Sözlü Kültürden Dijital Sanata: Yapay Zekâ İle Halk Anlatılarının Sanal Temsili Ve Estetik Kodları

Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin halk anlatılarının estetik boyutuyla dijital sanat ortamlarında temsil edilme biçimlerini incelemektedir. Sözlü kültürün temel unsurları arasında yer alan masallar, türküler, ağıtlar ve efsaneler gibi anlatılar, yalnızca kültürel içerik değil aynı zamanda sanatsal ifade biçimleri olarak değerlendirilmiştir. UNESCO ve Europeana gibi uluslararası projelerden, Türkiye merkezli TÜBİTAK destekli dijital uygulamalara kadar uzanan örnekler aracılığıyla, YZ tabanlı sistemlerin bu kültürel anlatıları nasıl işlediği, estetik temsillerde ne tür dönüşümler yarattığı analiz edilmiştir. Bu çalışmada artırılmış gerçeklik, yapay zekâ ile öğrenme ve dijital içerik düzenleme yöntemlerinin halk kültürüyle ilgili içeriklerde ve sanatsal uygulamalarda nasıl kullanıldığı; eğitim, etik, estetik ve sanat açısından ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Çalışmada, dijital ortamlarda içeriklerin bağlamından kopma riski, ağız ve lehçelerin kaybolması ve anlatıların tek biçime indirgenmesi gibi kültürel sorunlara değinilmiştir. Buna karşılık dijital sanatın, SOKÜM’ü görünür kılma, gençlere aktarma ve kolektif belleği sanat yoluyla yaşatma gücü vurgulanmıştır. Sonuç olarak, çalışmanın amacı, YZ destekli sanat pratiklerinin halk kültürü anlatılarını nasıl dönüştürdüğünü, bu dönüşümün estetik, temsili ve etik boyutlarını ortaya koymaktır.

This study explores how artificial intelligence (AI) technologies represent the aesthetic dimensions of folk narratives in digital art environments. Folkloric expressions such as fairy tales, folk songs, laments, and legends—central elements of oral culture—are considered not only as cultural content but also as forms of artistic expression. Through examples ranging from international projects like UNESCO and Europeana to national AI-based initiatives supported by TÜBİTAK, the study examines how AI systems process these narratives and what kind of transformations they create in aesthetic representations. The research also evaluates the use of augmented reality, machine learning, and digital curation techniques in folkloric and artistic contexts from educational, ethical, and artistic perspectives. Cultural risks such as the loss of context, the disappearance of dialectal diversity, and the standardization of narratives are discussed. In contrast, the potential of digital art to make intangible cultural heritage visible, engage younger generations, and sustain collective memory through artistic means is emphasized. Ultimately, the study aims to reveal how AI-based artistic practices transform folk narratives and to analyze the aesthetic, representational, and ethical dimensions of this transformation.