Investigating Family Experiences with Special Education Support Services

Öz

This study aims to determine the opinions of families of children with special educational needs regarding the services they receive from special education institutions. The interview method, one of the qualitative research designs, was preferred in the study. Within the scope of the study, semi-structured interviews were conducted with a total of 18 families receiving services from special education and rehabilitation centers. The interview form was developed by the researcher based on literature review and expert opinions, and the interviews were conducted with audio recordings. The audio recordings were transcribed into written text by the researcher and analyzed descriptively. The findings were structured by creating themes and subthemes as a result of the analysis. According to the research findings, the vast majority of families expressed general satisfaction with the physical conditions of special education and rehabilitation centers, the attitudes and behaviors of the staff, the communication they established with the institution, and the quality of the educational services provided. However, it was determined that although there were sufficient numbers of staff in the institutions, there was high staff turnover, meaning that employees changed frequently. This situation may cause concern among families in terms of the continuity and quality of the service. Another notable finding of the research is that institutions do not collaborate sufficiently with families in the process of preparing Individualized Education Programs (IEPs) and that there are shortcomings in family education. This result highlights the need to view families not only as service recipients but also as individuals who actively participate in the process. The results of the study indicate that special education institutions need to improve in terms of family collaboration and staff continuity.

Anahtar Kelimeler

• Special education
• family education
• support education
• rehabilitation center

Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinden Hizmet Alan Ailelerin Deneyimlerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırma, özel eğitime gereksinim duyan çocukların ailelerinin, özel eğitim kurumlarından aldıkları hizmetlere ilişkin görüşlerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden biri olan görüşme yöntemi tercih edilmiştir. Araştırma kapsamında, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinden hizmet alan toplam 18 aile ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşme formu, araştırmacı tarafından literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda geliştirilmiş olup, görüşmeler ses kaydı alınarak yürütülmüştür. Elde edilen ses kayıtları araştırmacı tarafından yazılı metne dönüştürülmüş ve betimsel olarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda temalar ve alt temalar oluşturularak bulgular yapılandırılmıştır. Araştırma bulgularına göre, ailelerin büyük çoğunluğu özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinin fiziksel koşullarından, çalışan personelin tutum ve davranışlarından, kurum ile kurdukları iletişimden ve sunulan eğitim hizmetlerinin niteliğinden genel olarak memnun olduklarını ifade etmiştir. Bununla birlikte, kurumlarda yeterli sayıda personelin bulunduğu ancak personel sirkülasyonunun fazla olduğu, yani çalışanların sık sık değiştiği belirlenmiştir. Bu durum, hizmetin sürekliliği ve niteliği açısından ailelerde kaygı oluşturabilmektedir. Araştırmanın dikkat çeken diğer bulgularından biri ise kurumların Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) hazırlama sürecinde ailelerle yeterince iş birliği yapmadığı ve aile eğitimleri konusunda eksiklikler bulunduğudur. Bu sonuç, ailelerin yalnızca hizmet alan değil aynı zamanda sürece aktif katılım sağlayan bireyler olarak görülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Araştırmanın sonuçları, özel eğitim kurumlarının aile iş birliği ve personel sürekliliği konularında geliştirilmesi gereken yönleri olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Özel eğitim
• Destek eğitim
• aile eğitimi
• rehabilitasyon merkezi

Kaynakça

1. Acer, H. (2016). *Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinin denetiminde yaşanan sorunlar (gelir destekli ruhsat uygulaması örneği).* [Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi
2. Akıncı Düzel, S., & Girgin Akın, N. (2024). Özel gereksinimli öğrencilere yönelik öğretmen tutumlarının incelenmesi. *Journal of Sustainable Education Studies*, 5(2), 39–53.
3. Alan, Ş., ve Aksoy, V. (2023). Özel Eğitim Okullarında Geliştirilen Bireyselleştirilmiş Eğitim Programlarının (BEP) Kalitesinin İncelenmesi. *Ondokuzmayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42*(1), 161-194. https://doi.org/10.7822/omuefd.1216755
4. Antmen, N. (2010). *Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde aile merkezli hizmetlerin değerlendirilmesi: Ankara Yenimahalle Örneği.* [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi
5. Arslan, A., Ulaş, A. H., & Coşkun, M. K. (2020). Özel eğitimde aile eğitimine yönelik bir derleme çalışması. *EKEV Akademi Dergisi, (84)*, 21-38. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2570537
6. Ataalp, M. (2023). *Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine devam eden özel gereksinimli çocuğu olan ailelerin gereksinimleri.* [Yüksek Lisans Tezi, Lefke Avrupa Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi
7. Avramidis, E., & Norwich, B. (2002). Teachers' attitudes towards integration / inclusion: A review of the literature. *European Journal of Special Needs Education, 17*(2), 129–147. https://doi.org/10.1080/08856250210129056
8. Ayanoğlu, Ç., & Gür-Erdoğan, D. (2019). Okul yönecilerinin özel gereksinimli öğrencilere bireyselleştirilmiş eğitim planı (BEP) hazırlanması/uygulanması hakkındaki görüşleri. *Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20*(4), 677-706. https\://doi:10.21565/ozelegitimdergisi.531039

9. Billingsley, B. S. (2004). Special education teacher retention and attrition: A critical analysis of the literature. *The Journal of Special Education, 38*(1), 39–55. https://doi.org/10.1177/00224669040380010401
10. Brinkmann, S., & Kvale, S. (2015). *InterViews: Learning the craft of qualitative research interviewing* (3rd ed.). Sage Publications.
11. Brownell, M. T., Sindelar, P. T., Kiely, M. T., & Danielson, L. C. (2010). Special education teacher quality and preparation. *Exceptional Children, 76*(3), 357–377. https://doi.org/10.1177/0014402910076003
12. Canfield, M. A., Honein, M. A., Yuskiv, N., Xing, J., Mai, C. T., Collins, J. S., ... & Kirby, R. S. (2006). National estimates and race/ethnic-specific variation of selected birth defects in the United States, 1999–2001. *Birth Defects Research Part A: Clinical and Molecular Teratology, 76*(11), 747–756. https://doi.org/10.1002/bdra.20294
13. Cıngı, Y., & Akdağ, M. (2024). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine devam eden öğrenci ebeveynlerinin kurum tercihleri üzerine nitel bir araştırma. *İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 9*(2), 273-293. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1508067
14. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). *Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches* (4th ed.). Sage Publications.
15. Çelik, R., Tomanbay, İ., Kale, M., Çelik, M., & Bahçevan, Ö. F. (2024). Özel Eğitim Merkezinde Görev Yapan Özel Eğitim Öğretmenlerinin Yaşadıkları Sorunlar. *Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi,* *14*(2), ss.46-64. https://doi.org/10.20493/birtop.1491008
16. DiCicco-Bloom, B., & Crabtree, B. F. (2006). The qualitative research interview. *Medical Education*, *40*(4), 314–321. https://doi.org/10.1111/j.1365-2929.2006.02418.x
17. Durkin, M. S., Maenner, M. J., Newschaffer, C. J., Lee, L. C., Cunniff, C. M., Daniels, J. L., & Schieve, L. A. (2008). Advanced parental age and the risk of autism spectrum disorder. *American Journal of Epidemiology, 168*(11), 1268–1276. https://doi.org/10.1093/aje/kwn250
18. Friend, M., & Bursuck, W. D. (2019). *Including students with special needs: A practical guide for classroom teachers* (8th ed.). Pearson.
19. Gönüldaş, H., Atmaca, U., & Yılmaz, Y. (2025). Yöneticilerinin Gözünden Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezleri: Bir Fenomenolojik Araştırma. *Milli Eğitim Dergisi, 54*(246), 997-1040. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1518506
20. Güven Arslan, İ. (2014). *Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerindeki müşteri memnuniyeti: Muğla-menteşe örneği.* [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi
21. Heward, W. L. (2017). *Exceptional children: An introduction to special education* (11th ed.). Pearson.
22. Heybet, S. (2014). *Türkiye’de pediatrik rehabilitasyonun gelişimi ve iki farklı rehabilitasyon konsepti: Aileler açısından memnuniyet anketi* [Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi
23. Himmetoğlu, B., Shikhkamalova, V. & Bayrak, C. (2022). Problems faced by special education teachers and the role if school principals in solution of tehse problems. *Trakya Journal of Education, 12*(3), 1597-1618 https://doi.org/10.24315/tred.1003550
24. Kabasakal, E., Özcebe, H., & Arslan, U. E. (2020). Information Requirements and Sources of Families of Mainstreaming Students Elementary Education Model in Respect of Socioeconomic Development Levels. *Florence Nightingale Journal of Nursing*, *28*(2), 213. https://doi.org/10.5152/FNJN.2020.18049
25. Kallio, H., Pietilä, A. M., Johnson, M., & Kangasniemi, M. (2016). Systematic methodological review: developing a framework for a qualitative semi‐structured interview guide. *Journal of Advanced Nursing*, *72*(12), 2954–2965. https://doi.org/10.1111/jan.13031
26. Kaplan, G. ve Aksoy, V. (2019). Özel eğitim kurumlarının fiziksel koşullarının evrensel tasarım ilkeleri doğrultusunda incelenmesi: Eskişehir örneği. *Yaşadıkça Eğitim, 33*(2), 169-186. https://doi.org/10.33308/26674874.2019332126
27. Kargın, T. (2007). Eğitsel Değerlendirme ve Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hazırlama Süreci. *Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 8*(01), 1-15. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000103
28. Köse, İ. E., & Aslan Bağcı, Ö. (2025). Özel Eğitim Öğretmenlerinin Perspektiflerinden Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerindeki Destek Eğitim Süreçleri. *Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 11*(1), 1-18. https://doi.org/10.29065/usakead.1574352
29. Kurşun, D., & Gündoğdu, K. (2023). Special Education Teachers’ Opinions on Individually Differentiated Curriculum and Teacher Guide / Özel Eğitim Öğretmenlerinin *Bireyselleştirilmiş Eğitim Programları ve Program Kılavuzuna Yönelik Görüşleri. Education* & Youth Research*, 3*(1), 32-45. https://doi.org/10.59041/eyor.1319043
30. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). *Qualitative research: A guide to design and implementation* (4th ed.). Jossey-Bass.
31. Mesibov, G. B., Shea, V., & Schopler, E. (2005). The TEACCH approach to autism spectrum disorders. Springer Science & Business Media.
32. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). *Qualitative data analysis: A methods sourcebook* (3rd ed.). SAGE Publications.
33. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). *Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği*. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı. https://orgm.meb.gov.tr/
34. Nicolaides, K. H. (2011). Screening for chromosomal defects. *Ultrasound in Obstetrics & Gynecology, 38*(5), 478–481. https://doi.org/10.1002/uog.10033
35. Öğe, A. Ö. (2014). *Diyarbakır ilinde bulunan özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinin mimari tasarım açısından incelenmesi* [Yüksek Lisans Tezi, Dicle Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi
36. Özer, M. (2021). *2-6 yaş arasında otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuğu olan annelerin özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde sunulan hizmetlere ilişkin deneyimleri* [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi
37. Şanlı, E. (2012). *Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine devam eden zihin engelli çocuğu olan ailelerin gereksinimlerinin belirlenmesi.* [Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi
38. Smith, D. D., & Tyler, N. C. (2011). Effective inclusive education: Equipping education professionals with necessary skills and knowledge. *Prospects, 41*(3), 323–339. https://doi.org/10.1007/s11125-011-9207-5
39. Tekci, C. (2024). *Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli bireylere yönelik tutumu ve kaynaştırma uygulamalarındaki yeterliğinin incelenmesi* [Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi
40. Turnbull, A., Turnbull, R., Erwin, E. J., Soodak, L. C., & Shogren, K. A. (2015). *Families, professionals, and exceptionality: Positive outcomes through partnerships and trust* (7th ed.). Pearson.
41. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). *Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri* (13. baskı). Seçkin Yayıncılık.
42. Yin, R. K. (2018). *Case study research and applications: Design and methods* (6th ed.). SAGE.