Sözlü Kültürden Dijital Sanata: Yapay Zekâ İle Halk Anlatılarının Sanal Temsili Ve Estetik Kodları

Öz

Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin halk anlatılarının estetik boyutuyla dijital sanat ortamlarında temsil edilme biçimlerini incelemektedir. Sözlü kültürün temel unsurları arasında yer alan masallar, türküler, ağıtlar ve efsaneler gibi anlatılar, yalnızca kültürel içerik değil aynı zamanda sanatsal ifade biçimleri olarak değerlendirilmiştir. UNESCO ve Europeana gibi uluslararası projelerden, Türkiye merkezli TÜBİTAK destekli dijital uygulamalara kadar uzanan örnekler aracılığıyla, YZ tabanlı sistemlerin bu kültürel anlatıları nasıl işlediği, estetik temsillerde ne tür dönüşümler yarattığı analiz edilmiştir. Bu çalışmada artırılmış gerçeklik, yapay zekâ ile öğrenme ve dijital içerik düzenleme yöntemlerinin halk kültürüyle ilgili içeriklerde ve sanatsal uygulamalarda nasıl kullanıldığı; eğitim, etik, estetik ve sanat açısından ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Çalışmada, dijital ortamlarda içeriklerin bağlamından kopma riski, ağız ve lehçelerin kaybolması ve anlatıların tek biçime indirgenmesi gibi kültürel sorunlara değinilmiştir. Buna karşılık dijital sanatın, SOKÜM’ü görünür kılma, gençlere aktarma ve kolektif belleği sanat yoluyla yaşatma gücü vurgulanmıştır. Sonuç olarak, çalışmanın amacı, YZ destekli sanat pratiklerinin halk kültürü anlatılarını nasıl dönüştürdüğünü, bu dönüşümün estetik, temsili ve etik boyutlarını ortaya koymaktır.

Anahtar Kelimeler

• somut olmayan kültürel miras
• yapay zeka
• dijital temsil
• halkbilimi
• kültürel kod

Digital Reflections Of Intangible Cultural Heritage: Folkloric Codes at The Threshold of Artificial Intelligence

Öz

This study explores how artificial intelligence (AI) technologies represent the aesthetic dimensions of folk narratives in digital art environments. Folkloric expressions such as fairy tales, folk songs, laments, and legends—central elements of oral culture—are considered not only as cultural content but also as forms of artistic expression. Through examples ranging from international projects like UNESCO and Europeana to national AI-based initiatives supported by TÜBİTAK, the study examines how AI systems process these narratives and what kind of transformations they create in aesthetic representations. The research also evaluates the use of augmented reality, machine learning, and digital curation techniques in folkloric and artistic contexts from educational, ethical, and artistic perspectives. Cultural risks such as the loss of context, the disappearance of dialectal diversity, and the standardization of narratives are discussed. In contrast, the potential of digital art to make intangible cultural heritage visible, engage younger generations, and sustain collective memory through artistic means is emphasized. Ultimately, the study aims to reveal how AI-based artistic practices transform folk narratives and to analyze the aesthetic, representational, and ethical dimensions of this transformation.

Anahtar Kelimeler

• artificial intelligience
• folklore studies
• cultural heritage
• culturel kode
• intangible cultural heritage

Kaynakça

1. Eliade, M. (1963). Myth and reality. Harper & Row.
2. Bauman, R. (1986). Story, performance, and event: Contextual studies of oral narrative. Cambridge University Press
3. Bauman, R. (1977). Verbal art as performance. Waveland Press.
4. Colmenares, L. & González-Tennant, E. (2023). Algorithmic Bias and Cultural Heritage Representation in Digital Museums. International Journal of Heritage Studies, 29(2), 134–149. https://doi.org/10.1080/13527258.2023.1234567.
5. Crystal, D. (2000). Language death. Cambridge University Press.
6. Couldry, N., & Mejias, U. A. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating it for capitalism. Stanford University Press.
7. Dundes, A. (1965). The Study of Folklore. Prentice-Hall. Englewood Cliffs, NJ. https://archive.org/details/studyoffolklore00dund/page/n503/mode/2up. 13.07.2025 tarihinde erişildi.
8. Europeana Foundation. (2021). AI4Culture Project Overview. Retrieved https://pro.europeana.eu/project/ai4culture-an-ai-platform-for-the-cultural-heritage-data-space. 13.07.2025 tarihinde erişildi.

9. Giannini, T., & Bowen, J. P. (2022). AI and the arts: Applications, challenges, and opportunities. Arts, 11(2), 23. https://doi.org/10.3390/arts11020023
10. Giaccardi, E. (Ed.). (2012). Heritage and Social Media: Understanding Heritage in a Participatory Culture. London: Routledge.
11. Ginsburg, F. (2021). The ethics of AI and cultural heritage: Who decides what lives? International Journal of Cultural Property, 28(3), 381–393. https://doi.org/10.1017/S0940739121000255
12. Google Arts & Culture. (2020). Introducing Art Transfer. Retrieved from https://artsandculture.google.com/ 13.07.2025 tarihinde erişildi.
13. Hafstein, V. T. (2004). The Politics of Origins: Collective Creation Revisited. Journal of American Folklore, 117(465), 300–315. https://doi.org/10.2307/4137906
14. Hall, S. (1997). Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. London: Sage/Open University.
15. İneç, Z. F. (2022). Kültürü sayısal bir ağa dönüştürmek: Türkiye geleneksel çocuk oyunları dijital atlası örneği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (30), 252–269. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1073068
16. Kunt, S. (2023). Dijitalleşme çağında kültürel mirası yeniden yorumlamak. Kültürel Miras Araştırmaları Dergisi, 4(2), 49–60. https://doi.org/10.59127/kulmira.1364908
17. McCormack, J., Gifford, T., & Hutchings, P. (2019). Autonomy, Authenticity, Authorship and Intention in Computer Generated Art. Symmetry, 11(3), 373. https://doi.org/10.3390/sym11030373
18. Pang, C. C., Zhao, Y., Yin, Z., Sun, J., Mogavi, R. H., & Hui, P. (2024). Artificial Human Lecturers: Initial Findings from Asia’s First AI Lecturers in Class to Promote Innovation in Education. CoRR, abs/2410.03525. https://doi.org/10.48550/arXiv.2410.03525
19. OECD. (2021). AI and the Future of Skills, Volume 1: Capabilities and Assessments. Paris: OECD Publishing. doi:10.1787/5ee71f34‑en
20. OECD. (2021). Digital Education Outlook 2021: Pushing the Frontiers with AI, Blockchain and Robots. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/589b283f-en.