Siirt’in Coğrafi İşaretli Ürünlerinin Kent Kimliğine Etkisine Yönelik Bir Araştırma

Öz

Coğrafi işaretler, yerel ürünlerin kökenine bağlı kalite ve özgünlüğünü belgeleyen, kültürel kimlik ve ekonomik kalkınmaya hizmet eden sınai mülkiyet araçlarıdır. Coğrafi işaretli ürünler, bulundukları coğrafyanın doğal ve kültürel özelliklerini yansıtarak, kent kimliğinin hem fiziksel hem de sembolik boyutuna katkı sağlamaktadır. Bu çalışmada, Siirt iline özgü coğrafi işaretli ürünlerin (Pervari Balı, Siirt Perde Pilavı, Siirt Büryan Kebabı, Şal Şepik Kumaşı, Tillo Heriresi, Siirt Kuru Ekmeği, Siirt İçli Köftesi, Siirt Fıstığı, Siirt Battaniyesi, Siirt Gebole Tatlısı, Siirt Bıttım Sabunu) kent kimliği üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırmada, literatür taramasının yanı sıra, Siirt kent merkezinde yaşayan 18 yaş ve üzeri bireylerden oluşan 102 katılımcı ile anket çalışması gerçekleştirilmiş ve toplanan veriler SPSS 28.0 yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, katılımcıların coğrafi işaretli ürünleri yalnızca ekonomik bir değer olarak değil, aynı zamanda kentin kültürel kimliğini temsil eden önemli öğeler olarak algıladıklarını ortaya koymuştur. Katılımcılar, ürünlerin kent mekânında görünürlüğünün artırılması gerektiğini vurgulamış; tematik heykeller, kamusal alan düzenlemeleri, festivaller, müzeler ve dijital tanıtım stratejileri gibi somut öneriler sunmuştur. Ayrıca bazı ürünlerin zaten tescillenmiş olmasına rağmen önerilmesi, toplumda coğrafi işaret farkındalığının artırılması gerektiğine işaret etmektedir. Çalışmanın bulguları, coğrafi işaretlerin yerel kimlik inşası, kent markalaşması ve kültürel sürdürülebilirlik açısından stratejik bir araç olduğunu göstermektedir. Bu kapsamda, coğrafi işaretli ürünlerin hem ekonomik kalkınma hem de kentsel kimlik politikaları çerçevesinde daha etkin bir şekilde kullanılmasına yönelik öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Coğrafi İşaretler
• Kent Kimliği
• Kentsel Mekân
• Kültürel Sürdürülebilirlik
• Peyzaj Mimarlığı

A Study on the Impact of Siirt's Geographically Indicated Products on the City's Identity

Öz

Geographical indications are industrial property tools that certify the quality and authenticity of local products based on their origin, serving cultural identity and economic development. Geographically indicated products reflect their geographical location's natural and cultural characteristics, contributing to both the physical and symbolic dimensions of urban identity. In this study, the effects of geographical indication products specific to the province of Siirt (Pervari Honey, Siirt Perde Pilaf, Siirt Büryan Kebab, Şal Şepik Fabric, Tillo Heriresi, Siirt Dry Bread, Siirt Stuffed Meatballs, Siirt Pistachios, Siirt Blanket, Siirt Gebole Dessert, Siirt Bıttım Soap) The study examined the effects of these products on the city's identity. In addition to a literature review, the study involved a survey of 102 participants aged 18 and over living in the city centre of Siirt, and the data collected was analysed using SPSS 28.0 software. The findings revealed that participants perceived geographical indication products as economic assets and important elements representing the city's cultural identity. Participants emphasised the need to increase the visibility of products in the city space. They offered concrete suggestions such as thematic sculptures, public space arrangements, festivals, museums, and digital promotion strategies. Furthermore, the fact that some products were already registered but still recommended underscores the need to increase public awareness of geographical indications. The study's findings reveal that geographical indications are a strategic tool for local identity building, city branding, and most importantly, cultural sustainability. In this context, recommendations have been developed for the more effective use of geographical indication-protected products within the economic development framework and urban identity policies.

Anahtar Kelimeler

• Geographical Indications
• Urban Identity
• Urban Space
• Cultural Sustainability
• Landscape Architecture

Kaynakça

1. Akten, M. (2003). Isparta ilindeki bazı rekreasyon alanlarının mevcut potansiyellerinin belirlenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, ISSN: 1302-7085, 115-132 s.
2. Alparslan, Ö.S., & Demirbaş, N. (2019). Avrupa Birliği ve Türkiye’de bal üretim ve ticareti açısından coğrafi işaret uygulamalarının değerlendirilmesi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 29 (3), DOI: 10.29133/yyutbd.547413
3. Alyakut, Ö. (2016). Kültürel ürünlerde coğrafi işaretleme konusunun medyaya yansıması. Journal of International Social Research, 9(45).
4. Anonim, (2025). Siirt Tarım ve Orman İl Müdürlüğü tarafından coğrafi işaret ürünleri. Erişim Tarihi 25.04.2025. https://www.medyasiirt.com/gundem/siirt-zivzik-nari-icin-cografi-isaret-basvurusu-yapildi-h26494.html
5. Barham, E. (2003). Translating terroir: the global challenge of French AOC labeling. Journal of rural studies, 19(1), 127-138. https://doi.org/10.1016/S0743-0167(02)00052-9
6. Bayazıt, E. & Kısakürek, Ş. (2020) Kentsel donatı elemanlarının kent estetı̇ğı̇ açısından değerlendı̇rı̇lmesı̇: Kahramanmaraş kentı̇ örneğı̇. Turkish Journal of Forest Science, 4(1), 40-59.
7. Bayazıt, E. (2025a). Kent Kimliği Kavramının Kevin Lynch Yaklaşımıyla İncelenmesi: Siirt Kenti Örneği. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 26(2), 355-369.
8. Bayazit, E (2025b). Silent Details of Urban Identity: Functional and Aesthetic Aspects of Urban Furniture on Gures Street, Siirt. Bilge International Journal of Science and Technology Research, 9(2): 83-98.

9. Belletti, G., & Marescotti, A. (2011). Origin products, geographical indications and rural development. In Labels of origin for food: Local development, global recognition (pp. 75-91). Wallingford UK: CAB International.
10. Belletti, G., Marescotti, A., & Touzard, J. M. (2017). Geographical indications, public goods, and sustainable development: The roles of actors’ strategies and public policies. World Development, 98, 45-57. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2015.05.004
11. Bowen, S., & Zapata, A. V. (2009). Geographical indications, terroir, and socioeconomic and ecological sustainability: The case of tequila. Journal of rural studies, 25(1), 108-119. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2008.07.003
12. Cafuta, M. (2022). Framing the tourist spatial identity of a city as a tourist product. International Journal of Tourism Cities. https://doi.org/10.1108/ijtc-06-2022-0151.
13. Calboli, I. (2020). Geographical Indications of Origin, Economic Development, and Cultural Heritage: Good Match or Mismatch?. Indian J. Intell. Prop. L., 11, 11.
14. Ceylan, Y. & Samırkaş Komşu, M. (2020). Coğrafi işaretli ürünlerin bölgesel turizmin gelişimi açısından değerlendirilmesi: Siirt ili örneği. Journal of Humanities and Tourism Research, (Special Issue 5): 59-75.
15. Coşkun, A. Y., (2001). Coğrafi işaretler, T.C. Türk Patent Enstitüsü, Uzmanlık Tezi, Ankara.
16. Çalışkan V., & Koç, H. (2007). Türkiye’de coğrafi işaretlerin dağılış özelliklerinin ve coğrafi işaret potansiyelinin değerlendirilmesi, Eastern Geographical Review,28.
17. Denk, E., & Oğan, Y. (2025). Gastronomi ve Coğrafi İşaretlerin Sistematik Derleme Tekniğiyle İncelenmesi. Kent Akademisi, 18(2), 999-1023. https://doi.org/10.35674/kent.1559823
18. Doğan, B. (2015). Coğrafi işaret korumasının gelişmekte olan ülkeler için önemi. Social Sciences, 10(2), 58-75.
19. Doğanlı, B. (2020). Geographical indication, branding and rural tourism relations. İnsan ve Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 525-541.
20. Geniş, B., N. Gürhan, M. Koç, Ç. Geniş, B. Şirin, O.C. Çırakoğlu & B. Coşar (2020). Development of perception and attitude scales releted with covid-19 pandemia. Pearson Journal of Social Sciences & Humanities 5 (7): 306-326. Doi:10.46872/pj.127.
21. Giray, H., Özkan, F. Z. ve Oran, H. (2012). Yerel ürünlerin ekonomik kalkınmadaki önemi, T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Başkanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü, Verimlilik Dergisi.
22. Gökovalı, U. (2007). Coğrafi işaretler ve coğrafi işaretlerin ekonomik etkileri: Türkiye örneği, Atatürk Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Dergisi. 21(2).
23. Güçer, Y., Kılınççeker, O., & Artık, N. (2022). Adıyaman Tut Dutu Kurusunun Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri ile Uçucu Bileşen Dağılımının Belirlenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 27(1), 113-120. https://doi.org/10.53433/yyufbed.1065145
24. Gürbüz, S. & Şahin, F. (2016). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. (3.Baskı), Ankara: Seçkin Yayıncılık.
25. Güven Ş. (2013). Coğrafi işaretlerin önemi ve Vize (Kırklareli)’nin coğrafi işaretleri, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (15).
26. Hallaç, B., Kılınççeker, O., & Acar, Z. (2022). Siirt’te Yetişen Zivzik Narlarından (Punica granatum L.) Elde Edilen Kabukların Bazı Gıda Patojenlerine Karşı Antimikrobiyal Etkilerinin Belirlenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 27(3), 695-703. https://doi.org/10.53433/yyufbed.1120314
27. Harvey, D. (1989). The Condition of Postmodernity: An Enquiry into the Origins of Cultural Change. Blackwell.
28. İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (2025). Siirt İl Tarım ve Orman Müdürlüğü envanterleri. Ankara, Türkiye. siirt.tarimorman.gov.tr Erişim Tarihi 22.04.2025.
29. Kalıpsız, A., (1981). İstatistik yöntemler. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi, Yayın No: 2837, O.F. Yayın No:294, İstanbul.
30. Karagöz, Y. (2017). SPSS ve AMOS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Akademik Yayıncılık ve Danışmanlık, Ankara.
31. Kardeş Çolakoğlu, N., & Sarıışık, M. (2023). Türk Mutfağında Yer Alan Coğrafi İşaret Tescil Belgesine Sahip Çorbalar Üzerine Bir Araştırma. Kent Akademisi, 16(3), 1820-1834. https://doi.org/10.35674/kent.1221438
32. Karimova, I. (2024). Spatial practices in urban design. Общество: философия, история, культура. https://doi.org/10.24158/fik.2024.8.21.
33. Kasemsarn, K., Sawadsri, A., & Kritsanaphan, A. (2024). Employing Creative Tourism to Produce City Branding Derived from Vernacular Settlements: A Review. International Society for the Study of Vernacular Settlements. https://doi.org/10.61275/isvsej-2024-11-06-07.
34. Lynch, K. (1960). The Image of the City. Cambridge, MA: The MIT Press.
35. Marie-Vivien, D., & Biénabe, E. (2017). The multifaceted role of the state in the protection of geographical indications: A worldwide review. World development, 98, 1-11.
36. Mercan, Ş.O. & Üzülmez, M. (2014). Coğrafi işaretlerin bölgesel turizm gelişimindeki önemi: Çanakkale ili örneği, Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 29/2.
37. Milano, M., & Cazella, A. (2021). Environmental effects of geographical indications and their influential factors: A review of the empirical evidence. Current Research in Environmental Sustainability. https://doi.org/10.1016/j.crsust.2021.100096.
38. Montanari, F., Mizzau, L., Razzoli, D., & Rodighiero, S. (2020). City context and subjective career success: How does creative workers’ need for recognition filter city identity?. Human Relations, 74, 729 - 750. https://doi.org/10.1177/0018726720956700.
39. Mousstain, A., & Belkadi, E. (2024). The impact of citizens’ involvement on perceived city brand image: the mediating role of satisfaction and sense of belonging to the place. Pakistan Journal of Life and Social Sciences (PJLSS). https://doi.org/10.57239/pjlss-2024-22.2.00505.
40. Nia, H. A. (2023). Globalization and the Challenge of Urban Identity. ICCAUA Proceedings Journal, 6(1), 859-864.
41. Oktay, D. (2002). The quest for urban identity in the changing context of the city. Cities, 19, 261-271. https://doi.org/10.1016/S0264-2751(02)00023-9.
42. Oraman, Y. (2015). Türkiye’de coğrafi işaretli ürünler. Evaluation of Distributional Characteristics of Geographical Indications and the Potential for Geographical Indications in Turkey, Eastern Geographical Review, 28.
43. Pappas, N., Michopoulou, E., Farmaki, A., & Leivadiotaki, E. (2022). Chaordic destination image formulation through gastronomy perspectives: evidence from Greece. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 34(9), 3459-3481.https://doi.org/10.1108/IJCHM-10-2021-1252
44. Parrott, N., Wilson, N., & Murdoch, J. (2002). Spatializing quality: regional protection and the alternative geography of food. European Urban and Regional Studies, 9(3), 241-261. https://doi.org/10.1177/09697764020090030
45. Robertson, R. (1995). Glocalization: Time-space and homogeneity-heterogeneity. Global Modernities/Sage.
46. Sacli, A. (2022). Küreselleşmenin Mekânsal Etkileri ve Kent Kimliği. Idealkent, 13(37), 2108-2128.
47. Sarıipek, S., & Çevik, S. (2020). Oraların nesi meşhur: Şehir pazarlamasında coğrafi işaret tescilli ürünler. OPUS International Journal of Society Researches, 16(32), 4907-4938. https://doi.org/10.26466/opus.772918
48. Sennett, R. (2018). Building and dwelling: Ethics for the city. Farrar, Straus and Giroux.
49. Şahin, A., & Meral, Y. (2012). Türkiye’de coğrafi işaretleme ve yöresel ürünler. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, (2), 88-92.
50. Şahin, C. K., & Onay, B. (2023). Recycling Solid Waste for Sustainable Landscape Applications. Emerging Issues in Environment, Geography and Earth Science. 5, 23-31.
51. Şahin, C., & Avcıkurt, C. (2024). Yerel yönetimler tarafından gerçekleştirilen gastronomi odaklı halkla ilişkiler faaliyetleri: Gaziantep örneği. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 27(2), 150-178.
52. Şahin, C., & Girgin, G. K. (2024). Sosyal medya aynasında Türk sokak lezzetlerine ilişkin yerli ve yabancı turistlerin deneyim farklılıkları ve Türk sokak lezzetlerinin gastronomik ürün olarak pazarlanabilme stratejileri. Journal of Travel and Tourism Research, 25(25), 1-19.
53. Tekelioğlu, Y. (2019). Coğrafi işaretler ve Türkiye uygulamaları. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 47-75.
54. Toprak, L., & Oğuz, Z. (2017). Coğrafi işaretler ve Siirt ili örneği. 18. Ulusal Turizm Kongresi, 964, 973.
55. Tregear, A., Arfini, F., Belletti, G., & Marescotti, A. (2007). Regional foods and rural development: The role of product qualification. Journal of Rural studies, 23(1), 12-22. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2006.09.010
56. Türk Patent Enstitüsü (2025). Türkiye Cumhuriyeti Türk patent ve Marka Kurumu, Coğrafi İşaretler Dairesi, Coğrafi İşaretler Veri Tabanı https://www.turkpatent.gov.tr/en/geographical-indication Erişim Tarihi 20.04.2025.
57. Umar, F., Winarso, H., & Kustiwan, I. (2024). Urban identity and planning: a conceptual study on identity of urban, identity in urban, and identity for urban. Spatium. https://doi.org/10.2298/spat230828002u.
58. UNESCO (2020). Intangible Cultural Heritage and Geographical Indications. https://ich.unesco.org
59. WIPO, (2025). World Intellectual Property Organization. https://www.wipo.int/portal/en/index.html Erişim Tarihi 20.04.2025.
60. Wu, L., Xu, L., Zhu, D., & Wang, X. (2012). Factors affecting consumer willingness to pay for certified traceable food in Jiangsu Province of China. Canadian Journal of Agricultural Economics/Revue canadienne d'agroeconomie, 60(3), 317-333. https://doi.org/10.1111/j.1744-7976.2011.01236.x
61. Xie, P. F. (2021). Tourism promotion through the UNESCO creative city of gastronomy. Gastronomy and Tourism, 5(4), 195-206.https://doi.org/10.3727/216929721X16105303036553
62. Yalçın, D. (2019). Coğrafi işaretlerin şehir markalaşmasına etkileri: Sakarya ili örneği. (Yüksek Lisans Tezi), Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Halkla İlişkiler ve Reklamcılık Anabilim Dalı, Sakarya.
63. Yaşar, D., & Gümrükçü, S. (2022). A literature review on gastronomy tourism within the perspective of sustainability. International Journal of Social Sciences & Amp, 20-29.
64. Yentür, F., & Demir, C. (2022). Travel agencies’ role in gastronomy tourism development and a gastronomy tour example. Journal of Tourism Leisure and Hospitality, 4(2), 9-9.
65. Yoo, J. J. E., Park, J., & Cho, M. (2022). Cocreation of gastronomy experience through cooking classes. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 34(9), 3230-3252.https://doi.org/10.1108/IJCHM-09-2021-1152
66. Yu, C., Cheah, J. H., & Liu, Y. (2022). To stream or not to stream? Exploring factors influencing impulsive consumption through gastronomy livestreaming. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 34(9), 3394-3416.https://doi.org/10.1108/IJCHM-09-2021-1137
67. Zhang, S., Sun, Y., Yu, X., & Zhang, Y. (2023). Geographical indication, agricultural products export and urban–rural income gap. Agriculture, 13(2), 378. https://doi.org/10.3390/agriculture13020378
68. Ziyaee, M. (2017). Assessment of urban identity through a matrix of cultural landscapes. Cities, 74, 21-31. https://doi.org/10.1016/J.CITIES.2017.10.021.