Türkiye'de Fen Eğitiminde STEM Uygulamalarını Ele Alan Lisansüstü Tezlerin İçerik Analizi

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 1, 43 - 71, 27.06.2025

Mehmet Ali Pınar

https://doi.org/10.58638/kebd.1537091

Öz

Bu çalışma, fen eğitiminde STEM uygulamalarının farklı yönlerini inceleyerek gelecekteki araştırmalar için kapsamlı bir kaynak oluşturmayı amaçlamaktadır. Araştırma, 2014-2023 yılları arasında yapılmış olan 32 lisansüstü tez çalışmasını içerik analizi yöntemiyle değerlendirmiştir. En fazla tez çalışması 2018, 2019, 2022 ve 2023 yıllarında yapılmış olup, COVID-19 pandemisinin etkisiyle 2020 ve 2021 yıllarında belirgin bir azalma gözlemlenmiştir. Araştırmalarda ağırlıklı olarak nicel yöntemler tercih edilmiş, bunun yanı sıra karma yöntemler de yaygın olarak kullanılmıştır. Çalışmaların büyük bölümü öğrenci grupları üzerinde gerçekleştirilmiş olup, en sık incelenen grup 7. sınıf öğrencileridir. Veri toplama araçları arasında testler öne çıkmış, özellikle akademik başarı testi en yaygın kullanılan araç olmuştur. Bu testi, bilimsel yaratıcılık testi ve kavramsal anlama testi takip etmektedir. Araştırmaların en yoğun olarak yapıldığı iller Afyon ve Van'dır. Uygulama süreleri genellikle 4 ile 6 hafta arasında değişmiş, veri analizinde t-testi ve ANOVA en sık kullanılan yöntemler olmuştur. Nitel analizlerde ise içerik analizi yöntemi öne çıkmıştır. Fizik ve biyoloji alanlarındaki tezlerde, sırasıyla Kuvvet ve Enerji ile Işığın Madde ile Etkileşimi ve Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilinci konuları ele alınmıştır. Çalışmalarda en yaygın bağımlı değişken tutum olarak belirlenmiş olup, bunu akademik başarı ve bilimsel yaratıcılık becerisi izlemektedir.

Anahtar Kelimeler

Ortaokul Fen Bilimleri Dersi , STEM Uygulamaları , Yüksek Lisans Tez , Doktora Tez , İçerik Analizi

Content Analysis of Postgraduate Theses on STEM Applications in Science Education in Türkiye

Öz

This study aims to create a comprehensive resource for future research by examining different aspects of STEM applications in science education. The study analyzed 32 postgraduate thesis studies conducted between 2014 and 2023 by content analysis method. The highest number of thesis studies were conducted in 2018, 2019, 2022, and 2023, and a significant decrease was observed in 2020 and 2021 due to the impact of the COVID-19 pandemic. Quantitative methods were predominantly preferred in the studies, but mixed methods were also widely used. Most of the studies were conducted on student groups, and the most frequently examined group was 7th-grade students. Among the data collection tools, tests came to the fore, and especially the academic achievement test was the most widely used tool. This test is followed by a scientific creativity test and conceptual understanding test. The provinces where the studies were conducted most intensively were Afyon and Van. Implementation periods generally varied between 4 and 6 weeks, and t-test and ANOVA were the most frequently used methods in data analysis. In qualitative analyses, the content analysis method came to the fore. In the theses in the fields of physics and biology, the subjects of Force and Energy, the Interaction of Light with Matter and Energy Transformations, and Environmental Awareness were addressed respectively. The most common dependent variable in the studies was determined as attitude, followed by academic achievement and scientific creativity skills.

Anahtar Kelimeler

Secondary School Science Course , STEM Applications , Master Thesis , Doctoral Thesis , Content Analysis

Kaynakça

• Abdi, A. I., Omar, A. M., Mahdi, A. O., Asiimwe, C., & Osman, M. A. (2024, November). Tracing the evolution of STEM education: a bibliometric analysis. In Frontiers in Education (Vol. 9, p. 1457938). Frontiers Media SA.
• Ademoğlu, E. (2021). FeTeMM eğitiminin öğrencilerin fen bilimleri dersi başarısı üzerine etkililiği: Bir meta-analiz çalışması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
• Akgündüz, D., Aydeniz, M., Çakmakçı, G., Çavaş, B., Çorlu, M.T.Ö & Özdemir, S. (2015). STEM eğitimi Türkiye raporu: günümüz modası mı yoksa gereksinim mi? https://www.aydin.edu.tr/tr-tr/akademik/fakulteler/egitim/Documents/STEM Eğitimi Türkiye Raporu.pdf (E.T.: 04.07.2023)
• Altunel, M. (2018). STEM eğitimi ve Türkiye: Fırsatlar ve riskler. Seta Perspektif, 207, 1–7.
• Aydın-Günbatar, S., & Tabar, V. (2019). Türkiye’de gerçekleştirilen STEM araştırmalarının içerik analizi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 1054-1083.
• Batur, D. (2025). Türkiye'de fen bilgisi eğitimi alanında ortaokul öğrencilerine yönelik STEM etkinlik uygulamalarına dayalı lisansüstü çalışmaların içerik analizi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Balıkesir.
• Balca, B. (2022). STEM eğitimi ile ilgili çalışmaların içerik analizi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Benek, İ., & Akçay, B. (2021). STEM’in doğası. H. Nuhoğlu (Ed.), Eğitimcinin STEM Öğrenme Yolculuğu içinde (s. 2-27). Ankara: Pegem Akademi.
• Breiner, J. M., Johnson, S. S., Harkness, C. C., & Koehler, C. M. (2012). What is STEM? A discussion about conceptions of STEM in education and partnerships. School Science and Mathematics, 112(1), 3-11.
• Ceylan, S. (2021). STEM ve Eğitimde Kullanımına Yönelik Yapilan Lisansüstü Çalışmaların İncelenmesi, Trakya Eğitim Dergisi, 11(2), 820-837
• Chomphuphra, P., Chaipidech, P., & Yuenyong, C. (2019, October). Trends and research issues of STEM education: A review of academic publications from 2007 to 2017. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 1340, No. 1, p. 012069). IOP Publishing.
• Çetin, A., Gündoğdu, B., Hökkaş, H., & Genç, M. (2023). STEM eğitimi yaklaşımı konulu araştırmalar üzerine sistematik bir derleme. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 1-23.
• Çolakoğlu, M H., & Günay-Gökben, A. (2017). Türkiye’de Eğitim Fakültelerinde FETEMM (STEM) Çalışmaları. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi (İAD), 2(2), 46-69.
• Çorlu, S. (2014). FeTeMM eğitimi makale çağrı mektubu. Turkish Journal of Education, 3(1), 4-10. doi:10.19128/turje.181071
• Daşdemir, İ., Cengiz, E., & Aksoy, G. (2018). Türkiye’de FeTeMM (STEM) eğitimi eğilim araştırması. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi (YYU Journal of Education Faculty), 15(1), 1161–1183.
• Değerli, M. (2021). Fen eğitiminde STEM yaklaşımının etkililiği: Bir meta analiz çalışması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dicle Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Diyarbakır.
• Demir, M. (2022). Türkiye'de STEM ile ilgili yapılmış tez çalışmalarının eğilimleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Aydın.
• Elmalı, Ş. ve Balkan Kıyıcı, F. (2017). Türkiye’de Yayınlanmış FeTeMM Eğitimi İle İlgili Çalışmaların İncelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 7(3), 684-696.
• Elmas, R., & Adıgüzel-Ulutaş, M. (2022). STEM eğitimi yaklaşımı. M. Akarsu, N. Okur-Akçay ve R. Elmas (Ed.), STEM Eğitimi Yaklaşımı içinde (s. 1-12). Ankara: Pegem Akademi.
• Eren, E., & Dökme, İ. (2022). Fen eğitiminde kullanılan STEM uygulamalarının değerlendirilmesi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 669-681.
• Eroğlu, S. ve Bektaş, O. (2016). STEM eğitimi almış fen bilimleri öğretmenlerinin STEM temelli ders etkinlikleri hakkındaki görüşleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 4(3), 43-67. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.4c3s3m
• Genç, B. (2022). Fen eğitiminde STEM: Bir içerik analiz çalışması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Elazığ.
• Genç, R. A. (2023). Ortaöğretim fen eğitiminde STEM araştırmaları: meta-sentez çalışması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
• Gonzalez, H. B., & Kuenzi, J. J. (2012). Science, technology, engineering, and mathematics (STEM) education: A primer. Congressional Research Service, Library of Congress. https://www.fas.org/sgp/crs/misc/R42642.pdf sayfasından 1 Temmuz 2024 tarihinde erişilmiştir.
• Gökçe, O. (2006). İçerik Analizi Kuramsal ve Pratik Bilgiler, Siyasal Kitabevi: Ankara.
• Gökçen, S. (2021). Fen ve matematik eğitiminde stem uygulamalarına ilişkin lisansüstü tezlerin içerik analizi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bartın.
• Gümüş, B., & Eroğlu, E. (2024). Fen eğitiminde gerçekleştirilen STEM uygulamalarının farklı değişkenler açısından incelenmesi: bir meta analiz çalışması. Trakya Eğitim Dergisi, 14(1), 54-74.
• Ha, C. T., Thao, T. T. P., Trung, N. T., Van Dinh, N., & Trung, T. (2020). A bibliometric review of research on STEM education in ASEAN: Science mapping the literature in Scopus database, 2000 to 2019. EURASIA Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 16(10), em1889. https://doi.org/10.29333/ejmste/8500
• Hebebci, M. T. (2023). A systematic review of experimental studies on STEM education. Journal of Education in Science, Environment and Health (JESEH), 9(1), 56-73. https://doi.org/ 10.55549/jeseh.1239074
• Herdem, K., & Ünal, İ. (2018). STEM eğitimi üzerine yapılan çalışmaların analizi: bir metasentez çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi / Journal of Educational Sciences, 48(48), 145–163.
• Irwanto, I., Saputro, A. D., Ramadhan, M. F., & Lukman, I. R. (2022). Research trends in STEM education from 2011 to 2020: A systematic review of publications in selected journals. International Journal of Interactive Mobile Technologies, 16(5), 19-32. https://doi.org/10.3991/ijim.v16i05.27003
• Kalemkuş, J. (2019). STEM tendency in experimental researches. Journal of Ziya Gökalp Faculty of Education, 36, 78-90.
• Karaşah Çakıcı, Ş., Kol, Ö., & Yaman, S. (2021). The effects of STEM education on students’ academic achievement in science courses: A meta-analysis. Journal of Theoretical Educational Science, 14(2), 264-290.
• Kaya, A. (2020). Türkiye örneklemindeki STEM eğitimi çalışmalarının meta sentezi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
• Kazu, İ. Y., & Kaplan, A. (2024). STEM uygulamalarının bilimsel süreç becerilerine etkisi: bir meta-analiz çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 23(89), 234-255.
• Kızılay, E. (2018). Türkiye’de öğretmen eğitimi konusundaki STEM çalışmaları. Tarih Okulu Dergisi, 11, 1221-1246.
• Kiras, B. (2019). Türkiye’deki fen eğitimi konulu tezlerin konu yönelimi ve yöntemsel analizi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bolu.
• Krapp, A., & Prenzel, M. (2011). Research on interest in science: Theories, methods and findings. International Journal of Science Education, 33(1), 27–50. https://doi.org/10.1080/09500693.2010.518645
• Kurniati, E., Suwono, H., Ibrohim, I., Suryadi, A., & Saefi, M. (2022). International scientific collaboration and research topics on STEM education: a systematic review. EURASIA Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 18(4), em2095. https://doi.org/10.29333/ejmste/11903
• Li, Y., Froyd, J. E., & Wang, K. (2019). Learning about research and readership development in STEM education: A systematic analysis of the journal’s publications from 2014 to 2018. International Journal of STEM Education, 6(1), 1-8. https://doi.org/10.1186/s40594-019-0176-1
• Marín-Marín, JA., Moreno-Guerrero, AJ., Dúo-Terrón, P. et al. (2021). STEAM in education: a bibliometric analysis of performance and co-words in Web of Science. IJ STEM Ed 8, 41. https://doi.org/10.1186/s40594-021-00296-x
• Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. California: Sage Publications.
• Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2017). İlköğretim fen ve teknoloji dersi öğretim programı. Ankara: Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı (TTKB).
• Oktay , O. , Reisoglu , I. , Gul , S. , Teke , D. , Sozbilir , M. , Gunes , I. , Yildiz , R. , Atila , G , Yazar , A. , Malmi , L. , Kinnunen , P. A. , Lampiselkä , J. & Kaasinen , A. (2024). A comparative analysis of master’s theses in STEM-related disciplines published in Türkiye and Finland, Scandinavian Journal of Educational Research. 1-29. https://doi.org/10.1080/00313831.2024.2360898
• Öndeş, R. N. (2025). Research trends in STEM clubs: A content analysis. International Journal of Science and Mathematics Education, 23(2), 561-588.
• Özkaya, A. (2019). STEM eğitimi alanında yapılan yayınların bibliyometrik analizi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 590–628.
• Püsküllü, D. (2019). Ortaokul fen bilimleri öğretiminde stem (fetemm) üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin değerlendirilmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hatay.
• Sungur Gül, K., Saylan Kırmızıgül, A. ve Ateş, H. (2022). Temel eğitim ve ortaöğretimde STEM eğitimi üzerine alan yazın incelemesi: Türkiye örneği. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 13 (1), 544-568.
• Şahin, A., Ayar, C. M., & Adıgüzel, T. (2014). Fen, teknoloji, mühendislik ve matematik içerikli okul sonrası etkinlikler ve öğrenciler üzerindeki etkileri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(1), 297-322.
• Tabar, V. (2018). Ülkemizde FeTeMM alanında yapılmış olan çalışmaların içerik analizi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Van.
• Talan, T. (2021). Augmented reality in STEM education: Bibliometric analysis. International Journal of Technology in Education (IJTE), 4(4), 605-623. https://doi.org/10.46328/ijte.136
• Taşdemir, F. (2022). Examination of the effect of STEM education on academic achievement: A Meta-analysis study. Education Quarterly Reviews, 5(2), 282-298.
• Tetik, Z. (2021). Türkiye’de yapılan STEM eğitimi konulu çalışmaların çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Thomas, T. A. (2014). Elementary teachers’ receptivity to integrated science, technology, engineering, and mathematics (STEM) education in the elementary grades (Unpublished Doctoral dissertation, University of Nevada, Reno). Retrived from https://scholarworks.unr.edu/handle/11714/2852
• Turna, Ö., & Bolat, M. (2015). Eğitimde disiplinlerarası yaklaşımın kullanıldığı tezlerin analizi. Ondokuz Mayis University Journal of Faculty of Education, 34(1), 35–55.
• Wilson, C., Pérez, M., England, M. P., Anthony, H. G., & Campbell-Gulley, B. (2022). STEM education trends: A content analysis of three international STEM journals. Journal of Higher Education Theory and Practice, 22(8), 1-11.
• Yan, X., Yu, T., & Chen, Y. (2024). Global comparison of STEM education. In Education in China and the World: Achievements and Contemporary Issues (pp. 389-443). Singapore: Springer Nature Singapore.
• Yenice Karğun, E. (2023). Türkiye’de 2015 – 2021 yılları arasında STEM üzerine yapılan araştırmaların incelenmesi: bir meta-sentez çalışması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kafkas Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kars.
• Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü [YEĞİTEK] (2016). STEM Eğitimi Raporu. http://yegitek.meb.gov.tr/STEM_Egitimi_Raporu.pdf
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yu, Y. C., Chang, S. H., & Yu, L. C. (2016). An academic trend in STEM education from bibliometric and co-citation method. International Journal of Information and Education Technology, 6(2), 113-116.
• Yücelyiğit, S., & Toker, Z. (2021). A meta-analysis on STEM studies in early childhood education. Turkish Journal of Education, 10(1), 23-36. https://doi.org/10.19128/turje.783724