Kırsal Mahalle Uygulamasının Su ve Kanalizasyon İdarelerinin Hizmet Sunumuna Etkisi ve Analizi: Mersin Örneği

Türkiye’de 2014 yılında yapılan mahalli genel seçimler ile büyükşehir belediyelerinin hizmet alanı il mülki sınırı haline getirilmiştir. Bu kentlerde 2560 sayılı Kanun ile hizmet sunmakta olan Su ve Kanalizasyon İdareleri de söz konusu mülki sınırlarda içme ve kullanma suyu temin etme, kullanılmış suları arıtma ve yağmur suyunun uzaklaştırılması görevlerini ifa etmeye başlamıştır. Köylerin ve belde belediyelerinin mahalleye dönüştürülmesi ile birlikte kırsal alanda yaşayan vatandaşlara 6360 sayılı Kanun ile birtakım yerel vergi ve ücretlerden muafiyet ve istisnalar tanınmış, başlangıçta beş yıl sürmesi planlanan bu haklar 2022 yılı sonuna dek uzatılmıştır. Kırsal yaşamın gereklerine uygun olarak söz konusu vatandaşların desteklenmesi adına bu süreli hakların süresiz hale getirilmesi için 5216 sayılı Kanun’a Ek Madde 3 eklenerek “Kırsal Mahalle” uygulamasına geçilmiş, söz konusu uyum için de 6360 sayılı Kanun’un tanıdığı hakların nihai tarihi 2025 yılı sonu olarak belirlenmiştir. Ancak söz konusu uygulamaların tanıdığı ayrıcalıkların sadece yerleşim yeri özelinde tanınması sebebiyle bu kırsal alanlara yılın belirli kısımlarında gelen ve kırsal olmayan nüfusun da bu haklardan istifade ettikleri görülmektedir. Nitekim 2014 yılı ile birlikte Su ve Kanalizasyon İdarelerinin bütçeleri ve mali durumları incelendiğinde kırsal alanda hizmet sunmanın oldukça maliyetli olduğu ve anılan hak ve muafiyetlerin söz konusu idarelerin mali durumunu ve hizmet kalitesini önemli ölçüde etkilediği görülmüştür. Öte yandan bu haklardan kırsal muhitlere sınırlı zamanda yayla veya yazlık gibi saiklerle yerleşen geçici kentli nüfusun da istifade etmesi sebebiyle anılan mali zararın derinleştiği, su kaynaklarının kullanımında oluşan yoğun talep nedeniyle kırsal yaşamın zarar gördüğü ve oluşan talebin giderilmesi halinde yapılan yatırımın yılın önemli bir kısmında atıl kaldığı anlaşılmıştır. Çalışma kapsamında Mersin İlinde bulunan Silifke, Erdemli ve Toroslar ilçesi kırsalında bulunan mahallelere yayla saikiyle sadece yaz aylarında yerleşen nüfus incelenmiştir. Toplam 27 mahalle muhtarı ile 7 Su ve Kanalizasyon İdaresi bürokratı ile yapılan görüşme neticesinde elde edilen hususlara yer verilerek uygulamanın iyileştirilmesine yönelik önerilerde bulunulmuştur.

The service area of metropolitan municipalities was extended to the provincial administrative boundaries, along with the local elections held in Turkey in 2014. The Water and Sewerage Administrations, which provide services in these cities under Law No. 2560, began to perform duties such as supplying drinking and utility water, treating wastewater, and removing rainwater within the administrative boundaries. Besides that, the legal personalities of villages and town municipalities were abolished and they gained neighborhood status. Residents living in rural areas were granted exemptions and exceptions from certain local taxes and fees under Law No. 6360. These exceptions and exemptions, which were initially planned to last five years, have been extended until the end of 2022. To support these residents by the requirements of rural life, and to make the temporary rights permanent, the “Rural Neighborhood” status was established with an additional article (No. 3) added to Law No. 5216. The final date for the rights granted by Law No. 6360 was set as the end of 2025. However, it has been observed that non-rural populations, who only come to these rural areas at certain times of the year, also benefit from these rights due to the privileges granted solely based on the place of residence. Indeed, when the budgets and financial situations of the Water and Sewerage Administrations since 2014 are examined, it is seen that providing services in rural areas is quite costly and that the mentioned rights and exemptions significantly affect the financial status and service quality of these administrations. Moreover, the financial loss has deepened as the temporary urban population, settling in rural areas for limited times due to motives such as summerhouses or highland houses, also benefits from these rights, causing intense demand for the use of water resources, harming rural life, and leading to investments remaining idle for a significant part of the year when meeting the demand. Within the scope of the article, the population that settled in the rural neighborhoods of Silifke, Erdemli, and Toroslar districts of Mersin Province only during the summer months due to highland motives was examined. Based on the findings obtained from interviews with a total of 27 neighborhood headmen and 7 Water and Sewerage Administration bureaucrats, suggestions for improving the application were presented.