Araştırma Makalesi

Türkiye’de Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışının Çok Boyutlu İncelenmesi: Demografik, Ekonomik Faktörler ve Ahlaki Kimlik

Cilt: 19 Sayı: 5 16 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Türkiye’de Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışının Çok Boyutlu İncelenmesi: Demografik, Ekonomik Faktörler ve Ahlaki Kimlik

Öz

Bu çalışma, modern ekonomik gelişmenin ve artan tüketimin yol açtığı çevresel ve sosyal sorunlar karşısında önemi giderek artan sosyal sorumlu tüketim davranışının (SSTD) çok boyutlu yapısını incelemektedir. Araştırmanın kuramsal temelini; tüketici davranışlarını şekillendiren demografik, ekonomik ve psikolojik faktörler oluştururken; özellikle ahlaki kimlik kavramının SSTD üzerindeki etkisi araştırmanın özgün yönünü teşkil etmektedir. Çalışmanın amaç; Türkiye’deki yetişkin tüketiciler örnekleminde demografik (cinsiyet, yaş, eğitim), ekonomik (gelir düzeyi, çalışma durumu, sektör) ve psikolojik (ahlaki kimlik) değişkenlerin SSTD üzerindeki etkilerini bütüncül bir modelle incelemektir. Nicel araştırma yöntemine dayanan çalışmada, kolayda örnekleme yoluyla elde edilen 413 bireyden çevrimiçi anket yoluyla veri toplanmış, veriler hiyerarşik regresyon analizi ile analiz edilmiştir. Bulgular, demografik değişkenlerin açıklayıcı gücünün sınırlı olduğunu, ekonomik değişkenlerin modele önemli katkı sağladığını ve özellikle ahlaki kimliğin duygu boyutunun SSTD üzerinde anlamlı pozitif bir etkide bulunduğunu göstermiştir. Ancak düşünce ve davranış boyutlarında gözlenen negatif etkiler dikkat çekici bir bulgu olarak değerlendirilmiş ve tartışma bölümünde ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak, SSTD'nin çok boyutlu yapısının anlaşılmasında ahlaki kimlik gibi psikolojik faktörlerin önemli rol oynadığı, ancak bu ilişkinin daha derinlemesine ve bağlamsal araştırmalarla desteklenmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alexander, S., & Ussher, S. (2012). The Voluntary Simplicity Movement: A multi-national survey analysis in theoretical context. Journal of Consumer Culture, 12(1), 66-86. https://doi.org/10.1177/1469540512444019
  2. Antil, J. H. (1984). Socially Responsible Consumers: Profile and Implications for Public Policy. Journal of Macromarketing, 4(2), 18-39. https://doi.org/10.1177/027614678400400203
  3. Aquino, K., & Reed, A. (2002). The self-importance of moral identity. Journal of Personality and Social Psychology, 83(6), 1423-1440. https://doi.org/10.1037/0022-3514.83.6.1423
  4. Arıbaş, K., & Yürüdür, E. (2015). Çevre Sorunları ve Tüketim Kültürü. Elektronik Sosyal Bilgiler Eğitimi Dergisi, 1(2), 30-48.
  5. Arnell, N. W., Lowe, J. A., Challinor, A. J., & Osborn, T. J. (2019). Global and regional impacts of climate change at different levels of global temperature increase. Climatic Change, 155(3), 377-391. https://doi.org/10.1007/s10584-019-02464-z
  6. Azamussan, S., & Shanmugam, M. (2022). An empirical examination of the effects of demographic groups on socially responsible consumption behaviour. Social Responsibility Journal, 18(5), 951-967. https://doi.org/10.1108/srj-06-2020-0253
  7. Becchetti, L., Salustri, F., Pelligra, V., & Vásquez, A. (2018). Gender differences in socially responsible consumption. An experimental investigation. Applied Economics, 50(33), 3630-3643. https://doi.org/10.1080/00036846.2018.1430341
  8. Blasi, A. (1983). Moral cognition and moral action: A theoretical perspective. Developmental Review, 3, 178-210.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevre Politikası, Çevre Sağlığı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

29 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

15 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 19 Sayı: 5

Kaynak Göster

APA
Buladi Çubukcu, B. (2026). Türkiye’de Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışının Çok Boyutlu İncelenmesi: Demografik, Ekonomik Faktörler ve Ahlaki Kimlik. Kent Akademisi, 19(5), 1-17. https://doi.org/10.35674/kent.1753258
AMA
1.Buladi Çubukcu B. Türkiye’de Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışının Çok Boyutlu İncelenmesi: Demografik, Ekonomik Faktörler ve Ahlaki Kimlik. Kent Akademisi. 2026;19(5):1-17. doi:10.35674/kent.1753258
Chicago
Buladi Çubukcu, Betül. 2026. “Türkiye’de Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışının Çok Boyutlu İncelenmesi: Demografik, Ekonomik Faktörler ve Ahlaki Kimlik”. Kent Akademisi 19 (5): 1-17. https://doi.org/10.35674/kent.1753258.
EndNote
Buladi Çubukcu B (01 Haziran 2026) Türkiye’de Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışının Çok Boyutlu İncelenmesi: Demografik, Ekonomik Faktörler ve Ahlaki Kimlik. Kent Akademisi 19 5 1–17.
IEEE
[1]B. Buladi Çubukcu, “Türkiye’de Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışının Çok Boyutlu İncelenmesi: Demografik, Ekonomik Faktörler ve Ahlaki Kimlik”, Kent Akademisi, c. 19, sy 5, ss. 1–17, Haz. 2026, doi: 10.35674/kent.1753258.
ISNAD
Buladi Çubukcu, Betül. “Türkiye’de Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışının Çok Boyutlu İncelenmesi: Demografik, Ekonomik Faktörler ve Ahlaki Kimlik”. Kent Akademisi 19/5 (01 Haziran 2026): 1-17. https://doi.org/10.35674/kent.1753258.
JAMA
1.Buladi Çubukcu B. Türkiye’de Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışının Çok Boyutlu İncelenmesi: Demografik, Ekonomik Faktörler ve Ahlaki Kimlik. Kent Akademisi. 2026;19:1–17.
MLA
Buladi Çubukcu, Betül. “Türkiye’de Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışının Çok Boyutlu İncelenmesi: Demografik, Ekonomik Faktörler ve Ahlaki Kimlik”. Kent Akademisi, c. 19, sy 5, Haziran 2026, ss. 1-17, doi:10.35674/kent.1753258.
Vancouver
1.Betül Buladi Çubukcu. Türkiye’de Sosyal Sorumlu Tüketim Davranışının Çok Boyutlu İncelenmesi: Demografik, Ekonomik Faktörler ve Ahlaki Kimlik. Kent Akademisi. 01 Haziran 2026;19(5):1-17. doi:10.35674/kent.1753258

Kent Akademisi | Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi / Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management

*****
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture ve Araştırma Merkezi, Evkaf Mah. Evkaf Sok. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com