Ekoturizm, Geleneksel Mimarlık ve Sürdürülebilir Yerleşimler

Öz

ÖZ Turizm, tüm dünya ülkeleri için vazgeçilmez bir gelir kaynağıdır. Bununla birlikte, yüksek talebi karşılamak amacıyla kontrolsüz turizm tesisi inşa edilmesi, doğal çevreye büyük zarar vermektedir. Sürdürülebilirlik kaygılarının giderek arttığı günümüzde, dünyanın pek çok ülkesinde turizm alanlarının çevreyle daha uyumlu olması konusu tartışılmaktadır. Turizmin sürdürülebilir türü olarak tanımlanan “ekoturizm”, bu amaçla ortaya çıkmıştır. Bu turizm çeşidinin öncelikli amacı doğal ve kültürel dokunun korunmasına fayda sağlarken, bölge halkının yaşam tarzına saygı göstermek ve bölge halkını sosyoekonomik faydalarla desteklemektir. Kırsal bölgeler, farklı sebeplerle ekoturizm tesislerinin konumlandırılması için uygun yerler olarak kabul edilmektedir. Bu sebeplerden ilki, bölgenin doğal ve kültürel zenginliklerinin çevre koruma bilinciyle bölgeyi ziyaret eden turistlerle paylaşılmasıdır. İkincisi ise, hızlı kentleşme sürecinde sosyal ve ekonomik sebeplerle gerçekleşen göçlerin önlenmesidir. Kırsal bölgelerde nüfusu korumak ve bölge halkının sosyal ve ekonomik olarak güçlenmesini sağlamak, sürdürülebilir yerleşimlerin inşasında önemli bir hedeftir. Bununla birlikte, sürdürülebilirliğin sağlanmasında, bu bölgelerin mimari ve kültürel dokusunun korunması da önemlidir. Ekoturizm tesisleri inşa edilirken en büyük öncelik doğru yer seçimidir. Bu tesislerin hatalı konumlandırılması; doğal çevrenin zarar görmesine yol açabilmektedir. Bölgeye özgü geleneksel yapı üretim tekniklerinin korunması, modern sistemlerle donatılarak çevre dostu olma özelliğinin iyileştirilmesi de bir diğer önemli gereksinimdir. Bu çalışmada, ekolojik dengenin korunması ve kırsal sürdürülebilirliğin sağlanmasıyla doğrudan ilişkilendirilen ekoturizm tesisleriyle ilgili bazı önemli kriterler üzerinde durulmuştur. Çalışma kapsamında öncelikle ekoturizm tesislerine odaklanan bir literatür taraması yapılmıştır. Bu taramada ekoturizm tesislerinin temel kavramı, temel özellikleri, yer seçimi ve yapı özellikleri incelenmiştir. Daha sonra geleneksel Türk evinin ekoturizm tesisi olarak adaptasyona uygunluğu değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, çevre ile uyumlu tasarım, su yönetimi, atık yönetimi, enerji korunumu, sürdürülebilir teknoloji ve malzeme kullanımı temel tasarım unsurları olarak ortaya koyulmuştur. Belirlenen bu tasarım kriterleri geleneksel Türk evi açısından değerlendirildiğinde; su korunumunu destekleyen ekipman kullanımı, atık ayrıştırma uygulamalarının geliştirilmesi, yenilenebilir enerji kullanımı, ahşap ihtiyacının karşılanmasına yönelik ağaçlandırma çalışmaları yapılması ve kullanılan ahşabın yangın direncinin iyileştirilmesi gibi konuların ön plana çıktığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Dirençli yerleşimler
• Doğal çevre
• Geleneksel mimarlık
• Kırsal kalkınma

Ecotourism, Traditional Architecture and Sustainable Settlements

Öz

Tourism is a major source of income globally, but rapid, uncontrolled development to meet demand has caused serious environmental degradation. As sustainability becomes a central global concern, integrating tourism with nature in a balanced way is increasingly important. In response, ecotourism has emerged as a sustainable alternative, aiming to preserve natural and cultural heritage, respect local lifestyles, and provide socio-economic benefits to communities. Rural areas are often considered ideal locations for establishing ecotourism facilities due to several factors. Primarily, they enable the sharing of natural and cultural assets with environmentally conscious tourists while helping to reduce rural-to-urban migration. Preventing rural depopulation and strengthening local communities socially and economically are therefore key objectives of sustainable settlement development. Proper site selection is the key factor during the construction of ecotourism facilities. Incorrectly located facilities can harm the natural environment. It is also essential to preserve the authenticity of these regions while enhancing their environmental friendliness through modern systems. This study focuses on some important criteria related to ecotourism facilities that are directly related to the protection of ecological balance and ensuring rural sustainability. Accordingly, the main aim of this study is to evaluate the potential of the traditional Turkish House as a model for ecotourism facilities. Within the scope of the study firstly, a literature review was carried out focusing on ecotourism facilities. This review explored the fundamental concept, key features, site selection and construction characteristics of ecotourism facilities. Then, the suitability of the traditional Turkish House for adaptation as an ecotourism facility is evaluated. In this context, environmentally compatible design, water management, waste management, energy conservation, sustainable technology and material use have been put forward as fundamental design features. When these features are evaluated in terms of traditional Turkish House; it has been seen those issues such as the use of water-efficient fixtures, the development of waste sorting practices, use of alternative energy sources, reforestation projects to meet timber demands and the improvement of wood’s fire resistance used come to the fore.

Anahtar Kelimeler

• Natural environment
• Resilient settlements
• Rural development
• Traditional architecture

Kaynakça

1. Amalu TE., Otop OO., Duluora EI., Omeje VU., Emeana SK. (2018). Socio-economic impacts of ecotourism attractions in Enagu state, Nigeria, GeoJournal 83, 1257-1269. DOI: https://doi.org/10.1007/s10708-017-9830-7
2. Buckley R. (2009). Evaluating the net effects of ecotourism on the environment: a framework, first assessment and future research, Journal of Sustainable Tourism, 17, 643-672. DOI: https://doi.org/10.1080/09669580902999188
3. CNN Travel, (2015, Temmuz, 23). Here’s what Spain’s record-breaking tourism seasons looks like. CNN Travel. https://edition.cnn.com/travel/gallery/spain-tourism-2015/index.html
4. Crosbie, M. J. (1994). Green architecture: a guide to sustainable design. Rockport, Massachusetts: Rockport Publishers.
5. de Grosbois, D., & Fennell, D. A. (2022). Sustainability and ecotourism principles adoption by leading ecolodges: learning from best practices. Tourism Recreation Research, 47(5-6), 483-498. DOI: https://doi.org/10.1080/02508281.2021.1875170
6. Edwards, B. (1996). Towards sustainable architecture: European directives and building design. Oxford: Butterworth Architecture.
7. European Commission, (2008) Directorate General for Environment, Mézard, N., Sundseth, K., Wegefelt, S., Natura 2000: Protecting Europe’s biodiversity, Wegefelt, S. (editor), Mézard, N. (translator), European Commission.
8. Farmer, J. (1996). Green shift: towards a green sensibility in architecture. WWF-UK. Butterworth Architecture.

9. Global Voices, (2022, Ekim). Ecotourism, exploring the environmental impact of the global tourism industry. Global Voices. https://globalvoices.org/special/eco-tourism/#
10. Green Travel Blog, (2023, Mayıs, 9) Harvesting Graywater and Rainwater: Sustainable projects in the face of climate change. Green Travel Blog. https://green-travel-blog.com/harvesting-graywater-and-rainwater-sustainable-projects-in-the-face-of-climate-change/
11. Hattap, E.S., & Tarım, A. (2023). Relationship Between Reconstruction and Sustainability with Examples. KAPU Trakya Mimarlık ve Tasarım Dergisi, 3(2), 117-126.
12. Kısa Ovalı P. (2008). Kitle turizmi ve ekolojik turizm kavram, mimari ve çevresel etkiler bakımından karşılaştırılması, Megaron, 2, 64-79.
13. King DA., Stewart WP. (1996). Ecotourism and commodification: protecting people and places, Biodiversity and Conservation, 5, 293-305.
14. Kiper T. (2013). Murat Özyavuz (editör) Role of Ecotourism in Sustainable Development, Advances in Landscape Architecture. (s: 773-802) Intechopen. ISBN: 978-953-51-1167-2. DOI: 10.5772/51738
15. Mehta, H., Baez, A. & O’Loughlin, P. (Eds.). (2002). International Ecolodge Guidelines, Burlington, Vermont: The International Ecotourism Society.
16. Mistry N., (2020, Nisan, 13). Architectural designs that focus on humans and nature alike: Part 3. Yanko Design. https://www.yankodesign.com/2020/04/13/architectural-designs-that-focus-on-humans-and-nature-alike-part-3/
17. Okan T., Köse N., Arifoğlu E., Köse C. (2016). Assessing ecotourism potential of traditional wooden architecture in rural areas: The case of Papart Valley, Sustainability, 8(10), 974. DOI: https://doi.org/10.3390/su8100974
18. Parker S., Khare A. (2005). Understanding success factors for ensuring sustainability in ecotourism development in Southern Africa, Journal of Ecotourism, 4, 32-46. DOI: https://doi.org/10.1080/14724040508668436
19. Picuno P., Stanovcic T., Moric I., Dimitrijevic A. Sica C. (2015). The valorization of vernacular farm buildings for an innovative rural tourism, 43. Symposium Actual Tasks on Agricultural Engineering, Opatija, Hırvatistan.
20. Sharma, K. (2020). Waste Management and Energy Conservation is the Need for the Sustainability of Hotel Industry: An Exploratory Study of the Hotels of Hyderabad. First Published.
21. Su Yeong J., Garcia-Moruno L., Hernandez-Blanco J., Jaraiz-Cabanillas FH. (2014). An operational method to supporting siting decisions for sustainable rural second home planning in ecotourism sites, Land Use Policy, 41, 550-560. DOI: https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2014.04.012
22. T.C. Kalkınma Bakanlığı, (2018) On Birinci Kalkınma Planı, Çevre ve Doğal Kaynakların Sürdürülebilir Yönetimi Çalışma Grubu Raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/04/Cevre_ve_DogalKaynaklarinSurdurulebilirYonetimiCalismaGrubuRaporu.pdf
23. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, (2011) Türkiye’nin İklim Değişikliği Uyum Stratejisi ve Eylem Planı. https://webdosya.csb.gov.tr/db/destek/editordosya/Iklim_Degisikligi_Uyum_Stratejisi_ve_Eylem_Plani.pdf
24. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, (2011) Türkiye’nin İklim Değişikliği Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2011-2023).
25. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı (2011) Korunan Alanlar ve İklim Değişikliği Türkiye Ulusal Stratejisi. https://wwftr.awsassets.panda.org/downloads/kaidturkiye_strateji.pdf
26. T.C. Kalkınma Bakanlığı, (2018) On Birinci Kalkınma Planı, Su Kaynakları Yönetimi ve Güvenliği Özel İhtisas Komisyonu Raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/04/SuKaynaklariYonetimi_ve_GuvenligiOzelIhtisasKomisyonuRaporu.pdf
27. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü (2017), Mutlaka görmelisiniz… https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/mutlaka-gormeniz-gereken-yerler
28. UNEP-WCMC (2016). World Database on Protected Areas User Manual 1.4. UNEP-WCMC: Cambridge, UK. Available at: http://wcmc.io/WDPA_Manual
29. World Resources Institute, (2015, Eylül, 3). 2040 yılında en çok su sıkıntısı çekecek ülkeler. Su Hakkı Organizasyonu. https://www.suhakki.org/2015/09/2040-yilinda-en-cok-su-sikintisi-cekecek-ulkeler/
30. Zhang Z, Gao J, Cai Y. (2019) The effects of environmental factors and geographic distance on species turnover in an agriculturally dominated river network Environmental Monitoring and Assessment, 191, 1-17. DOI: https://doi.org/10.1007/s10661-019-7309-3