Özel Öğrenciler İçin Uyarlanmış Sosyal Bilgiler Dersi Etkinlik Kitaplarındaki Metinlerin Okunabilirlik Açısından İncelenmesi

Öz

Özel eğitim gereksinimi olan öğrenciler okumada en fazla güçlüğü çeken öğrencilerdir. Bu nedenle bu çalışmada, Özel Öğrenciler İçin Uyarlanmış Etkinlikler Sosyal Bilgiler Ek Ders Kitabı'ndaki (1., 2. ve 3. ciltler) metinlerin okunabilirliği ve bu kitapların öğrenci düzeyine uygun olup olmadığı, Türkçe için geliştirilen okunabilirlik formülleriyle tutarlı olup olmadığı belirlenmeye çalışılmıştır. Bu çalışma betimsel bir çalışmadır. Bu çalışmada, Özel Öğrenciler İçin Uyarlanmış Etkinlikler Sosyal Bilgiler Ek Ders Kitabı'nın okunabilirliği incelenmiştir. Metinler Ateşman ve Çetinkaya okunabilirlik formüllerine göre analiz edilmiştir. Hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan bireylere de Sönmez okunabilirlik formülü uygulanarak metinlerdeki tanınmayan kelimeler tespit edilmiş ve bilgi testleri uygulanmıştır. Çalışma sonucunda metinlerin okunabilirlik düzeylerinin Ateşman formülüne göre orta zorlukta, 1. ve 3. cildin eğitimsel okuma düzeyinde, 2. cildin ise Çetinkaya formülüne göre yetersiz okuma düzeyinde olduğu belirlenmiştir. Sönmez formülüne göre metinlerin anlaşılır olduğu ancak öğrencilerin metinlere beklenen düzeyde tepki vermediği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• ders kitabı
• okunabilirlik
• özel eğitim öğrencileri

Readability of the Texts in Social Studies Course Activity Textbooks Adapted for Special Students

Öz

Students with special education needs experience the greatest difficulty with reading. Thus, the present study aimed to determine the readability of the texts in the Adapted Activities for Special Students Social Studies Supplementary Textbook (Volumes 1, 2, and 3), assess whether these books were adequate for the students' level, and evaluate consistency with the readability formulas developed for the Turkish language. The present study is descriptive. The study investigated the readability of the Adapted Activities for Special Students Social Studies Supplementary Textbook. The texts were analyzed using the Ateşman and Çetinkaya readability formulas. The Sönmez readability formula was also applied to individuals with mild intellectual disabilities to identify the words in the texts that were not recognized and to conduct knowledge tests. In the study, it was determined that the readability levels of the texts were at medium difficulty according to the Ateşman formula. According to the Çetinkaya formula, Volume 1 and Volume 3 were at the educational reading level, while Volume 2 was at the inadequate reading level. According to the Sönmez formula, the texts were comprehensible, but the students did not respond to them at the expected level.

Anahtar Kelimeler

• coursebook
• readability
• special students

Kaynakça

1. Afacan, K. (2020). Reading comprehension interventions for students with intellectual disabilities: A systematic literature review. Ankara University Faculty of Educational Sciences Journal of Special Education, 21(4), 819–846. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.557692
2. Afacan, K., Bal, A. & Çakır, H. (2021). Reading interventions for students with intellectual disability: A cultural-historical review. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 3(1), 47–71. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2021.0112
3. Al-Ajlan, A. A., Hend, S. A. & AbdulMalik, S. A. (2008). Towards the development of an automatic readability measurements for Arabic language. 3rd International Conference on Digital Information Management (ICDIM), 506–511. https://doi.org/10.1109/ICDIM.2008.4746711
4. Aslan, Y. (2016). Dyslexia knowledge of classroom teachers and studies for students with dyslexia. Turkish Studies, 11(3), 237–254. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9340
5. Ateşman, E. (1997). Türkçede okunabilirliğin ölçülmesi. Dil Dergisi, 58, 71–74.
6. Bağcı, H. ve Ünal, Y. (2013). 8. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin okunabilirliği. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 1(3), 12–28. https://doi.org/10.16916/aded.15997
7. Bezirci, B. ve Yılmaz, A. E. (2010). Metinlerin okunabilirliğinin ölçülmesi için bir yazılım kütüphanesi ve Türkçe için yeni bir okunabilirlik ölçütü. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 12(3), 49–62.
8. Browder, D. M., Hudson, M. E. & Wood, A. L. (2013). Teaching students with moderate intellectual disability who are emergent readers to comprehend passages of text. Exceptionality, 21(4), 191–206. https://doi.org/10.1080/09362835.2013.802236

9. Budak, Y. (2005). Yazılı materyalin okunabilirlik düzeyini belirleme üzerine eleştirel bir bakış. Eğitim Araştırmaları, 21, 76–87.
10. Büyüköztürk, Ş. (2011). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (15. bs.). Pegem Yayıncılık.
11. Ceylan, M. (2023). Examination of written products of students with learning disability in terms of readability and legibility. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(2), 141–155. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1214549
12. Ceylan, M. (2024). Examining listening and reading comprehension skills of students with learning disabilities. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12(1), 25–38. https://doi.org/10.16916/aded.1327101
13. Chall, J. S. (1988). The beginning years. B. L. Zakaluk ve S. J. Samuels (Eds.), Readability: Its past, present, and future içinde. International Reading Association. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED292058.pdf
14. Chu, Y. (2017). Twenty years of social studies textbook content analysis: Still "Decidedly Disappointing"? The Social Studies, 108(6), 229–241. https://doi.org/10.1080/00377996.2017.1360240
15. Coleman, E. B. (1965). On understanding prose: Some determiners of its complexity. National Science Foundation.
16. Coşgun-Başar, M. (2019). Zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin bilgi veren metinleri anlamalarında metin yapısına dayalı strateji ile çok ögeli bilişsel stratejinin etkililiklerinin karşılaştırılması [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
17. Çağlayan, M. (2020). Öğrenme güçlüğü olan öğrencilere zihinde canlandırma strateji öğretiminin okuduğunu anlama becerileri üzerindeki etkileri [Yüksek lisans tezi, Lefke Avrupa Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
18. Çakıroğlu, O. (2015). Evaluating the readability levels of elementary school textbooks regarding students with learning disabilities. İlköğretim Online, 14(2), 671–681. https://doi.org/10.17051/io.2015.31984
19. Çakmak, G. & Çil, E. (2014). Evaluation of 4th grade science and technology course book with readability formulas: The case of exploring and knowing the world of living creatures. Türk Eğitim Çalışmaları Dergisi, 1(3), 1–26.
20. Çepni, S., Gökdere, M. & Taş, E. (2011). Evaluation of current science textbooks using readability formulas. Maltepe Üniversitesi Yeni Bin Yılın Başında Fen Bilimleri Eğitimi Sempozyumu, İstanbul.
21. Çetinkaya, G. (2010). Türkçe metinlerin okunabilirlik düzeylerinin tanımlanması ve sınıflandırılması [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
22. Çoban, A. (2014). Okunabilirlik kavramı üzerine bir derleme çalışması. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 9, 96–111.
23. Dale, E. & Chall, J. S. (1948). A formula for predicting readability. Educational Research Bulletin, 27(11), 37–54.
24. Demir, T. (2013). Konu alanı ders kitabı inceleme kılavuzu sosyal bilgiler. B. Akbaba (Ed.), Sosyal bilgiler ders kitaplarında dil ve anlatım (ss. 105–144) içinde. Pegem Yayıncılık.
25. Dikmenli, M., Çardak, O. & Altunsoy, S. (2008). Readability levels of texts on "cell division" in secondary school biology textbooks. ICES, Kuzey Kıbrıs.
26. DuBay, W. H. (2004). The principles of readability. Impact Information.
27. Duke, N. K. & Pearson, P. D. (2009). Effective practices for developing reading comprehension. Journal of Education, 189(1–2), 107–122. https://doi.org/10.1177/0022057409189001-208
28. Flesch, R. F. (1948). A new readability yardstick. Journal of Applied Psychology, 32, 221–233.
29. Fry, E. (1968). A readability formula that saves time. Journal of Reading, 11, 513–516, 575–578.
30. Gargiulo, R. M. & Bouck, E. C. (2018). Etiology of intellectual disability and characteristics of students with intellectual disability. R. M. Gargiulo ve E. C. Bouck (Eds.), Instructional strategies for students with mild, moderate, and severe intellectual disability (ss. 29–48) içinde. Sage Publications.
31. Geçit, Y. (2010). Flesch formülünün Türkçeye uyarlanmış şekline göre 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitabının okunabilirlik düzeyinin değerlendirilmesi. e-Journal of New World Sciences Academy, 5(3), 903–910.
32. Gever, A. (2017). İlkokul ve ortaokul müdürlerinin disleksiye ilişkin bilgi düzeylerinin belirlenmesi [Yüksek lisans projesi, Pamukkale Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
33. Göğüş, B. (1978). Orta dereceli okullarımızda Türkçe ve yazın eğitimi. Gül Yayınevi.
34. Gunning, R. (1952). The technique of clear writing. McGraw-Hill.
35. Güzel-Özmen, R. (2011). Zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin bilgi veren metinlerdeki bilgileri hatırlamalarında şematik düzenleyicilerin iki farklı sunum şeklinin karşılaştırılması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 1(2), 773–793. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.62959
36. Hedman, A. S. (2008). Using the SMOG formula to revise a health-related document. American Journal of Health Education, 39(1), 61–64. https://doi.org/10.1080/19325037.2008.10599016
37. Hızarcı, S. H. (2009). Yeni ilköğretim 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarının okunabilirlik düzeylerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
38. Hua, Y., Hendrickson, J. M., Therrien, W. J., Woods-Groves, S., Ries, P. S. & Shaw, J. J. (2012). Effects of combined reading and question generation on reading fluency and comprehension of three young adults with autism and intellectual disability. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 27(3), 135–146. https://doi.org/10.1177/1088357612448421
39. Jitendra, A. K., Nolet, V., Xin, Y. P., Gomez, O., Renouf, K., Iskold, L. & DaCosta, J. (2001). An analysis of middle school geography textbooks: Implications for students with learning problems. Reading & Writing Quarterly, 17(2), 151–173. https://doi.org/10.1080/105735601300007606
40. Jondeau, E. & Rockinger, M. (2003). Conditional volatility, skewness, and kurtosis: Existence, persistence, and comovements. Journal of Economic Dynamics & Control, 27, 1699–1737. https://doi.org/10.1016/S0165-1889(02)00079-9
41. Kanık-Uysal, P. & Akyol, H. (2019). Reading disabilities and intervention: An action research. Eğitim ve Bilim, 44(198), 17–35. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2019.8032
42. Karakaya, İ. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. A. Tanrıöğen (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri (4. bs., ss. 55–84) içinde. Anı Yayıncılık.
43. Klare, G. R. (1963). The measurement of readability. Iowa State University Press.
44. Klingner, J. K., Vaughn, S. & Boardman, A. (2007). Teaching reading comprehension to students with learning disabilities. Guilford Press.
45. Ley, P. T. (1996). The use of readability formulas in health care. Psychology, Health & Medicine, 1(1), 7–28. https://doi.org/10.1080/13548509608400003
46. MEB. (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_07/09101900_ozel_egitim_hizmetleri_yonetmeligi_07072018.pdf
47. Özay Köse, E. (2009). Biyoloji ders kitaplarındaki hücre ile ilgili metinlerin okunabilirlik düzeyleri. Çankaya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Journal of Arts and Sciences, 12, 141–150.
48. Özkubat, U. & Özmen, E. R. (2021). Determining the cognitive and metacognitive strategies used by students with learning disabilities and low- and average-achieving during mathematical problem solving. Ankara University Faculty of Educational Sciences Journal of Special Education, 22(3), 639–676. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.736761
49. Özveren, C. G. (2021). Liderlik kuramları özelinde bir doküman incelemesi: Son kale film analizi. Journal of Behavior at Work (JB@W), 6(2), 65–75. https://doi.org/10.25203/idd.954131
50. Roseman, J. E., Stern, L & ve Koppal, M. (2010). A method for analyzing the coherence of high school biology textbooks. Journal of Research in Science Teaching, 47(1), 47–70. https://doi.org/10.1002/tea.20305
51. Schulte, A. C., Stevens, J. J., Elliott, S. N., Tindal, G. & Nese, J. F. (2016). Achievement gaps for students with disabilities: Stable, widening, or narrowing on a statewide reading comprehension test? Journal of Educational Psychology, 108(7), 925–942. https://doi.org/10.1037/edu0000107
52. Sönmez, V. (2003). Yazılı materyalin eğitim değerini belirlemeye matematiksel bir yaklaşım (Sönmez modeli). Eğitim Araştırmaları, 10, 24–39.
53. Stylianidou, F. (2002). Analysis of science textbook pictures about energy and pupils' readings of them. International Journal of Science Education, 24(3), 257–283. https://doi.org/10.1080/09500690110078905
54. Temizkan, M. (2009). Metin türlerine göre okuma eğitimi. Nobel Yayıncılık.
55. Topkaya, Y., Ulu Kalın, Ö. & Yılar, B. (2015). Readability of the primary education 8th grade citizenship and democracy education textbook and its suitability for target age level. International Journal of Languages' Education and Teaching, 3(1), 480–491.
56. Türker-Yıldırım, Ç. & Yıkmış, A. (2022). Evaluation of the science textbook used in the education of special needs students based on teachers' views. Millî Eğitim Dergisi, 51(234), 1281–1304. https://doi.org/10.37669/milliegitim.823449
57. Ulu Kalın, Ö. (2017). Analysis of 7th grade social studies coursebook according to different readability formulas. International Online Journal of Educational Sciences, 9(4), 976–987.
58. Ulu Kalın, Ö. & Aydemir, A. (2017). Analysis of 4th grade social studies coursebook according to various readability formulas. Studies in Educational Research and Development, 1(1), 83–108.
59. Ulu Kalın, Ö. & Koçoğlu, E. (2017). Analysis of 6th grade social studies textbook according to different readability formulas. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(4), 2202–2220. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2017.17.32772-364008
60. Wei, X., Blackorby, J. & Schiller, E. (2011). Growth in reading achievement of students with disabilities, ages 7 to 17. Exceptional Children, 78(1), 89–106. https://doi.org/10.1177/001440291107800106
61. Yazıcı, K. & Temur, T. (2007). Okunabilirlik formüllerinin kullanımına ilişkin bazı eleştiriler. Ekev Akademi Dergisi, 11(31), 317–324.
62. Zorbaz, K. Z. (2007). Türkçe ders kitaplarındaki masallarda kelime-cümle uzunlukları ve okunabilirlik düzeyleri üzerine bir değerlendirme. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 3, 87–101.