Early Ottoman Silver Akçes: Numismatic Analysis of Seventeen Coins from Tekirdağ Archaeology and Ethnography Museum

Öz

This study aims to evaluate seventeen Ottoman akçes from the foundation period of the Ottoman Empire, preserved in the inventory of the Tekirdağ Archaeology and Ethnography Museum, from historical and numismatic perspectives. Emerging as a continuation of the coinage traditions that had developed in Anatolia since the 7th century BC, Ottoman akçes functioned not only as instruments of economic exchange but also as significant indicators of political authority, religious legitimacy, and social identity. In this research, the selected coins from the museum collection were examined in detail, with their inventory data and typological features recorded, focusing on the issuing sultan, mint location, date, as well as epigraphic and iconographic elements. The findings reveal that from the foundation of the Ottoman state until the reign of Mehmed II, akçes reflected the centralized structure of the state, dynastic continuity, and political stability. The inscriptions and motifs on the coins provide valuable insights into the belief systems of the period, state authority, regional minting practices, and monetary policies. Furthermore, it was observed that coin minting continued even during times of political crisis, such as the Interregnum (Fetret Devri), demonstrating efforts to preserve the stability of the monetary system. The comparison of size, weight, and inscriptional features of the examples in the museum also enables an analysis of the technical and regional diversity of the Ottoman monetary system. The early Ottoman akçes selected from the Tekirdağ Archaeology and Ethnography Museum constitute a unique source documenting the regional development of Ottoman material culture and monetary economy. This study contributes new data to Ottoman numismatics as well as to regional archaeological and historical research, emphasizing once again the importance of the scholarly evaluation of local museum collections.

Anahtar Kelimeler

• Early Ottoman Period
• Akche
• Ottoman Coins
• Tekirdag Archaeology and Ethnography Museum

Kuruluş Dönemi Osmanlı Akçeleri: Tekirdağ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi Koleksiyonundan Bir Grup Gümüş Sikke

Öz

Bu çalışma, Tekirdağ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi envanterinde yer alan, Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluş dönemine ait on yedi akçenin tarihsel ve nümismatik açıdan değerlendirilmesini amaçlamaktadır. MÖ 7. yüzyıldan itibaren Anadolu’da şekillenen para basım geleneklerinin bir devamı olarak ortaya çıkan Osmanlı akçeleri, yalnızca ekonomik değişim araçları değil; aynı zamanda siyasi otoritenin, dini meşruiyetin ve toplumsal kimliğin önemli göstergeleri olarak öne çıkmaktadır. Çalışmada, müze koleksiyonundan seçilen ve envanter bilgileriyle tipolojik özellikleri ayrıntılı şekilde kaydedilen akçeler; darp ettiren padişah, darp yeri, tarihi, epigrafik ve ikonografik unsurlar bakımından incelenmiştir. Araştırmanın bulguları, Osmanlı’nın kuruluşundan II. Mehmet dönemine kadar uzanan süreçte akçelerin, devletin merkeziyetçi yapısını, hanedanlık sürekliliğini ve siyasi istikrarını yansıttığını göstermektedir. Akçeler üzerindeki yazı ve motifler, dönemin inanç sistemleri, devlet otoritesi, bölgesel darphane uygulamaları ve para politikaları hakkında önemli veriler sunmaktadır. Ayrıca Fetret Devri gibi siyasi kriz dönemlerinde dahi sikke darbının sürdürüldüğü ve para sisteminin istikrarının korunmaya çalışıldığı gözlemlenmiştir. Müzede yer alan örneklerin boyut, ağırlık ve yazı özelliklerinin karşılaştırılması, Osmanlı para sisteminin teknik ve bölgesel çeşitliliğini analiz etme olanağı da sağlamaktadır. Tekirdağ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi’nden seçilen erken dönem Osmanlı akçeleri, Osmanlı maddi kültürünün ve para ekonomisinin bölgesel düzeydeki gelişimini belgeleyen özgün bir kaynak niteliği taşımaktadır. Bu çalışma, hem Osmanlı nümismatiğine hem de bölgesel arkeoloji ve tarih araştırmalarına yeni veriler kazandırmakta; yerel müze koleksiyonlarının bilimsel olarak değerlendirilmesinin önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Erken Osmanlı Dönemi
• Akçe
• Osmanlı Sikkeleri
• Tekirdağ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi

Kaynakça

1. Açıkgöz, O. (2010). Osmanlı Devleti’nde gümüş madenleri. Belleten, 74(270), 385–404.
2. Album, S. (2001). Sylloge of Islamic coins in the Ashmolean: Vol. 9. Iran after the Mongol invasion. Ashmolean Museum & Spink.
3. Album, S. (2011). Checklist of Islamic coins (3rd ed.). Stephen Album Rare Coins.
4. Artuk, İ., & Artuk, C. (1971). İstanbul Arkeoloji Müzeleri teşhirdeki İslâmî sikkeler kataloğu (2 cilt). İstanbul Arkeoloji Müzeleri Yayınları.
5. Artuk, İ. (1977). Osman Gazi’ye atfedilen akçeler. Belleten, 41(163), 242–250.
6. Artuk, İ. (1982). Murad Hüdavendigâr’ın sikkeleri. Belleten, 46(183), 785–794.
7. Artuk, İ. (2011). Türk nümismatiği ve Osmanlı sikkeleri. Türk Nümismatik Derneği Yayınları.
8. Akdağ, M. (2010). Türkiye’nin iktisadi ve içtimai tarihi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

9. Ashmolean Museum. (n.d.). Ottoman coin (HCR16816): Murad II, Serez, 834 AH. Heberden Coin Room.
10. Aykut, N. (1987). Osmanlı akçeleri hakkında. Belleten, 51(201), 257–270.
11. Aykut, N. (2002). Osmanlı para tarihi üzerine incelemeler. In H. İnalcık (Ed.), Osmanlı iktisat tarihi üzerine araştırmalar (pp. 821–829). Türk Tarih Kurumu.
12. Bacharach, J. L. (2006). Islamic history through coins: An analysis and catalogue of tenth-century Ikhshidid coinage. American University in Cairo Press.
13. Bates, M. L. (1981). The Ottoman coinage of Tilimsān. American Numismatic Society Museum Notes, 26, 203–214.
14. Bates, M. L. (1982). Islamic coins (ANS Handbook 2). American Numismatic Society.
15. Broome, M. (2011). A survey of the coinage of the Seljuqs of Rūm (Special Publication 48). Royal Numismatic Society.
16. Burnett, A. (1987). Coinage in the Roman world. Seaby.
17. Çidem, E. (2021). Tekirdağ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi koleksiyonları. Tekirdağ Belediyesi Yayınları.
18. Damalı, A. (2010). Osmanlı sikkeleri tarihi. Nilüfer Yayınları.
19. Erhan, M. (2019). Tekirdağ müzeleri ve koleksiyonları. Namık Kemal Üniversitesi Yayınları.
20. Erler, M. Y. (2022). Osmanlı’da mangırın tarihçesi. In M. N. Aydın (Ed.), Osmanlı iktisat tarihi üzerine yazılar (pp. 35–85). Paradigma Akademi.
21. Erler, M. Y. (2023). Tokat Kalhanesi’nde ücretler: Yerli ve ecnebi madenciler ile ustalar (1453–1890). Near East Historical Review, 13(2), 181–203.
22. Foss, C. (2019). The puzzling coins of the earliest Ottomans and their neighbors. Revue Numismatique, 176, 181–201.
23. Grierson, P. (1975). Numismatics. Oxford University Press.
24. Hammer, J. von. (1983). Büyük Osmanlı tarihi (M. Ata, Trans.). Üçdal Neşriyat.
25. Howgego, C. (1995). Ancient history from coins. Routledge.
26. İnalcık, H. (1973). The Ottoman Empire: The Classical Age, 1300–1600. Weidenfeld & Nicolson.
27. İnalcık, H. (2000). Osmanlı İmparatorluğu – Klasik Çağ (1300–1600). Yapı Kredi Yayınları.
28. Kabaklarlı, M. (1998). Çelebi Mehmet dönemi akçeleri üzerine bir inceleme. Türk Nümismatik Dergisi, 28, 83–96.
29. Kallek, C. (2013). Osmanlı para tarihi üzerine notlar. İslam Araştırmaları Dergisi, 30, 215–225.
30. Kraay, C. M. (1976). Archaic and classical Greek coins. Methuen.
31. Lane‑Poole, S. (1883). Catalogue of oriental coins in the British Museum (Vol. 8). British Museum.
32. Levick, B. (1982). Propaganda and coinage in the Roman Empire. Antiquity, 56(216), 34–45.
33. Munro, J. H. (2006). South German silver, European textiles, and Venetian trade with the Levant and Ottoman Empire. MPRA Paper 11013.
34. Naskali, E. S. (2004). Osmanlı sikkeleri bibliyografyası. Simurg Yayınları.
35. Ölçer, C. (1968). Çelebi Mehmet dönemi akçeleri. Türk Nümismatik Derneği Bülteni, 5, 44–53.
36. Ölçer, C. (1969). Osmanlı akçeleri üzerine notlar. Belleten, 33(132), 9–53.
37. Ölçer, C. (1984). Osmanlı sikkeleri kataloğu. Ege Yayınları.
38. Öztürk, N. (2002). Osmanlı para tarihi. In Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Vol. 34, pp. 1489–1493). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
39. Pamuk, Ş. (2000). A Monetary History of the Ottoman Empire. Cambridge University Press.
40. Pamuk, Ş. (1999). A monetary history of the Ottoman Empire. Cambridge University Press.
41. Pamuk, Ş. (2000). Osmanlı İmparatorluğu’nda para (1326–1914). Türk Tarih Kurumu.
42. Pamuk, Ş. (2007). Osmanlı İmparatorluğu’nun ekonomik ve sosyal tarihi. Cambridge University Press.
43. Pere, N. (1968). Osmanlı madeni paraları. Apa Ofset.
44. Pfeiffer‑Taş, Ş., & Schindel, N. (2013). The Beçin coin hoard and Ottoman monetary history in the late 16th / early 17th century. Journal of the Economic and Social History of the Orient, 56, 653–671.
45. Remler, E. (1980). Orhan Gazi akçeleri ve İlhanlı etkisi. Numismatic Chronicle, 20, 183–192.
46. Sahillioğlu, H. (1958). Osmanlı para tarihi araştırmaları. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 19(1–4), 23–35.
47. Sahillioğlu, H. (1958). Kuruluştan XVII. asrın sonlarına kadar Osmanlı para tarihi üzerine bir deneme [Unpublished doctoral dissertation]. İstanbul Üniversitesi, İktisat Fakültesi.
48. Sahillioğlu, H. (1965). Kuruluştan günümüze Osmanlı para tarihi 1640–1740 [Unpublished associate professorship thesis]. İstanbul Üniversitesi, İktisat Fakültesi.
49. Sahillioğlu, H. (1989). İlk Osmanlı akçesi üzerine. Belleten, 53(207), 21–35.
50. Sahillioğlu, H. (1989). Akçe. In Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Vol. 2, pp. 224–227). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
51. Srećković, D. (1999). Early Ottoman coins: Typology and chronology. Journal of Ottoman Studies, 19, 20–33.
52. Srećković, D. (2004). Ottoman monetary system in the Balkans. Balcanica, 35, 119–138.
53. Sudi, M. (1982). Osmanlı’da gümüş ve altın madenciliği. Anadolu Araştırmaları, 9, 11–23.
54. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü. (n.d.). Kurumsal sayfalar.
55. Taş, E., Özdemir, A., & Acar, S. (2022). SEM-EDS analysis used to determine value changes in Ottoman coins based on political developments. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, 22(2), 35–50.
56. Tătaru, C. (n.d.). Some preliminary considerations on a hoard of fifteenth-century Ottoman akçes found in Budești (Vâlcea).
57. Tekin, O. (2002). Eskiçağ’dan Osmanlı’ya Anadolu’nun paraları. Yapı Kredi Yayınları.
58. Tekin, O. (2004). Antik nümismatik. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
59. Tekin, O. (2005). Osmanlı para sisteminde değişim. In Osmanlı tarihi üzerine makaleler (pp. 265–278). Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
60. Teoman, G. (2004). Beylikler ve erken Osmanlı döneminde Anadolu’da basılan sikkeler üzerinde görülen süslemeler (1300–1500) [Master’s thesis, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
61. Teoman, G., & Bal, Ş. (2013). The first akche of Orhan Ghazi. İzmir Nümismatik Derneği Bülteni, 1, 151–154.
62. Teoman, B. (2020) Erken dönem Osmanlı sikkeleri (1299-1453). Fetih Öncesi Osmanlı Sanatı ve Mimarisi.
63. Toprak, Z. (2008). Bir finansal tarih klasiği: Hasan Ferid’in Nakid ve İtibâr‑ı Malî’si. In H. F. Sağlam (Ed.), Osmanlı’da para ve finansal kredi: Cilt 1 – Meskûkat (pp. XIV–XVI). Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü.
64. Uzunçarşılı, İ. H. (1945). Osmanlı tarihi (Vol. 1). Türk Tarih Kurumu.
65. Uzunçarşılı, İ. H. (1965). Osmanlı Devleti teşkilâtından Kapukulu Ocakları (Vol. 1). Türk Tarih Kurumu.
66. Uzunçarşılı, İ. H. (1982). Osmanlı tarihi (Vol. 2). Türk Tarih Kurumu.
67. Yılmaz, S. (2019). Osmanlı’nın ilk sikkesi tartışmaları. Tarih İncelemeleri Dergisi, 34(1), 75–88.
68. Yılmazyaşar, O., & Teoman, M. (2021). Osmanlı akçelerinin tipolojisi. Türk Nümismatik Dergisi, 42, 35–49.
69. Yırıkoğulları, A. (2020). Orhan Bey dönemi sikkeleri üzerine yeni değerlendirmeler. Türk Nümismatik Dergisi, 44, 5–19.