileri(25-30 Mart 2008, Şanlıurfa), TDK Yay., Ankara, s.627-670
15. UMAR Bilge:(1993), Türkiyede’deki Tarihsel Adlar, İnkılâp Kitabevi, İstanbul
16. VARDAR Berke:(2002),Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, Multilingual Yay., İstanbul
17. İnternet Kaynakları
18. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10825,123pdf.pdf?0, (14.04.2016)