Defining the Use of Artificial Intelligence Applications and Ethical Design Framework in Digital Advertising

Öz

AI-powered digital advertising has transformed marketing strategies by leveraging advanced technologies such as machine learning, big data analytics, natural language processing (NLP), and computer vision to enhance efficiency and personalization. Programmatic advertising and automated purchasing processes enable brands to deliver faster and more targeted ads to consumers. However, these advancements also raise concerns regarding data security, consumer privacy, algorithmic biases, and ethical dilemmas. Regulations such as the General Data Protection Regulation (GDPR) in the European Union and the California Consumer Privacy Act (CCPA) in the United States aim to ensure greater transparency and accountability in AI-driven advertising. Nevertheless, the lack of a unified global ethical framework may lead to potential violations of consumer rights within the advertising sector. To address these challenges, new policies should be developed based on ethical principles such as transparency, accountability, fairness, and data security. Strengthening cooperation among regulatory bodies, technology companies, and consumers is essential to ensure that AI-powered advertising remains within ethical boundaries while maximizing its benefits for businesses and consumers alike. In conclusion, achieving a sustainable and socially acceptable structure for AI-based advertising will only be possible through multi-stakeholder collaboration between regulatory bodies, technology companies, advertisers, and consumers, not just through legal regulations. Such an approach will both preserve the sector's innovative potential and contribute to strengthening consumer trust.

Anahtar Kelimeler

• Artificial intelligence
• big data analytics
• digital advertising
• programmatic advertising

Dijital Reklamcılıkta Yapay Zekâ Uygulamaları Kullanımı ve Etik Tasarım Çerçevesini Tanımlamak

Öz

Programatik reklamcılık ve otomatikleştirilmiş satın alma süreçleri sayesinde markalar, tüketicilere daha hızlı ve hedefe yönelik reklamlar sunabilmektedir. Ancak bu gelişmeler beraberinde veri güvenliği, tüketici mahremiyeti, algoritmik önyargılar ve etik sorunlar gibi çeşitli endişeleri de getirmektedir. Avrupa Birliği’nin Genel Veri Koruma Regülasyonu (GDPR) ve ABD’nin California Tüketici Gizliliği Yasası (CCPA) gibi düzenlemeleri, yapay zekâ destekli reklamcılığın daha şeffaf ve hesap verebilir olmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Bununla birlikte küresel çapta standart bir etik çerçevenin eksikliği, reklamcılık sektöründe tüketici haklarının ihlal edilmesine yol açabilmektedir. Bu bağlamda şeffaflık, hesap verebilirlik, ayrımcılığın önlenmesi ve veri güvenliği gibi etik ilkeler doğrultusunda yeni politikalar geliştirilmelidir. Yapay zekâ destekli reklamcılığın etik sınırlar içinde kalmasını sağlamak için düzenleyici kurumlar, teknoloji firmaları ve tüketiciler arasında iş birliği artırılmalıdır. Sonuç olarak, yapay zekâ temelli reklamcılığın sürdürülebilir ve toplumsal açıdan kabul edilebilir bir yapıya kavuşabilmesi, yalnızca yasal düzenlemelerle değil; düzenleyici kurumlar, teknoloji şirketleri, reklamverenler ve tüketiciler arasında kurulacak çok paydaşlı bir iş birliği ile mümkün olacaktır. Bu tür bir yaklaşım hem sektörün yenilikçi potansiyelini koruyacak hem de tüketici güveninin güçlendirilmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Büyük veri analitiği
• dijital reklamcılık
• programatik reklamcılık
• yapay zekâ

Kaynakça

1. Çeber, B. (2024a). Reklam ajanslarında yapay zekâ kullanımı: Sektör profesyonellerinin ChatGPT ve Midjourney deneyimlerine yönelik bir araştırma. Erciyes İletişim Dergisi.
2. Çeber, B. (2024b). Yapay zekâyı sorgulamak: Veri etiği ve dijital reklamcılığın kesişimi. Akademia.edu.
3. Çeber, B. (2024c). Yapay zekâ etiği bağlamında reklamcılık sektörü üzerine uygulamalı bir araştırma. Intermedia International E-journal.
4. Çeber, B. (2024d). Yapay zekâ etiği ve iletişim: Sorunlar, sınırlar ve zorluklar. Akademia.edu.
5. Çeber, B. (2024). Yapay zekâyı sorgulamak: Veri etiği ve dijital reklamcılığın kesişimi. Akademia.edu.
6. Çeber, B. (2025). Tüketicilerin üretken yapay zekâ uygulamaları ile oluşturulan reklamlara yönelik algı ve davranışları üzerine bir saha araştırması. Akdeniz İletişim.
7. Çelik, F. (2023). Yapay zekâ ve sanal influencer pazarlaması. Nobel Akademik Yayıncılık.
8. Çelik, F. (2024). Görsel iletişim ve tasarımda yapay zekâ zirvesi üzerine bir değerlendirme. Visual Communication Design Journal, 10(2), 30-45.

9. Davenport, T., & Ronanki, R. (2018). Artificial intelligence for the real world. Harvard Business Review, 96(1), 108-116.
10. Demir, A. (2023). Dijital pazarlamada yapay zekâ ile işletmenizi geliştirin. Digital Strategies Journal, 6(3), 55-70.
11. Edelman, D. C., & Singer, M. (2015). Competing on customer journeys. Harvard Business Review, 93(11), 88-100.
12. Erdoğan, M. (2023). Yapay zekâ ve sanal gerçeklik teknolojilerinin dijital pazarlamanın dönüşümüne etkileri. Journal of Digital Marketing Innovations, 5(2), 45-60.
13. Ernek Alan, G. A. (2024). Yapay zekâ, makine öğrenmesi ve reklamcılık konulu araştırmaların bibliyometrik analizi. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi.
14. Güven, H. (2023). Yapay zekâ uygulamalarının e-ticarette kullanımı. International Journal of Management and Administration.
15. GDPR. (2016). 2016/679 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğü (Genel Veri Koruma Tüzüğü). chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.ab.gov.tr/siteimages/resimler/Nihai-ABB-HCDB-GDPR.pdf. Erişim: 19-12-2025
16. Jarek, K., & Mazurek, G. (2019). Marketing and artificial intelligence. Central European Business Review, 8(2), 46-55.
17. Kaya, S. (2024). Dijital pazarlamada yapay zekâ kullanımı: Pozitif ve negatif yönleri. International Journal of Digital Advertising, 8(1), 22-38.
18. Kietzmann, J., Paschen, J., & Treen, E. (2018). Artificial intelligence in advertising:How marketers can leverage artificial intelligence along the consumer journey. Journal of Advertising Research, 58(3), 263-267.
19. Loureiro, S. M. C., Guerreiro, J., & Tussyadiah, I. (2021). Artificial intelligence in business: State of the art and future research agenda. Journal of Business Research, 129, 911-926.
20. Paschen, J., Pitt, L. F., & Kietzmann, J. (2020). Artificial intelligence: Building blocks and an innovation typology. Business Horizons, 63(2), 147-155.
21. Rust, R. T., & Huang, M. H. (2021). The AI revolution in marketing. Journal of the Academy of Marketing Science, 49, 24-42.
22. Shankar, V. (2018). How artificial intelligence (AI) is reshaping retailing. Journal of Retailing, 94(4), vi-xi.
23. Syam, N., & Sharma, A. (2018). Waiting for a sales renaissance in the fourth industrial revolution: Machine learning and artificial intelligence in sales research and practice. Industrial Marketing Management, 69, 135-146.
24. Tussyadiah, I. P. (2020). A review of research into automation in tourism: Launching the Annals of Tourism Research Curated Collection on artificial intelligence and robotics in tourism. Annals of Tourism Research, 81, 102883.
25. Yakın, M. (2025). Yapay zekâ ve reklamcılık: Dönüşüm mü, tehdit mi? İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Fakültesi.
26. Yeniceler Kortak, İ. (2022). Yeni medya ortamlarında yapay zekâ kullanımının incelenmesi. Yeni Medyada Yeni Yönelimler.
27. Yılmaz, E. (2024). Yapay zekâ ve etik sorunlar: İnsanlık, teknolojinin kontrolünü kaybediyor mu? Ethics and Technology Review, 12(4), 99-115.