Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları

This study comprehensively examines the cultural ecosystem services (CEES) of rural landscapes and their impacts on individual and societal well-being. CESs represent the intangible and intangible benefits of ecosystems to individuals and society that are experienced in the process of interacting with the natural and cultural elements of the landscape. However, today, factors such as unsustainable land use, globalization, environmental issues, non-inclusive planning processes, technical and social infrastructure negatively affect the existence, continuity and quality of potential and existing cultural ecosystem services of rural landscapes. Although overcoming these challenges requires comprehensive and context-specific studies, the common basis of all these studies is the development of awareness and knowledge about the cultural ecosystem services provided by rural landscapes. Understanding these benefits of rural landscapes will support quality of life and resilience in rural landscapes by assisting spatial decision-making processes for the development and maintenance of rural cultural ecosystem services. The study adopts an approach within the framework of landscape services by evaluating the links between the concepts of “ecosystem services”, “landscape services” and “amenities theory”. In this context, the study is based on the premise that cultural ecosystem services provided by rural landscapes are a product of physical and socio-cultural landscape features and the relationships between these features. From this point of view, cultural ecosystem service types are grouped according to the form of human-nature interaction and explained by synthesizing the definitions made in different sources. Providing examples from both Turkey and the world, the study sheds light on the importance of CES in local and global contexts. With examples taken from different geographies such as the Black Sea plateaus, the Alps, and sacred groves in India, the psycho-social, cultural, and physical contributions of rural landscapes to both daily life and society, which may differ according to the socio-cultural context, and the richness of these contributions are emphasized. In this context, the study draws attention to the necessity of policies that include interdisciplinary approaches and stakeholder participation for the sustainable management of rural landscapes. The comprehensive evaluation of the study provides a new framework for the integration of cultural landscape services into social welfare, environmental sustainability and planning processes.

Bu çalışma, kırsal peyzajların kültürel ekosistem hizmetlerini (KEH), bu hizmetlerin bireysel ve toplumsal refah üzerindeki etkilerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. KEH’ler, peyzajın doğal ve kültürel unsurlarıyla etkileşim sürecinde deneyimlenen, ekosistemlerin bireylere ve topluma soyut ve manevi faydalarını temsil etmektedir. Ancak, günümüzde sürdürülebilir olmayan arazi kullanımı, küreselleşme, çevre sorunları, kapsayıcı olmayan planlama süreçleri, teknik ve sosyal altyapı gibi faktörler, kırsal peyzajların potansiyel ve mevcut kültürel ekosistem hizmetlerinin varlığını, devamlığını ve kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu zorlukların aşılması, kapsamlı ve bağlama özgü çalışmaları gerektirmekle birlikte, tüm bu çalışmaların ortak temeli; kırsal peyzajların sağladığı kültürel ekosistem hizmetleri konusunda farkındalıkların gelişmesi ve bilgi birikimidir. Kırsal peyzajın sunduğu bu yararların anlaşılması, kırsala özgü kültürel ekosistem hizmetlerinin gelişimine ve devamlılığına yönelik mekansal karar alma süreçlerine yardımcı olarak, kırsal peyzajlarda yaşam kalitesini ve dirençliliği destekleyecektir. Çalışma, “ekosistem hizmetleri”, “peyzaj hizmetleri “ve “olanaklar teorisi" konseptleri arasındaki bağlantıları değerlendirerek, peyzaj hizmetleri çerçevesinde bir yaklaşım benimsemiştir. Bu bağlamda çalışmada, kırsal peyzajların sağladığı kültürel ekosistem hizmetlerinin, fiziksel ve sosyo-kültürel peyzaj özelliklerinin ve bu özellikler arasındaki ilişkilerin bir ürünü olduğu temel alınmıştır. Bu bakış açısıyla, kültürel ekosistem hizmet tipleri; insan-doğa etkileşimin biçimine göre gruplandırılmış ve farklı kaynaklarda yapılan tanımlamaların sentezi ile açıklamıştır. Hem Türkiye hem de dünya genelinden örnekler sunan çalışma, KEH’lerin yerel ve evrensel bağlamdaki önemine ışık tutmaktadır. Karadeniz yaylaları, Alpler, Hindistan’daki kutsal koruluklar gibi farklı coğrafyalardan alınan örneklerle, hem gündelik hayata hem de toplumsal boyutta, kırsal peyzajların sosyo-kültürel bağlama göre farklılaşabilen psiko-sosyal, kültürel, fiziksel katkıları, bu katkıların zenginliği üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda çalışma, kırsal peyzajların sürdürülebilir yönetimi için disiplinler arası yaklaşımlar ve paydaş katılımını içeren politikaların gerekliliğine dikkat çekmektedir. Çalışmanın sunduğu kapsamlı değerlendirme, kültürel peyzaj hizmetlerinin toplumsal refah, çevresel sürdürülebilirlik ve planlama süreçlerine entegrasyonu için yeni bir çerçeve sunmaktadır.