DSPIR Çerçevesi ile Ekosistem Hizmetlerinin Değerlendirilmesi
Öz
Havza alanları ekosistem hizmetlerini sunan alanlardır. Bu alanlar doğal ve antropojenik faaliyetler nedeniyle azalmaktadır. İklim değişikliği, antropolojik etkiler ve kentleşmenin artmasıyla havzalarda ciddi bir şekilde çevre sorunları artmıştır. Çevre sorunlarını analiz etmek ve raporlamak amaçlı küresel ölçekten yerel ölçeğe kadar kullanılan yaklaşımlar dan biri de DPSIR (Sürücüler, Baskılar, Durumlar, Etkiler ve Tepkiler) çerçevesidir. Antropojen faktörleri ve doğaya yönelik baskıları analiz etmek için DPSIR modelini kullanmak karmaşık çevre sorunlarını analiz etmeyi, tanımlamaya ve değerlendirmeye yardımcı olmaktadır. Bu çalışma, sosyo ekonomik, antropojenik ve doğaya yönelik faktörler nedeniyle bozulma hızı yüksek olan Yeşilırmak havzasının alt havzalarından biri olan Tersakan alt havzasında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın amacı Tersakan alt havzasında bulunan ekosistem hizmetlerinde meydana gelen değişikliklerin DPSIR çerçevesi ile tespit edilmesi ve modelin uygulanmasına yönelik öneriler geliştirmektir. Çalışma sonucunda alt havzada meydana gelen bozulmaların, kaynak sağlayan (Gıda, su, tatlı su, biyolojik madde, dekoratif kaynaklar, genetik kaynaklar, biyokimyasallar ve tıbbi ürünler) ekosistem hizmetleri ve kültürel (kültürel çeşitlilik, manevi ve etik değerler, bilgi sistemi, eğitim değeri, ilham değeri, estetik değerler, sosyal ilişkiler, yer ve mekan hissi, kültürel miras değeri, rekreasyon ve ekoturizm) ekosistem hizmetlerinde daha fazla olduğuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
DPSIR Çerçevesi , Ekosistem Hizmetleri , Tersakan Alt havzası
Kaynakça
- Albayrak, İ. (2012). Ekosistem servislerine dayalı havza yönetim modelinin İstanbul- Ömerli Havzası örneğinde uygulanabilirliği, Doktora Tezi, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye,
- Burkhard B., de Groot R.S., Costanza R., Seppelt R., Jørgensen S.E., Potschin M. (2012), Solutions for sustaining natural capital and ecosystem services Ecological Indicators, 21 pp. 1-6
- Burkhard B., Müller F.,(2008). Drivers-Pressure-State-Impact-Response S.E. Jørgensen, B.D. Fath (Eds.), Ecological Indicators. Vol. [2] of Encyclopedia of Ecology, vol. 5, Elsevier, Oxford, pp. 967-970
- Bozkurt, F., (2010). ‘Korunan Doğal Alanlarda Veri Toplamaya ve İzlemeye Yönelik Bir Araştırma’ Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Çevre Bilimleri Anabilim Dalı
- Bouland,P. ve Hunhammar, S. (1999). Ecosystem services in urban areas, Ecological economics, vol.29, pp.293-301. Costanza, R. (2008). Ecosystem services: multiple classification systems are needed, Biological conservation, vol.141, pp.350-352, 2008.
- Daily, G. C. (1997), Nature's Services: Societal Dependence on Natural Ecosystems, 1rd ed., Washington, USA: Island Press, pp. 5-6. De Groot, R. S., Wilson M. A., ve Boumans, R. M. J. (2002) “A typology for the classification, description and valuation of ecosystem functions, goods and services”, Ecological economics, vol.41, pp. 393-408
- De Groot R., Fisher B., Christie M., Aronson J., Braat L., Gowdy J., Haines-Young R., Maltby E., Neuville A., Polasky S., Portela R., Ring I. Integrating the ecological and economic dimension in biodiversity and ecosystem service valuation Kumar P. (Ed.), (2010). The Economics of Ecosystems and Biodiversity: Ecological and Economic Foundations’, Earthscan, pp. 11-40
- EEA (European Environment Agency). (1999). Environmental indicators: typology and overview Technical Report No 25, Copenhagen: EEA.
- Elliott. M., (2002) The role of the DPSIR approach and conceptual models in marine environmental management: An example for offshore wind power Marine Pollution Bulletin, 44 (6), pp. iii-vii
- EC (European Commission), (2013). Mapping and Assessment of Ecosystems and their Services: An Analytical Framework for Ecosystem Assessments under Action 5 of the EU Biodiversity Strategy to 2020. Fisher, B., Turner, R. K. and Morling, P.(2009) Defining and classifying ecosystem services for decision making, Ecological Economics, vol.68, pp.643-653,