İlkokul Öğretmenlerine Göre Akran Zorbalığı ve Çözüm Yolları

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 1, 72 - 90, 27.06.2025

Celalettin Dakal , Hasan Yücel Ertem

https://doi.org/10.58638/kebd.1576333

Öz

Bu araştırmanın amacı Zonguldak’ın Ereğli ilçesindeki Kayabaşı Alemdar İlkokulu ve Dikmen İlkokulundaki sosyoekonomik ve kültürel yapısı benzer mahallelerden öğrencilerin birbirine sergiledikleri şiddet davranışları bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu sebeble bu iki okulun öğrencileri arasında yaşanan akran zorbalığının türlerini ve sıklıklarını ortaya koyup, zorbalığı kimlerin, nerede, nasıl akaran zorbalığı uyguladığını öğretmenleri gözüyle ortaya koymaktır. Öğretmenlerin Akran zorbalığıyla ilgili görüş ve önerilerini akran zorbalığını çözme metotlarını incelemektir. Araştırmaya 2022-2023 Eğitim-öğretim yılında Ereğli ilçesinde bulunan ve veli grubu birbirine benzeyen Kayabaşı Alemdar İlkokulu ve Dikmen İlkokulunda görev yapan 10 öğretmen katılmıştır. Bu çalışma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması olarak desenlendirilmiştir. Araştırmada katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik (yaş, branş) örnekleme yöntemine göre seçilmiştir. Veriler görüşme tekniği ile toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Veriler içerik analiz yolu ile çözümlenerek bulgular elde edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre öğretmenler akran zorbalığını baskı ve güç kelimelerini kullanarak tanımlamaktadırlar.Okulda görülen en sık sözel zorbalık ve fiziksel zorbalık gözlenmiştir.Çözüm yolları arasında; konuşma, görüşme, zorbayı uyarma ve mağduru destekleme faaliyetleri öne çıkmaktadır. Mağdur öğrenciler sessiz, içine kapanık ve özgüven problemi yaşayan bireylerdir. Zorba öğrenciler ise benzer aile yapılarına sahip, varlıklarını gösterme çabası içerisinde olan bireylerdir. Öğretmenlere göre seyirci öğrenciler tanık oldukları zorbalığa tepki vermemektedirler. Öte yandan yapılan görüşmeler neticesinde öğretmenlerin meslektaşlarını akran zorbalığı konusunda yeterli görmedikleri ve akran zorbalığı konusunda öğretmenlerin eğitim almadıkları ortaya çıkmıştır. Buna karşın, Milli Eğitim Bakanlığı ve okul rehberlik servislerinin ihtiyaçlarını karşılamasını halinde öğretmenlerin akran zorbalığı konusunda eğitim almaya istekli oldukları tespit edilmiştir. Bu araştırma sonucunda öğretmenlerin akran zorbalığı konusunda yeterli bilgi birikimine sahip olmadıkları belirlenmiştir. Ancak bu konuda eğitici ve bilgilendirici faaliyetlere açık oldukları tespit edilmiştir. Öğretmenlerin akran zorbalığı ile ilgili farkındalık seviyelerini yükseltecek, bilgisini artıracak seminer, konferans, kurs vb. faaliyetlere yer verilmesi, öğretmenlik programlarında okuyan lisans öğrencilerinin seçmeli dersler, eğitsel drama vb. içeriklerle desteklenmesi önerilebilir.

Anahtar Kelimeler

Akran Zorbalığı , Sözel Zorbalık , Fiziksel Zorbalık , Zorbalığı Önleme , Kurban Olma , Öğretmen Görüşleri

Peer Bullying and Solutions According to Primary School Teachers

Öz

The aim of this research is to reveal the opinions and suggestions of teachers working at Kayabaşı Alemdar Primary School and Dikmen Primary School in Ereğli district of Zonguldak regarding peer bullying, based on their experiences, and to examine the methods of solving peer bullying. 10 teachers working at Kayabaşı Alemdar Primary School and Dikmen Primary School, located in Ereğli district in the 2022-2023 academic year and whose parent groups were similar, participated in the research. This study was designed as a case study, one of the qualitative research methods. Participants in the study were selected according to the maximum diversity (age, branch) sampling method which is one of the purposeful sampling methods. Data were collected by interview technique. A structured interview form was used as a data collection tool. Findings were obtained by analyzing the data through content analysis. According to the findings of the research, teachers define peer bullying using the words pressure and power. Among the solutions; Talking, meeting, warning the bully and supporting the victim activities stand out. Victim students are quiet, introverted individuals who have self-confidence problems. Bully students, on the other hand, are individuals with similar family structures and they are trying to show their presence. According to teachers, bystander students do not react to the bullying that they witness. On the other hand, as a result of the interviews, it was revealed that teachers did not consider their colleagues competent in peer bullying and that teachers did not receive training on peer bullying. On the other hand, it has been determined that teachers are willing to get an education on peer bullying if the Ministry of National Education and school guidance services meet their needs. As a result of this research, it was determined that teachers did not have sufficient knowledge about peer bullying. However, it has been determined that they are open to educational and informative activities on this subject. Seminars, conferences, courses, etc. that will raise teachers' awareness and knowledge about peer bullying. Including activities, elective courses, educational drama, etc. for undergraduate students studying in teaching programs. It may be recommended to support it with content.

Anahtar Kelimeler

Peer Bullying , Classroom Teacher , Verbal Bullying , Physical Bullying , Preventing Bullying , Preventing Bullying , Being A Victim , Teachers

Kaynakça

• Akyol N. A., Yıldız, C., & Akman, B. (2018). Öğretmenlerin akran zorbalığına ilişkin görüşleri ve zorbalıkla başetme stratejileri. Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi. 33(2), 439-459.
• Aydın Türk, Y. (2018). Öğrencilerin okul bahçesindeki davranış biçimleri: Bir ilkokul örneği. Social Sciences Studies Journal, 4(20), 3026–3036.
• Baltacı, A., (2017). “Nitel Veri Analizinde Miles-Huberman Modeli”, Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (AEÜSBED), 3 (1), 1-15.
• Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 7(1), 231–274.
• Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
• Bilgiç, E., & Yurtal, F. (2009). An investigation of bullying according to classroom climate. Journal of Theory & Practice in Education (JTPE), 5(2), 180-194.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2021). Bilimsel araştırma yöntemleri (30.Baskı), Ankara: Pegem Yayınları.
• Çalık, T., Özbay, Y., Özer, A., Kurt, T. & Kandemir, M. (2009). İlköğretim okulu öğrencilerinin zorbalık statülerinin okul iklimi, prososyal davranışlar, temel ihtiyaçlar ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 16(60), 555–576.
• Çevlik Akar, P. (2013). Okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin akran zorbalığına ilişkin tutumları ve müdahale stratejileri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
• Günay, Ş. ve Can, G. (2018). Zorbalıkla baş etmeye yönelik bir akran destek programının etkililiği. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 8(51), 266-294
• İrfaner, S. (2009). Öğrenciler arasında gerçekleşen zorbalık eylemleri ve zorbalık konusunda öğrencilerin, öğretmenlerin, okul yöneticilerinin görüşleri ve tutumları. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Kaltiala-Heino, R., & Fröjd, S. (2011). Correlation between bullying and clinical depression in adolescent patients. adolescent health. Medicine and Therapeutics, 2, 37–44.
• Kanık, B. (2010). Öğretmenlerin okul zorbalığına ilişkin algıları. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (23. Baskı). Nobel: Ankara.
• Kartal, H. & Bilgin, A. (2008). Öğrenci, veli ve öğretmen gözüyle ilköğretim okullarında yaşanan zorbalık. İlköğretim Online, 7(2), 485–495.
• Kapcı, E. G. (2004). İlköğretim öğrencilerinin zorbalığa maruz kalma türünün ve sıklığının depresyon, kaygı ve benlik saygısıyla ilişkisi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 37(1), 1-13.
• Küçükay, A. (2019). Suç önleme stratejileri ve güvenlik politikalarına psikolojik bir bakış. TADD, 11(38), 343–392.
• Lincoln, S. Y., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Thousand Oaks, CA: Sage, InElo, S., Kaariainen, M., Kanste, O., Pölkki, T., Utriainen, K. ve Kyngas, H. (2014). Qualitative content analysis: a focus on trustworthiness, SAGE Open, 1-10.
• Merriam, S.B. (2018). Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber. (Çev. Selahattin Turan). Ankara: Nobel Yayınevi
• Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis. Thousand Oaks, CA: Sage.
• Muscari, E. M. (2002). Sticks and stones: The NP‟s role with bullies and victims. J Pediatr Health Care, 16, 22–28.
• Newman, M. L., Holden, G. W., & Delville, Y. (2005). Isolation and the stress of being bullied. Journal of Adolescence, 28(3), 343–357.
• OECD (2017). “Bullying”, in PISA 2015 Results (Volume III): Students' well-being, OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/9789264273856-12-en
• Olweus, D. (1993). Bullying at School: What we know and what we can do? Malden, MA: Blackwell Publishing.
• Özdinçer Arslan, S., & Savaşer, S. (2009). Okulda zorbalık. Milli Eğitim Dergisi, 39(184) 218-227.
• Özen, D. S. (2006). Ergenlerde akran zorbalığına maruz kalmanın yaş, çocuk yetiştirme stilleri ve benlik imgesi ile ilişkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 21(58), 77–98.
• Pellegrini, A. D. (2002). Bullying, victimization, and sexual harassment during the transition to middle school. Educational Psychologist, 37(3), 151–163
• Pişkin, M. (2010). Ankara’daki ilköğretim öğrencileri arasında akran zorbalığının incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 35(156), 176-189.
• Rigby, K. (2007). Bullying in schools: And what to do about it. ACER Press: Australia.
• Rigby, K. (2017). Exploring the gaps between teachers’ beliefs about bullying and research- based kowledge. International Journal of School & Educational Psychology, 6(3), 165-175.
• Uludağlı, N., ve Uçanok, Z. (2005). Akran zorbalığı gruplarında yalnızlık ve akademik başarı ile sosyometrik statüye göre zorba/kurban davranış türleri. Türk Psikoloji Dergisi, 20(56), 77–92.
• Uysal, H. &Dinçer, Ç. (2012). Okul öncesi dönemde akran zorbalığı. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 5(4), 468–483.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.