Relationships between Adolescents’ Irrational Beliefs, Personality Characteristics and Stress Coping Approaches

Bu araştırmanın amacı ergenlerin akılcı olmayan inançlarının kişilik özellikleri ve stresle başa çıkma yaklaşımları tarafından yordanıp yordanmadığının belirlenmesi ve ergenlerin akılcı olmayan inançlarının cinsiyet ve ebeveyn öğrenim düzeyi değişkenleri açısından farklılaşıp farklılaşmadığının saptanmasıdır. Araştırmanın evrenini 2019–2020 eğitim öğretim yılında, Muğla ilinin Menteşe ilçesinde, ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören 5120 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Örneklemi ise evrenden tabakalı örnekleme yöntemiyle seçilen 512 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama araçları olarak öğrencilere ilişkin demografik bilgilerin elde edildiği kişisel bilgi formu, Akılcı Olmayan İnanç Ölçeği-Ergen Formu, Beş Faktör Kişilik Envanteri ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği kullanılmıştır. Ergenlerin kişilik özellikleri ve stresle başa çıkma yaklaşımlarının akılcı olmayan inançlarını ne ölçüde yordadığını belirlemek için hiyerarşik çoklu doğrusal regresyon analizi ve ergenlerin akılcı olmayan inançlarının cinsiyet, anne öğrenim düzeyi, baba öğrenim düzeyi değişkenleri göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterip göstermediğini belirlemek üzere üç-yönlü varyans analizi yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda kişilik özelliklerinden “nevrotiklik” alt boyutunun pozitif; “deneyime açıklık”, “uyumluluk” ve “sorumluluk” alt boyutlarının ise negatif yönde; stresle başa çıkma yaklaşımlarından “çaresiz yaklaşım” alt boyutunun pozitif; “iyimser yaklaşım” ve “sosyal destek arama” alt boyutlarının ise negatif yönde ergenlerin akılcı olmayan inançlarının anlamlı birer yordayıcısı olduğu görülmüştür. Ergenlerin akılcı olmayan inançları cinsiyet, anne öğrenim düzeyi ve baba öğrenim düzeyine göre anlamlı farklılık göstermez iken cinsiyet x baba öğrenim düzeyi ikili etkileşimine göre anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Erkek ergenlerde akılcı olmayan inançlar babalarının öğrenim düzeyi arttıkça azalırken kız ergenler de böyle bir örüntü görülmemiştir.

The purpose of the current study is to determine the extent to which adolescents’ irrational beliefs are predicted by their personality characteristics and stress coping approaches and to investigate whether adolescents’ irrational beliefs vary significantly depending on gender and parents’ education level. The population of the study is comprised of 5120 high school students attending the high schools in the Menteşe district of the city of Muğla in 2019-2020 school year. The sample of the study consists of 512 students selected from among the population by using the stratified sampling method. As the data collection tools, an information form to collect demographic data about the students, the Irrational Beliefs Scale-Adolescent Form, the Five-Factor Personality Inventory and the Scale of Stress Coping Styles, were used in the current study. Hierarchical multiple linear regression analysis was conducted to determine the extent to which the adolescents’ personality characteristics and stress coping approaches predict irrational beliefs and three-directional variance analysis was conducted to determine whether the adolescents’ irrational beliefs vary significantly depending on gender, mother’s education level and father’s education level. As a result of the study, it was concluded that of the personality characteristics, the sub-dimension of “neuroticism” is a positive predictor and the sub-dimensions of “openness to experience”, “agreeableness” and “conscientiousness” are negative predictors and of the stress coping approaches, the sub-dimension of “desperate approach” is a positive predictor, while the sub-dimensions of “optimistic approach” and “seeking for social support” are negative and significant predictors of the irrational beliefs of the adolescents. While the adolescents’ irrational beliefs were found to be not varying significantly depending on gender, mother’s education level and father’s education level, they were found to be varying significantly depending on binary interaction of gender x father’s education level. While in the male adolescents, the irrational beliefs were found to be decreasing with the increasing education level of the father, this is not true for the female adolescents.