Türkiye, 2023: Current Approaches to the Profession and Future Scenarios of Science Teachers

Yıl 2026, Cilt: 27 Sayı: 1, 318 - 356, 31.01.2026

Ece Avinç , Fatih Doğan

https://doi.org/10.29299/kefad.1666061

Öz

This study aimed to examine the current views, future expectations, future scenarios, and proposed solutions of science teachers working in public schools affiliated with the Ministry of National Education regarding the profession. A qualitative research approach was employed in the study. The data obtained were analyzed using content analysis within the scope of a holistic single-case design. The interview form prepared for the study included seven main themes: definition and current attitude, reasons for choice, perceptions of self-efficacy, working conditions, expectations and concerns, future scenarios, and proposed solutions. The results indicated that the participating science teachers had positive feelings and thoughts toward the teaching profession and defined it as a respected profession. Furthermore, they were observed to attribute this respect for the teaching profession to several variables, such as social perspectives, appointment status, training, unemployment, and the continuous increase in its population. Teachers' future expectations indicated that they were satisfied with their working conditions due to their working hours and the ability to dedicate time to their personal affairs. However, they were concerned that the respect for the teaching profession might decrease further in the future. It is anticipated that the results of the research will provide direct feedback to authorized institutions or organizations and provide these institutions and organizations with accurate information about the feelings, thoughts, concerns, and anxieties of science teachers regarding the profession.

Anahtar Kelimeler

Teaching Profession , Attitude Towards the Profession , Future Anxiety

Türkiye, 2023: Fen Bilgisi Öğretmenlerinin Mesleğe Yönelik Güncel Yaklaşımları ve Gelecek Senaryoları

Öz

Bu çalışmada, Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı devlet okullarında görev yapan olan fen bilgisi öğretmenlerinin günümüz şartlarında mesleğe yönelik görüşleri, geleceğe yönelik beklentileri, gelecek senaryoları ve bunlara yönelik çözüm önerilerinin incelenmesi amaçlandı. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımından yararlanıldı. Elde edilen veriler bütüncül tek durum deseni kapsamında betimsel analiz yöntemi ile çözümlendi. Araştırma kapsamında hazırlanan görüşme formu, tanımlama ve güncel tutum, tercih sebepleri, öz yeterlik algıları, çalışma koşulları, beklenti ve kaygı, gelecek senaryoları ve çözüm önerileri olmak üzere 7 ana temayı içerecek şekilde oluşturuldu. Sonuçlar araştırmaya katılan fen bilgisi öğretmenlerinin öğretmenlik mesleğine karşı olumlu duygu ve düşüncelere sahip olduklarını, öğretmenliği saygın bir meslek olarak tanımladıklarını gösterdi. Bununla birlikte öğretmenlik mesleğine karşı saygınlığı toplumsal bakış açısı, atanma durumu, formasyon, işsizlik ve popülasyonundaki sürekli artış gibi bazı değişkenlere bağladıkları görüldü. Öğretmenlerin geleceğe yönelik beklenti sonuçlarında ise çalışma saatleri ve özel işlerine vakit ayırabilmelerinden dolayı çalışma koşullarından memnun oldukları, bununla birlikte gelecekte öğretmenlik mesleğine karşı saygınlığın daha da azabileceğinden endişe duydukları belirlendi. Araştırmanın sonuçlarının yetkili kurum ya da kuruluşlara doğrudan geri bildirim sağlayacağı, bu kurum ve kuruluşlara fen bilgisi öğretmenlerinin mesleğe yönelik duygu, düşünce, endişe ve kaygıları hakkında doğru bilgi sağlayacağı öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmenlik Mesleği , Mesleğe Yönelik Tutum , Gelecek Kaygısı

Etik Beyan

Yapılan bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu araştırma için Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Etik Kurulu'ndan etik onay alınmıştır (2023-YÖNP-0300, E-84026528-050.01.04-2300089537, Tarih: 13.04.2023, Sayı: 05/43).

Kaynakça

• Allwright, D., & Bailey, K. M. (1991). Focus on the language classroom. Cambridge University Press.
• Arklan, Ü. ve Taşdemir, E. (2008). Bilgi toplumu ve iletişim: Bilginin yayılması sürecinde kitle iletişim araçları ve internet. Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 5(3), 67-80.
• Aşkar, P. ve Erdem, M. (1987). Öğretmenlik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği, Çağdaş Eğitim, 121, 8-11.
• Ayas, A. (2009). Öğretmenlik mesleğinin önemi ve öğretmen yetiştirmede güncel sorunlar. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(3), 1-11.
• Aycan, H. Ş. (2015). Liselere öğretmen yetiştirmede geri adım: Yüksek öğretmen okullarından pedagojik formasyon kurslarına. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 61-72.
• Ayre C., & Scally A. J. (2014). Critical values for Lawshe’s content validity ratio revisiting the original methods of calculation. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 47(1), 79-86.
• Bastick, T. (2000). Why teacher trainees choose the teaching profession? comparing trainess in metropolitan and developing countries. International Review of Education, 46(3/4), 343-349.
• Başar, H. (2001). Sınıf yönetimi. Pegem Yayıncılık.
• Behymer, J., & Cockriel, W. (1988). Career choice conflict. Journal of Career Development, 15(2), 134-140.
• Boz, Y. ve Boz, N. (2008). Kimya ve matematik öğretmen adaylarının öğretmen olma nedenleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 16(1), 137-144.
• Bozbayındır, F. (2019). Öğretmenlik mesleğinin statüsünü etkileyen unsurların öğretmen görüşleri temelinde incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(72), 2076-2104.
• Bozdoğan, A. E., Aydın, D. ve Yıldırım, K. (2007). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 83-97.
• Brown, M. (1992). Caribbean first-year teachers’ reasons for choosing teaching as a career. Journal of Education for Teaching, 18(2), 185-195.
• Cassirer, E. (1980). İnsan üstüne bir deneme. (Çev. N. Arat) Remzi Kitabevi.
• Çakmak, Ö. (2008). Eğitimin ekonomiye ve kalkınmaya etkisi. D.Ü. Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, 33-41.
• Çelikten, M., Şanal, M. ve Yeni, Y. (2005). Öğretmenlik mesleği ve özellikleri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(2), 207-237.
• Çermik, H., Doğan, B. ve Şahin, A. (2010). Sınıf öğretmenliği öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğini tercih sebepleri. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (28), 201-212.
• Dalgıç, G., Doyran, T. ve Vatanartıran, S. (2012). Ücretli öğretmenlerin, katıldıkları pedagojik formasyon programına ilişkin deneyimleri. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 11, 39-54.
• Demirtaş, H., Cömert, M. ve Özer, N. (2011). Öğretmen adaylarının özyeterlik inançları ve öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumları. Eğitim ve Bilim, 36(159).
• Erden, M. (2005). Öğretmenlik mesleğine giriş. Epilson Yayıncılık.
• Erdoğan, M., & Baran, B. (2018). Investigating teacher motivation in Turkey: An application of the self-determination theory. European Journal of Educational Research, 7(2), 309-321.
• Ertan Kantos, Z. (2021). Öğretmenlik mesleğinin itibarı ile ilgili öğretmen görüşleri. e-Kafkas Journal of Educational Research, 8(3), 682-702. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.983200 .
• Fleiss, J. L. (1971). Measuring nominal scale agreement among many raters. Psychological Bulletin, 76, 378-382.
• Foster, T., & Newman, E. (2005). Just a knock back? Identity bruising on their route to becoming a male primary school teacher. Teachers and Teaching: Theory and Practice, 11(4), 341-358.
• Freire, P. (1998). Teachers as cultural workers: Letters to those who dare to teach. Westview Pres.
• Giroux, H. (1988). Teachers as intellectuals. Toward a critical pedagogy of learning. Bergin & Garvey.
• Grossman, P., & McDonald, M. (2008). Back to the future: Directions for research in teaching and teacher education. American Educational Research Journal, 45(1), 184-205.
• Gundersen, A. (2004). For the love of kids. NEA Today, 22(5), 64.
• Gürol, M., Türkan, A. ve Som, İ. (2018). Pegadojik formasyon sertifika programının değerlendirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(65), 103-122. https://doi.org/10.17755/esosder.306839
• Gültekin, M. (2020). Değişen toplumda eğitim ve öğretmen nitelikleri. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 10(1), 654-700. https://doi.org/10.18039/ajesi.682130
• Johnston, J., McKeown, E., & McEwen, A. (1999). Choosing primary teaching as a career: The perspectives of males and females in training. Journal of Education for Teaching, 25(1), 55-64.
• Kağıtçıbaşı, Ç. (2010). Günümüzde İnsan ve İnsanlar: Sosyal Psikolojiye Giriş (Cilt 12. Basım). Evrim Yayınevi.
• Kahramanoğlu, R., Yokuş, E., Cücük, E., Vural, S. ve Şiraz, F. (2018). Öğretmenlik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği (ÖMYTÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Studies, 13, 11.
• Karaçay, T. (2005). Yarının okulu için öğretmen. Eğitimde Yüksek Öğretmen Okulları Deneyimi Sempozyumu Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, 23-25.
• Karagözoğlu, G. (2003). Egitim sistemimizde ogretmen yetistirme politikamiza genel bir bakis [An overview of our teacher training policy in our education system]. In Reflections in Education: VII Cagdas Education Teacher Training Symposium, Cumhuriyet University, Sivas, Turkey.
• Karasar, N. (1999). Bilimsel araştırma yöntemleri. (9. Basım). Nobel Yayın Dağıtım.
• Kniveton, B. (2004). The influences and motivations on which students base their choice of career. Research in Education, (72), 47-57.
• Kocakaya, S. ve Buyuktaskiran, E. (2019). Job satisfaction of teachers in Turkey: An investigation of related factors. International Journal of Progressive Education, 15(2), 111-128.
• Koşar, S., ve Güçlü, N. (2015). Türkiye’de ilköğretim sisteminin geliştirilmesi için gelecek senaryoları. Eğitim ve Bilim, 40(180), 265-287.
• Küçükahmet, L., Külahoğlu, Ş. Ö., Güçlü, N., Çalık, T., Topses, G., Öksüzoğlu, A. F. ve Korkmaz, A. (1999). Öğretmenlik mesleğine giriş. Alkım Yayınevi.
• Merriam, S. B. (1988). Case study research in education: A qualitative approach. Jossey-Bass.
• MEB [Millî Eğitim Bakanlığı]. (1973). 1739 Sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu. Tertip:5, Cilt:12, Sayfa:2342.
• MEB [Millî Eğitim Bakanlığı]. (2020, Temmuz 22). Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri. Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü.
• Mulholland, J., & Hansen, P. (2003). Men who become primary school teachers: An early portrait. Asia-Pacific Journal of Teacher Education, 31(2), 213-224.
• Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. (2017). Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri. 1-16.
• Öncül, R. (2000). Eğitim ve eğitim bilimleri sözlüğü. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
• Özbek, R., Kahyaoğlu, M. ve Özgen, N. (2007). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik görüşlerinin değerlendirilmesi. Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 221-232.
• Özcan, M. (2011). Bilgi çağında öğretmen eğitimi, nitelikleri ve gücü: Bir reform önerisi. Türk Eğitim Derneği.
• Özdemir, S. (2016). Öğretmen niteliğinin bir göstergesi olarak sürekli mesleki gelişim. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(3), 233-244.
• Özgüven, İ. (1999). Psikolojik testler. PDREM Yayınları.
• Özmen, K. S. ve Gürkan, A. (2018). Teacher education in Turkey: A critical review of problems and solutions. Education and Science, 43(194), 327-343.
• Özoğlu, M., Gür, B. S. ve Altunoğlu, A. (2013). Türkiye ve dünyada öğretmenlik retorik ve pratik. Eğitim-Bir-Sen Yayınları, Sistem Ofset Basın ve Yayıncılık.
• Özsoy, G., Özsoy, S., Özkara, Y. ve Memiş, A. D. (2010). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğini tercih etmelerinde etkili olan faktörler. İlköğretim Online, 9(3), 910-921.
• Papanastasiou, C., & Papanastasiou, E. (1997). Factors that ınfluence students to become teachers. Educational Research and Evaluation, 3(4), 305-316.
• Papanastasiou, C., & Papanastasiou, E. (1998). What influences students to choose the elementary education major: The case of Cyprus. Mediterranean Journal of Educational Studies, 3, 35-45.
• Parlar, H. (2012). Bilgi toplumu, değişim ve yeni eğitim paradigması. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 4, 193-209.
• Parr, M., Gosse, D., & Allison, J. (2008). The professional journey of male primary teachers: Experiences and perceptions of entering into a “sacred female space”. The International Journal of Diversity in Organisations, Communities and Nations, 7(6), 257-265.
• Patton, M. (2002). Qualitative evaluation and research methods. CA: SAGE.
• Polat, İ. ve Kılıç, E. (2013). Türkiye’de çokkültürlü eğitim ve çokkültürlü eğitimde öğretmen yeterlilikleri. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi (YYU Journal of Education Faculty, 10(1), 352-372.
• Saban, A. (2003). A Turkish profile of prospective elementary school teachers and their views of teaching. Teaching and Teacher Education, 19, 829-846.
• Sarı, H., & Yetkiner, A. (2020). Relationships between job satisfaction, motivation and life satisfaction in the teachers: A structural equation modeling study. International Journal of Progressive Education, 16(3), 211-222. doi: 10.29329/ijpe.2020.248.16.
• Sever, D., Aktaş, B. Ç., Şahin, S. A., & Tunca, N. (2015). Problems that pedagogical formation certificate program students think that they will encounter in their professional lives. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 5(2), 1-23.
• Sünbül, A. M. (2001). Bir meslek olarak öğretmenlik. İçinde Öğretmenlik mesleğine giriş, (s 236), 1-26.
• Şişman, M. (2004). Öğretmenliğe Giriş (7. Baskı). Ankara: Pegem A Yayıncılık.
• Tekışık, H. (1987, 06 01). Türkiye'de öğretmenlik mesleği ve sorunları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2).
• Tufan, Z. (2016). Fen bilgisi öğretmenlerinin, öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları ile özyeterlilikleri arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Ulutaş, P. (2017). Öğretmenlerin bakış açısından öğretmenlik mesleğinin statüsü. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Mersin.
• Ümmet, D. ve Otrar, M. (2015). Kamu Personeli Seçme Sınavına (KPSS) yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi, 6(13), 1-14.
• Üstüner, M. (2006). Öğretmenlik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, Kış (45), 109-127.
• Yavuz, E. M., & Bahar, M. (2019). Turkish teachers' perspectives on their professional development needs. Professional Development in Education, 45(3), 455-470.
• Yıldırım, A. (2013). Türkiye’de öğretmen eğitimi araştırmaları: yönelimler, sorunlar ve öncelikli alanlar. Eğitim ve Bilim, 38(169), 175-191.
• Yıldırım, E. G., & Köklükaya, A. N. (2016). İlk ve orta okul öğrencilerinin fen konularına yönelik ilgi düzeylerinin belirlenmesi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 1-22.
• Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı) Seçkin Yayıncılık.
• Yıldız, V. A. ve Kılıç, D. (2021). Motivation and motivational factors of primary school teachers from the Self-determination theory perspective. Turkish Journal of Education, 10(2), 76-96. https://doi.org/10.19128/turje.832203
• Yılmaz, G. (2015). Pedagojik formasyon yoluyla öğretmen yetiştirme uygulamalarında karşılaşılan güçlükler ve mezunların istihdamlarının değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Elazığ.
• Yüksel, S. (2015). Öğretmen yetiştirme politikalarında dönüşüm: 21. y.y. öğretmenini yetiştirme. Türkiye Özel Okullar Birliği Dergisi, 32, 23-28.