Derleme

Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları

Cilt: 18 Sayı: 2 15 Mart 2025
PDF İndir
EN TR

Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları

Öz

Bu çalışma, kırsal peyzajların kültürel ekosistem hizmetlerini (KEH), bu hizmetlerin bireysel ve toplumsal refah üzerindeki etkilerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. KEH’ler, peyzajın doğal ve kültürel unsurlarıyla etkileşim sürecinde deneyimlenen, ekosistemlerin bireylere ve topluma soyut ve manevi faydalarını temsil etmektedir. Ancak, günümüzde sürdürülebilir olmayan arazi kullanımı, küreselleşme, çevre sorunları, kapsayıcı olmayan planlama süreçleri, teknik ve sosyal altyapı gibi faktörler, kırsal peyzajların potansiyel ve mevcut kültürel ekosistem hizmetlerinin varlığını, devamlığını ve kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu zorlukların aşılması, kapsamlı ve bağlama özgü çalışmaları gerektirmekle birlikte, tüm bu çalışmaların ortak temeli; kırsal peyzajların sağladığı kültürel ekosistem hizmetleri konusunda farkındalıkların gelişmesi ve bilgi birikimidir. Kırsal peyzajın sunduğu bu yararların anlaşılması, kırsala özgü kültürel ekosistem hizmetlerinin gelişimine ve devamlılığına yönelik mekansal karar alma süreçlerine yardımcı olarak, kırsal peyzajlarda yaşam kalitesini ve dirençliliği destekleyecektir. Çalışma, “ekosistem hizmetleri”, “peyzaj hizmetleri “ve “olanaklar teorisi" konseptleri arasındaki bağlantıları değerlendirerek, peyzaj hizmetleri çerçevesinde bir yaklaşım benimsemiştir. Bu bağlamda çalışmada, kırsal peyzajların sağladığı kültürel ekosistem hizmetlerinin, fiziksel ve sosyo-kültürel peyzaj özelliklerinin ve bu özellikler arasındaki ilişkilerin bir ürünü olduğu temel alınmıştır. Bu bakış açısıyla, kültürel ekosistem hizmet tipleri; insan-doğa etkileşimin biçimine göre gruplandırılmış ve farklı kaynaklarda yapılan tanımlamaların sentezi ile açıklamıştır. Hem Türkiye hem de dünya genelinden örnekler sunan çalışma, KEH’lerin yerel ve evrensel bağlamdaki önemine ışık tutmaktadır. Karadeniz yaylaları, Alpler, Hindistan’daki kutsal koruluklar gibi farklı coğrafyalardan alınan örneklerle, hem gündelik hayata hem de toplumsal boyutta, kırsal peyzajların sosyo-kültürel bağlama göre farklılaşabilen psiko-sosyal, kültürel, fiziksel katkıları, bu katkıların zenginliği üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda çalışma, kırsal peyzajların sürdürülebilir yönetimi için disiplinler arası yaklaşımlar ve paydaş katılımını içeren politikaların gerekliliğine dikkat çekmektedir. Çalışmanın sunduğu kapsamlı değerlendirme, kültürel peyzaj hizmetlerinin toplumsal refah, çevresel sürdürülebilirlik ve planlama süreçlerine entegrasyonu için yeni bir çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Albert, C., Aronson, J., Fürst, C., & Opdam, P. (2014). Integrating ecosystem services in landscape planning: requirements, approaches, and impacts. Landscape Ecology, 29, 1277-1285.
  2. Allendorf, T. D., & Yang, J. (2013). The role of ecosystem services in park–people relationships: The case of Gaoligongshan Nature Reserve in southwest China. Biological Conservation, 167, 187-193.
  3. Amelung, B., & Viner, D. (2006). Mediterranean Tourism: Exploring the Future with the Tourism Climatic Index. Journal of Sustainable Tourism, 14(4), 349-366.
  4. Amelung, B., Nicholls, S., & Viner, D. (2007). Implications of Global Climate Change for Tourism Flows and Seasonality. Journal of Travel Research, 45 (3), 285-296.
  5. Antrop, M. (2005). Why landscapes of the past are important for the future. Landscape and urban planning, 70(1-2), 21-34.
  6. Arnaiz-Schmitz, C., Herrero-Jáuregui, C., & Schmitz, M. F. (2021). Recreational and Nature-Based Tourism as a Cultural Ecosystem Service. Assessment and Mapping in a Rural-Urban Gradient of Central Spain. Land, 10(4), 343. https://doi.org/10.3390/LAND10040343
  7. Arslan, E. S., Nordström, P., Ijäs, A., Hietala, R., & Fagerholm, N. (2021). Perceptions of Cultural Ecosystem Services: spatial differences in urban and rural areas of Kokemäenjoki, Finland. Landscape Research, 46(6), 828-844.
  8. Baylan, E., Şehribanoğlu, S., & Şatır, O. (2023). Contributions of cultural ESs to human well-being, landscape planning and rural development in border landscapes: Local Insights from the Bendimahi River Basin (Eastern Anatolia, Türkiye). Environment, Development and Sustainability, 1-23.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal Coğrafya, Arazi Kullanımı ve Çevre Planlaması, Peyzaj Mimarlığında Arazi ve Su Kaynakları, Peyzaj Planlama

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

15 Mart 2025

Gönderilme Tarihi

12 Ocak 2025

Kabul Tarihi

14 Mart 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 18 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Baylan, E. (2025). Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları. Kent Akademisi, 18(2), 1137-1158. https://doi.org/10.35674/kent.1618430
AMA
1.Baylan E. Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları. Kent Akademisi. 2025;18(2):1137-1158. doi:10.35674/kent.1618430
Chicago
Baylan, Emel. 2025. “Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları”. Kent Akademisi 18 (2): 1137-58. https://doi.org/10.35674/kent.1618430.
EndNote
Baylan E (01 Mart 2025) Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları. Kent Akademisi 18 2 1137–1158.
IEEE
[1]E. Baylan, “Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları”, Kent Akademisi, c. 18, sy 2, ss. 1137–1158, Mar. 2025, doi: 10.35674/kent.1618430.
ISNAD
Baylan, Emel. “Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları”. Kent Akademisi 18/2 (01 Mart 2025): 1137-1158. https://doi.org/10.35674/kent.1618430.
JAMA
1.Baylan E. Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları. Kent Akademisi. 2025;18:1137–1158.
MLA
Baylan, Emel. “Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları”. Kent Akademisi, c. 18, sy 2, Mart 2025, ss. 1137-58, doi:10.35674/kent.1618430.
Vancouver
1.Emel Baylan. Kırsal Peyzajların Kültürel Ekosistem Hizmetleri için Sağladığı Olanaklar: Kırsalın Sosyo-Kültürel Katkıları. Kent Akademisi. 01 Mart 2025;18(2):1137-58. doi:10.35674/kent.1618430

Cited By

Kent Akademisi | Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi / Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management

*****
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture ve Araştırma Merkezi, Evkaf Mah. Evkaf Sok. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com