Coğrafi İşaretli Gastronomik Ürünlerin Gastronomi Turizmi Destinasyon Tercihine Etkisi: Van İli Örneği

Öz

Coğrafi işaretler, yerel ürünlerin korunması ve ticarileştirilmesi yoluyla ekonomik fayda sağlamayı amaçlayan hukuki ve ticari araçlardır. Ancak bu işaretler; yalnızca ekonomik değil aynı zamanda kültürel mirasın korunması, yerel kimliğin tanıtılması ve turizm faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi gibi çok yönlü işlevlere de sahiptir. Bu çalışmada, Van iline özgü coğrafi işaret tescili almış ya da bu potansiyele sahip ürünlerin, ilin gastronomi turizmi destinasyonu olarak gelişimine etkileri incelenmiştir. Araştırmada, geniş ve heterojen bir evreni temsil edebilmek amacıyla nitel yöntem tercih edilmiştir. Örnekleme sürecinde "maksimum çeşitlilik" stratejisi benimsenmiş ve kartopu (zincir) örnekleme tekniği kullanılmıştır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış ve betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Kodlama sürecinin ardından, temalar arasında örüntüler belirlenmiş ve bu temalar üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Karşılaştırmalı analizlerde ise kodlanan değişkenler arasındaki ilişkiler kod matrisleri ve iki vaka modeli aracılığıyla incelenmiştir. Elde edilen bulgular, Van mutfağındaki özgün lezzetlerin ve coğrafi işaretli ürünlerin gastronomi meraklılarını bölgeye çektiğini göstermektedir. Bu durum, ilin turistik cazibesini artırmakta ve yerel ekonomik kalkınmaya katkı sunmaktadır. Ayrıca coğrafi işaretlerin sadece ekonomik değil kültürel sürdürülebilirlik, toplumsal aidiyet ve destinasyon kimliği oluşumu açısından da önemli bir role sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma bulguları, coğrafi işaretli ürünlerin gastronomi turizmine katkısının artırılabilmesi için bu alanın yerel kalkınma politikalarını kapsayan bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, birinci yazarın Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Gastronomi ve Mutfak Sanatları Anabilim Dalı'nda yazdığı "Coğrafi İşaretli Gastronomik Ürünlerin Gastronomi Turizmi Destinasyon Tercihine Etkisi: Van İli Örneği" başlıklı yüksek lisans tezinden türetilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Coğrafi İşaret
• Turizm
• Gastronomi Turizmi
• Destinasyon
• Van

The Impact of Geographically Indicated Gastronomic Products on Gastronomy Tourism Destination Preference: A Case Study of Van Province

Öz

Geographical indications are legal and commercial instruments aimed at generating economic benefits through the protection and commercialization of local products. However, these indications serve not only economic purposes but also fulfil multifaceted functions such as the preservation of cultural heritage, the promotion of local identity, and the diversification of tourism activities. This study examines the impact of products specific to the province of Van—either already registered with a geographical indication or possessing the potential for such registration—on the development of the province as a gastronomy tourism destination. In the research, a qualitative method was preferred in order to represent a broad and heterogeneous population. During the sampling process, the "maximum variation" strategy was adopted, and the snowball (chain) sampling technique was employed. Data were collected through semi-structured interviews and analysed using the descriptive analysis method. Following the coding process, patterns among themes were identified, and evaluations were conducted based on these themes. In comparative analyses, the relationships between coded variables were examined through code matrices and a two-case model. The findings demonstrate that the distinctive flavours of Van’s cuisine and its geographically indicated products attract gastronomy enthusiasts to the region. This situation enhances the touristic appeal of the province and contributes to local economic development. Moreover, it was concluded that geographical indications play a significant role not only economically but also in terms of cultural sustainability, social belonging, and the formation of destination identity. The study’s findings reveal that in order to enhance the contribution of geographically indicated products to gastronomy tourism, this field should be addressed through a holistic approach that encompasses local development policies.

Anahtar Kelimeler

• Geographical Indication
• Tourism
• Gastronmy Tourism
• Destination
• Van

Kaynakça

1. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., ve Yıldırım, E. (2010). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: SPSS Uygulamalı. Sakarya yayıncılık.
2. Arion, O. V. (2024). Geographical Indications And Traditional Products As The Basis Of Enogastronomic Tourism: Significance For The Development Of Rural Communities (On The Example Of Italy). Journal of Geology, Geography and Geoecology, 33(1), 3-13.
3. Avşar, M., ve Eryılmaz, B. (2022). Coğrafi İşaretli Ürünlerin Amasya Turizminin Gelişimine Katkısının Değerlendirilmesi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(4), 988-1003.
4. Aygün, S., Onaran, S., ve Altun, U. (2025). Sağlık ve Enerji İlişkisi İle İlgili Çalışmaların İçerik Analizi Yöntemi İle Değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(1), 118-133.
5. Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles-Huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1-14.
6. Cam, O., ve Avcı, M. (2024). Kutsal Alanlar, Coğrafi İşaretler, Kültür ve İnanç Rotalarının İnanç Turizmi Açısından Değerlendirilmesi. Türkiye Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi, 5(13), 26-43.
7. Coşkun, C., Bişiren, A., ve Gençer, K. (2024). Coğrafi İşaretli Yiyecek Ve İçeceklerin Gastronomi Turizmine Etkileri. Turizm ve İşletme Bilimleri Dergisi, 4(1), 203-217.
8. Covalchuck, G. C., ve Medeiros, D. L. (2023). Geographical Indication of São Matheus As A Boost to Gastronomic Tourism. Tourism and Heritage Journal, 5, 37-55.

9. Çelik, Y. (2024). Coğrafi İşaretler ve Bölgesel Kalkınma: Van İli Örneği. (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Van: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi. İktisat Anabilim Dalı.
10. Daşdemir, A. (2021). Van İli Mutfak Kültürünün Gastronomi Turizmi Açısından Değerlendirilmesi. Journal of Silk Road Tourism Research, 1(1), 62-75.
11. Dayanan Uğur, İ., ve Saylık, A. (2025). Nitel Verilerin Analizinde Kavram Bunalımı: Teorik Bir Çözümleme. Journal of the Institute of Social Sciences Cankiri Karatekin University/Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1).
12. Dereli, A. B. (2023). MAXQDA: Yaratıcı Veri Analizi Üzerine Notlar. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi, 13(1), 149-152.
13. FAO (2024). Geographical Indications. Erişim Adresi: https: //www.fao.org/geographical-indications/en (Erişim Tarihi: 05.08.2024).
14. Folkeson, C. (2005). Geographical Indications And Rural Development In The EU. School of Economics and Management, Lund University
15. Geçgin, E. (2024). Yöresel Yemeklerin İşletme Menülerinde Yer Alma Düzeyi: Van İli Örneği. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 7(2) – 2024
16. Hazarhun, E. (2025). Ekoturizm Merkezlerine Yönelik Trıpadvısor’da Yapılan Ziyaretçi Yorumlarının İçerik Analizi: Alanya Sapadere Kanyonu Örneği. Beykoz Akademi Dergisi, 13(1), 377-403.
17. Hjalager, A. M., ve Richards, G. (2002). Tourism and Gastronomy. (Vol. 11). London: Routledge.
18. Kadıoğlu, H. (2021). Evren ve Örneklem. Marmara Üniversitesi Ders Notları. Erişim adresi http: //sbf. marmara. edu. tr/dosya/sbf/ders% 20notlar% C4% B1/evren% 20ve, 20, C3. (Erişim Tarihi: 14/08/2023).
19. Karademir, N. (2024). Türkiye’de Avrupa Birliği Tescilli Coğrafi İşaretli Ürünlerin Ekonomik Kalkınma Kapsamında Değerlendirilmesi. Journal of Socıal, Humanıtıes And Admınıstratıve Scıences (Joshas), 7(41), 1164-1183.
20. Kılıçhan, R., ve Köşker, H. (2015). Destinasyon Markalaşmasında Gastronominin Önemi: Van Kahvaltısı Örneği. Journal of Tourism ve Gastronomy Studies, 3(3), 102-115.
21. Kodaş, B. (2025). Netnografik Bakış Açısıyla Hatırlanabilir Yerel Kahvaltı Deneyim Bileşenlerinin Belirlenmesi. Tourism And Recreation, 7(1), 174-183.
22. Maghaminia, M. (2019). Türk Sınai Mülkiyet Hukuku Çerçevesinde Marka İle Coğrafi İşaretlerin Karşılaştırılması. The Journal of International Scientific Researches, 4(1), 90-107.
23. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (2015). Nitel Veri Analizi: Genişletilmiş Bir Kaynak Kitap (1. Baskı). S. Akbaba Altun ve A. Ersoy (Çev. Eds). Ankara: Pegem Akademi.
24. Ocak E., Ceylan, Z., Okat Ç., Koç P., Torusdağ, G.B., ve Çakır, M.U. (2021). Yerel Mutfak Kültürünün Sürdürülebilirliği Kapsamında Van Gastronomi Rotası Önerisi (Within the Scope of the Sustainability of Local Culinary Culture Van Gastronomy Route Proposal). Journal of Tourism ve Gastronomy Studies, 9(4), 2655-2669.
25. Ocak, E. (2016). Van Mutfak Kültürü. Ankara: Matus Basımevi. ISBN: 978-975-7616-62-7.
26. Reclus, É. (1877). Nouvelle Géographie Universelle: La Terre Et Les Hommes (Vol. 2). Librairie Hachette & Cie.1877.
27. Sabancı, A. E., ve Girgin, G. K. (2023). Destinasyon Pazarlamasında Coğrafi İşaretli Ürünler; Gaziantep Örneği. Sinop Üniversitesi Boyabat İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi e-Dergisi Cilt: 3 Sayı: 2, 237.
28. Seal, P. P., ve Piramanayagam, S. (2018). Branding Geographical Indication (GI) of Food and Its Implications on Gastronomic Tourism: An Indian Perspective. In 8th Advances In Hospitality and Tourism Marketing and Management (AHTMM) Conference (P. 125).
29. Tekelioğlu, Y. (2019). Coğrafi İşaretler ve Türkiye Uygulamaları. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 47-75.
30. TÜRKPATENT. (2014). Ulusal Coğrafi İşaret Strateji Belgesi ve Eylem Planı. Erişim Adresi: https: //webim.turkpatent.gov.tr/file/06a1b833-8d0a-4cf2-ab91-19eb41db9b42?download (Erişim Tarihi: 21.07.2024).
31. TÜRKPATENT. (2024). Avrupa Birliğinde Coğrafi İşaret. Erişim Adresi: https: //ci.turkpatent.gov.tr/sayfa/avrupa-birli%C4%9Finde-co%C4%9Frafi-i%C5%9Faret (Erişim Tarihi: 23.07.2024).
32. TÜRKPATENT. (2024). Başvuru Nasıl Yapılır ? Erişim Adresi: https: //ci.turkpatent.gov.tr/sayfa/ba%C5%9Fvuru-nas%C4%B1l-yap%C4%B1l%C4%B1r (Erişim Tarihi: 21.07.2024).
33. TÜRKPATENT. (2024). Coğrafi İşaret Platformu. Erişim Adresi: https: //ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/1764 (Erişim Tarihi: 10.08.2024).
34. Uslu, F., ve Demir, E. (2023). Nitel Bir Veri Toplama Tekniği: Derinlemesine Görüşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(1), 289-299.
35. Zhang Y. ve Wildemuth, B. M. (2009). Qualitative Analysis of Content, In: B. M. Wildemuth, Ed., Applications of Social Research Methods to Questions in Information and Library Science, Libraries Unlimited, pp. 1-12.