Examination Of Museum-Themed Children's Books In The Context Of Cultural Transfer And Spatial Experience

Öz

Museums, which are important places where cultural heritage is exhibited, preserved and transmitted, provide children with the opportunity to experience and learn about tangible and intangible heritage. Museum-themed children's books, which focus on experience and interaction that serve this purpose, are also important tools for heritage transfer. In this context, the study aims to analyze the conceptualization approaches of cultural transfers through the books 'Osman Hamdi Bey's Treasure / Istanbul Archeology Museums and A Time Machine in Anatolia / Anatolian Civilizations Museum', which were made with the aim of visiting the Istanbul Archeology Museum and the Museum of Anatolian Civilizations, which are among the cultural heritage sites. Descriptive analysis method, which is one of the qualitative research methods, was used in the examination of the works that provide the transfer of tangible and intangible cultural heritage. In the books, the expressions used in the orientation of perceiving and teaching the space about cultural heritage structures, stories and works are evaluated through written and visual descriptions. With the virtual museum experience, expressions that offer space experience in books are analyzed through book-work-space relations. The differences in the narrative language of the works and the effect of activities that will enable active learning on memory construction and transfer are discussed. In this context, the effect on cultural transfer is evaluated with the museum activity books created to raise awareness of cultural heritage places for children. It has been concluded that the books in question will contribute to the transfer process by raising awareness of heritage places with a perceptible and strong narrative language in a way that will target children in the language of transfer.

Anahtar Kelimeler

• Children
• Heritage Places Museums
• Cultural Transfer
• Space Experience

Müze Temalı Çocuk Kitaplarının Kültür Aktarımı ve Mekân Deneyimi Bağlamında İncelenmesi

Öz

Kültürel mirasın sergilendiği, korunduğu ve aktarıldığı önemli mekanlar olan müzeler, çocuklara somut ve somut olmayan mirası deneyimleme ve öğrenme imkânı sağlarlar. Bu amaca hizmet eden deneyim ve etkileşim odağındaki müze temalı çocuk kitapları da miras aktarımına yönelik önemli araçlardır. Çalışma bu kapsamda, kültürel miras mekanlarından olan İstanbul Arkeoloji Müzesi ve Anadolu Medeniyetler Müzesi’ni etkinlikler ile gezme amacında yapılmış olan ‘Osman Hamdi Bey’in Hazinesi/ İstanbul Arkeoloji Müzeleri ve Anadolu’da Bir Zaman Makinesi/ Anadolu Medeniyetler Müzesi’ kitapları üzerinden mekanlara yönelik deneyim sunan anlatımlar ile kültürel aktarımların kavramsallaştırma yaklaşımlarını analiz etme amacındadır. Somut ve somut olmayan kültürel mirasın aktarımını sağlayan eserlerin incelenmesinde nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Kitaplarda, kültürel miras yapılarına, hikayelerine ve eserlerine dair mekânı algılatma ve öğretme yöneliminde kullanılan ifadeler yazılı ve görsel betimlemeler üzerinden değerlendirilmektedir. Sanal müze deneyimi ile kitaplarda mekân deneyimi sunan ifadeler kitap-eser-mekân ilişkileri üzerinden analiz edilmektedir. Eserlerin anlatım dilindeki farklılıklar ile aktif şekilde öğrenmeyi sağlayacak etkinliklerin bellek inşası ve aktarım üzerindeki etkisi ele alınmaktadır. Bu bağlamda çocuklara yönelik kültürel miras mekanlarına farkındalık sağlama amacında oluşturulan müze etkinlik kitapları ile kültür aktarımı üzerindeki etkisi değerlendirilmektedir. Söz konusu olan kitapların aktarım dilinde çocukları hedef alacak şekilde, algılanır, güçlü bir anlatım diliyle miras mekanlarına farkındalık oluşturarak, aktarım sürecine katkı sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk Kitapları
• Miras Mekanları Müzeler
• Kültür Aktarımı
• Mekân Deneyimi

Kaynakça

1. Anadolu Medeniyetleri Müzesi. (2025, Mart 26). Anadolu Medeniyetleri Müzesi Açıklama. https://muze.gov.tr/muze-detay?SectionId=AMM01&DistId=AMM
2. Birch, J. (2018). Museum spaces and experiences for children–ambiguity and uncertainty in defining the space, the child and the experience. Children's Geographies, 16(5), 516-528.
3. Bülbül, H. (2016). Müze ile Eğitim Yoluyla Ortaokul Öğrencilerinde Kültürel Miras Bilinci Oluşturma. ODÜ – SOBIAD Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(3), 681-694, Aralık.
4. Coşkun, E., & Bulduk Türkmen, B. (2024). Çocuklara Yönelik Müze Deneyimini Destekleyici Hikâye Kitabı Tasarımları. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (38), 696-715.
5. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev. Ed.). Ankara: Siyasal Kitabevi.
6. Değirmenci, T. & Köşlük Kaya, T. (2020). Somut ve Somut Olmayan Değerler ve Bir Yerin Miras Niteliğine Katkısı: UNESCO. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi. (6): 20-34. DOI: 10.21733/ibad.668197
7. Dinç, B. G. & Veryeri Alaca, I. (2020). Sanat Müzeleri ve Çocuk Kitapları: Metin, Resim ve Yaratıcı Aktivitelerle Sanatı Deneyimlemek. Çocuklar (0-18) İçin Kültürel Miras Çalışmaları Çalıştayı Bildiriler, 30-58.
8. Dinç, B. G. & Veryeri Alaca, I. (2021). Interacting with nonfiction picturebooks in art museums. Verbal And Vısualstrategıes Innonfıctıonpıcturebooks, Scandinavian University Press. 236-249.

9. Eren, Ş., Yorulmaz, N. & Eren, F. (2023). Bir Okulun Kurumsal Hafızası Okulun Öğrencilerine Neler Katabilir? Millî Eğitim Dergisi, 52(240), 2587-2614.
10. Evciman. S. (2022). Hafıza Mekânlarının ve “Hafıza-Bireylerin” “Bir Aradalığı” ve Hafıza-Kimliğin Sürekliliği: Türkiye Caferileri Örneği. Ege Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 1-33.
11. Gökmen, H. S., & Özdemir, N. (2019). Çocuklarda Kentsel Koruma ve Kültürel Miras Kavramlarının Gelişiminde Müzelerin Rolü-Santralistanbul Örneği. İdealkent, 10(27), 538-572.
12. ICOMOS Türkiye. (2013). ICOMOS Türkiye Mimari Mirası Koruma Bildirgesi. https://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0784192001542192602.pdf
13. İlhan, Ç. A. (2012). Yaratıcılık eğitimi bağlamında çocuk müzeleri. Çocuk Müzeleri ve Yaratıcı Drama. (İ. San yay. haz.), Naturel Yayıncılık, Ankara, 19-42.
14. İstanbul Arkeoloji Müzeleri. (2025, Mart 26). İstanbul Arkeoloji Müzeleri Açıklama. https://muze.gov.tr/muze-detay?SectionId=IAR01&DistId=IAR
15. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. (2025, Mart 22). Türkiye’de Müzecilik. https://kvmgm.ktb.gov.tr/tr-69904/turkiye39de-muzecilik.html
16. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. San Francisco: Jossey-Bass.
17. Nora, P. (2006). Hafıza Mekânları. (M. Emin Özcan, Çev.) Dost Kitabevi.
18. Nora, P. (2022). Hafıza Mekânları. (M. Emin Özcan, Çev.) Doğu Batı Yayınları.
19. Karakoç Öztürk, B., & Destegüloğlu, B. (2022). Çocuk Kitaplarının Kültürel Aktarım Açısından İncelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 214-235.
20. Saraç, H. (2019). Bir milletin kültürel belleğinin şifreleri: Kod kültürleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö6), 157-169.
21. Savaş, A. (2005). Arzulanan nesneler: Müze, nesne ve hafıza arasında sıkışan mekâna dair. Voyvoda Caddesi Toplantıları 2004–2005. İstanbul: Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi (SALT). Erişim adresi: SALT Araştırma Arşivi, https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/169629 (Erişim tarihi: 01.12.2025).
22. Simbirtseva, N. A., Kruglikova, G. A., & Plaksina, E. B. (2020). Cultural and educational practices in the museum environment: Transmission of cultural heritage. Changing Societies & Personalities. 2020. Vol. 4. Iss. 4, 4(4), 492-507.
23. Sivri Gökmen, H., & Öztürk, N. (2019). Çocuklarda Kentsel Koruma ve Kültürel Miras Kavramlarının Gelişiminde Müzelerin Rolü-Santralistanbul Örneği. İdealkent Dergisi, 10 (27), 538-572. ISSN: 1307-9905. E-ISSN: 2602-2133.
24. Turgut Gültekin, N., & Uysal, M. (2018). Kültürel Miras Bilinci, Farkındalık ve Katılım: Taşkale Köyü Örneği. OPUS International Journal of Society Researches, 8(15), 2030-2065. https://doi.org/10.26466/opus.446272
25. Ünlü, T. S. (2017). Kent Kimliğinin Oluşumunda Kentsel Bellek ve Kentsel Mekân İlişkisi: Mersin Örneği. Planlama, 27(1), 75-93
26. Yakıcı, A. (2013). Bilimsel Kuruluşlarda Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunmasına Yönelik Çalışmalar. Somut Olmayan Kültürel Mirasın Geleceği Türkiye Deneyimi İçinde (31-45), Ankara: UNESCO Türkiye Millî Komisyonu Yayını.
27. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (6. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
28. Gerekli İlave Kaynakça Listesi:
29. Tablo 1. a/ Tablo 2. a, ç, d, e, f, g, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, ö, p, r, s, ş, t, u, ü, v: Hepgenç, L. (2021). Osman Hamdi Bey’in Hazinesi- İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kitabı. (A. Altındağ, Çizer). Final Kültür Sanat Yayınları (15/03/2025).
30. Tablo 1. b /Tablo 3. a, b, c, ç, d, e, f, g, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, ö, p, r, s, ş, t, u, ü, v, y, z, x, w: Hepgenç, L. (2023). Anadolu’da Bir Zaman Makinesi- Anadolu Medeniyetleri Müzesi Kitabı. (A. Altındağ, Çizer). Final Kültür Sanat Yayınları (15/03/2025).
31. Tablo 2. b: İstanbul Arkeoloji Müzeleri Girişi
32. https://kulturenvanteri.com/uz/yer/istanbul-arkeoloji-muzesi/img_1829-min/ (18/03/2025).
33. Tablo 2. c: İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kuş Bakışı Görseli
34. https://earth.google.com/web/ (21/03/2025).
35. Tablo 3. b: Anadolu Medeniyetleri Müzesi Kuş Bakışı Görseli
36. https://earth.google.com/web/ (21/03/2025).