Milli Savunma Döneminden Günümüze Bir Sanayi Mirası: Dedeoğlu Un Fabrikası

Öz

Sanayi Devrimi’ni izleyen süreçte, Osmanlı İmparatorluğu’nun Tanzimat döneminde sanayi yapılarında belirgin bir artış yaşanmış ve bu yapılar ağırlıklı olarak İstanbul ve çevresinde yoğunlaşmıştır. Günümüzde bu yapıların bir bölümü atıl durumda kalırken, bir kısmı ise uyarlamalı yeniden kullanım yoluyla kent kimliğinin önemli bileşenleri hâline gelmiştir. Bu bağlamda, Afyonkarahisar ili Dinar ilçesi Suçıkan Mahallesi’nde yer alan un fabrikası yerleşkesi, özellikle Millî Mücadele döneminde bölgenin un temininde üstlendiği rol nedeniyle önemli bir sanayi mirası alanı olarak öne çıkmaktadır. 1926 yılında kurulan ve 1985 yılına kadar faaliyette kalan fabrika, yaklaşık altmış yıl boyunca bölgesel ekonomi ve gıda temini açısından önemli bir üretim tesisi olarak işlev görmüştür. Bu çalışma, Dedeoğlu Un Fabrikası yerleşkesinin koruma ve yeniden işlevlendirme potansiyelini inceleyerek, kültürel miras değerlerini korurken bölgesel sosyo-ekonomik gelişime katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel bir vaka çalışması yöntemiyle yürütülmüş; arşiv araştırmaları, yerinde alan çalışmaları ve belgeleme faaliyetlerinin yanı sıra seçilmiş ulusal ve uluslararası sanayi mirası örnekleriyle karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmıştır. Bu çerçevede, özgün makinelerin, üretim süreçlerinin ve un üretimine ilişkin tarihsel anlatıların yorumlanmasını esas alan Endüstri Mirası Kültür ve Deneyim Merkezi olarak yeniden işlevlendirme önerisi geliştirilmiştir. Ayrıca fabrikanın, Suçıkan ile ilişkili daha geniş bir endüstri mirası ve kültür turizmi rotasına dâhil edilmesi önerilerek, bölgenin görünürlüğünün ve erişilebilirliğinin artırılması hedeflenmiştir. Çalışma, enerji verimliliği, doğal aydınlatma ve havalandırma gibi sürdürülebilir tasarım ilkeleri doğrultusunda esnek ve çok işlevli mekânsal düzenlemelerin önemini vurgulamaktadır. Elde edilen bulgular, Dedeoğlu Un Fabrikası’nın mimari ve tarihsel kimliğine uygun biçimde yeniden işlevlendirilmesinin, sanayi mirasının korunmasının yanı sıra yerel ve bölgesel ölçekte sürdürülebilir kalkınmaya katkı sağlayabileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• endüstri mimari
• koruma
• yeniden işlevlendirme
• Dedeoğlu Un Fabrikası

The Dedeoğlu Flour Factory as Industrial Heritage: From the National Defense Era to the Present

Öz

The developments that followed the Industrial Revolution led to a significant increase in industrial buildings during the Tanzimat period of the Ottoman Empire, with such structures primarily concentrated in and around Istanbul. Today, many of these buildings either remain idle or have been reactivated through adaptive reuse, thereby constituting important components of urban identity. Within this context, the flour factory complex located in the Suçıkan neighbourhood of the Dinar district in Afyon Province represents one of the most significant industrial heritage sites in the region, particularly in terms of flour supply during the period of national struggle. Established in 1926 and remaining in operation until 1985, the factory functioned as a major production facility for nearly six decades, playing a significant role in the regional economy and food supply. This study examines the conservation and adaptive reuse potential of the Dedeoğlu Flour Factory complex, aiming to contribute to regional socio-economic development while safeguarding cultural heritage values. The research is based on a qualitative case study methodology, incorporating archival research, on-site field surveys, and documentation studies, as well as a comparative evaluation of selected national and international industrial heritage examples. Within this framework, the study proposes the re-functionalisation of the complex as an Industrial Heritage Culture and Experience Center, emphasising the interpretation of original machinery, production processes, and historical narratives related to flour production. Furthermore, the integration of the factory into a broader industrial heritage and cultural tourism route associated with Suçıkan is proposed in order to enhance regional visibility and accessibility. The study highlights the importance of flexible and multifunctional spatial arrangements in line with sustainable design principles, including energy efficiency, natural lighting, and ventilation strategies. The findings suggest that the adaptive reuse of the Dedeoğlu Flour Factory in accordance with its architectural and historical character can contribute not only to the preservation of industrial heritage but also to sustainable local and regional development.

Anahtar Kelimeler

• industrial heritage
• conservation
• adaptive reuse
• Dedeoğlu Flour Factory

Kaynakça

1. Arıkan, Z. and Martal, A. (1998). İzmir'de İlk Buharlı Un Fabrikası. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 12(1). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/12764
2. Bandarin, F. and Oers. R. O. (2012). The historic urban landscape managing heritage in an urban century. Wiley-Blackwell Publication.
3. Cenci, J. (2018). From factory to symbol: identity and resilience in the reuse of abandoned industrial sites of Belgium. The Historic Environment: Policy & Practice, 9(2), 158-174. https://doi.org/10.1080/17567505.2018.1506017
4. Dinar Nerededir Nereye Bağlıdır, (2024). Laf Sözlük. Accessed, 15 November 2024, https://www.lafsozluk.com/2009/01/dinar-nerededir-nereye-baglidir-dinar.html
5. Dinar District Yearbook (2007). Dinar Municipality Publications, Afyonkarahisar, Türkiye
6. Dinar Municipality Archive, (2023). Dinar Municipality Archive. [Physical archive].
7. Douet, J. (2012). Industrial Heritage Re-Tooled. The TICCIH guide to Industrial Heritage Conservation. Routledge.
8. Durgun, B. S. (2023). Dedeoğlu Un Fabrikası Fotoğrafları. Durgun Archive. [Digital document].

9. Ezgeç, P. (1998). Kasımpaşa Un Fabrikası Restorasyon Projesi. MSc Thesis, İstanbul Technical University, Institute of Science and Technology.
10. Gökarslan, A. B. and Köse, D. (2023). Kırsaldan Kente Miras Endüstri Arkeolojisi Örnekleri: Isparta Değirmenleri. Kent Akademisi Dergisi, 16(2), 1162-1185. https://doi.org/10.35674/kent.1223597
11. Historic Hotels, (2025). Hilton Molino Stucky Venice. Accessed, 11 March 2025, https://www.historichotels.org/hotels-resorts/hilton-molino-stucky-venice/history.php
12. İBB, (2025). İzmir Büyükşehir Belediyesi Meslek Fabrikası. Accessed, 11 March 2025, https://www.ibbmeslekfabrikasi.com/tr/kursmerkezleri/57
13. İncirlioğlu, G. (1991). Sütlüce Mezbahası. Arkitekt, 3, 68-72.
14. İtez, Ö. (2022). Müze Gazhane – Müze ve Kütüphane Binaları Yeniden İşlevlendirme ve İç Mekan Tasarımları. Accessed, 11 March 2025. https://www.arkitera.com/proje/muze-gazhane-muze-ve-kutuphane-binalari-yeniden-islevlendirme-ve-ic-mekan-tasarimlari/
15. Kalkan, A. (2023). Ayhan Kalkan Dinar Fotoğrafları, [Personal archive].
16. Kona, S. (2015). Paşalimanı Un Fabrikası ve yeniden işlevlendirme. MSc Thesis, Maltepe University, Institute of Science and Technology.
17. Köksal, T. G. and Ahunbay, Z. (2006). İstanbul’daki endüstri mirası için koruma ve yeniden kullanım önerileri. itüdergisi/a mimarlık, planlama, tasarım, 5(2), 125-136. https://www.itudergi.itu.edu.tr/index.php/itudergisi_a/article/viewFile/891/811
18. Mutluer, M. (1990). Gelişimi, Yapısı ve Sorunlarıyla Türkiye'de Enerji Sektörü. Ege Coğrafya Dergisi. 5(1), 184-214.
19. Örs Çorapçıoğlu, G. (2015). Doğu Karadeniz örneğinde su değirmenlerinin belgelenmesi ve korunması konusunda bir yöntem araştırması (Doktora Tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
20. Pamuk, Ş. (1997). 100 Soruda Osmanlı-Türkiye İktisadi Tarihi. K Kitaplığı.
21. Tanyeli, G. and İkiz Kaya, D. (2009). İstanbul’da Bir Endüstriyel Miras Örneği: Bomonti Bira Fabrikası. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, 7, 109-121.
22. Temurçin, K. (2009). Dinar Şehri’nde Kuruluş-Gelişme-Nüfus ve Fonksiyonel Özellikler. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19: 169-194. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/117985
23. TICCIH, (2011). Dublin Principles. Accessed, 11 March 2025, https://ticcih.org/about/about-ticcih/dublin-principles/
24. Tunçer, İ. B. and Ateş Can, S. (2022). Endüstri Mirası Yapıların Yeniden İşlevlendirilmesi: Üç Farklı Tütün Fabrikasının Dönüşümü. Journal of Architecture and Life, 7(1), 333-357.
25. URL-1: https://www.evrenkaya.com.tr/ps?id=15&kurumsal&lang=tr Accessed, 20 May 2025.