İbrahim Paşa’nın Muhallefatında Giyim-Kuşam Kültürü: Erken 16. Yüzyıl Osmanlı Seçkin Tüketimine Dair Bir İnceleme

İbrahim Paşa, vefat ettiğinde muhallefatındaki giyim-kuşam eşyaları kadife, çatma, serâser, kutnî, ipek, kirpas, çuka, atlas, kemhâ, tafta ve boğasi gibi dokuma türlerinden oluşmaktaydı. Börk, kaftan, kürk, sarık, hil‘at, mendil, ferâce ve dolama gibi eşyaları da bu dokuma türlerinin ürünleriydi. Dokuma ürünlerinin yanı sıra gösteriş unsuru olan hançer, yatağan, bozdoğan gibi silahlar da kayıtlar arasındadır. Paşa’nın giyim-kuşam unsurları, albenisi yüksek olan değerli mallar olup Hindistan, İran ve Avrupa dokumalarının Osmanlı seçkinleri nezdindeki cazibesi ile dönemin lüks ve popüler giyim trendini yansıtmaktadır. Aynı dönemde Osmanlı ürünlerinin bazılarının yurtdışında alıcı bulduğu da nazara alınırsa yerel malların da küresel ilgiye mazhar olduğu söylenebilir. Bununla birlikte Paşa’nın terekesinde bir kent fuarında bulunabilecek giyim-kuşam eşyalarının ve kumaş türlerinin çoğunu görebilmek mümkündür. Avrupa tekstil ürünleri Osmanlı bürokrasinin en değerli diplomatik hediyelerdendi. Ayrıca önemli merasimlerde yerlere döşenen değerli kumaşların başında da Milano’da üretilen altın yaldızlı kumaşlar gelmekteydi. İbrahim Paşa’nın lüks eşyaları, Avrupa dokuma ürünlerinin yanı sıra Asya kumaşlarının da Osmanlı seçkinleri nezdinde cazip lüks ürünler olduğunu teyit etmektedir. Küresel kent fuarlarını aratmayacak bu ürünler küresel giyim-kuşam kültürü olduğunu da göstermektedir. Ticarete konu olan ürünler vesilesiyle taraflar arasında kültürler de transfer edilmekteydi. Yani dokuma ürünleri pazar ve fuar gibi yerler vesilesiyle yerel ve küresel kültür taşıyıcısı mahiyetindeydi. Bu çalışmada bir Osmanlı seçkininin terekesini içeren Başbakanlık Osmanlı Arşivi Muhallefat Halifeliği (BOA. D.BŞM.MHF.d) tasnifindeki “12349-K.” numaralı defter ışığında yerel ve küresel mahiyetteki giyim-kuşam unsurlarını, devrin revaçtaki lüks dokumalarını, bu tür ürünlerin fiyatlarını ve küresel tekstil ticaretinin yönünü aydınlatıcı verilerin ele alınması amaçlanmıştır.

Upon his death, İbrahim Pasha’s estate inventory revealed a wardrobe composed of various textile types, including velvet, çatma, serâser, kutnî, silk, kirpas, broadcloth, satin (atlas), kemhâ, taffeta, and boğasi. Garments such as börk (headgear), kaftan, fur coats, sarık (turban), hil‘at (robes of honor), handkerchiefs, ferâce (cloak), and dolama (a type of outerwear) were fashioned from these fabrics. These clothing items, composed of high-value and visually striking materials, reflect the appeal of Indian, Iranian, and European textiles among the Ottoman elite, as well as the luxurious and fashionable trends of the sixteenth century. Considering that some Ottoman products of the same period also found buyers abroad, it can be said that local goods, too, attracted global interest. Moreover, it is possible to see in the Pasha’s estate inventory most types of clothing items and fabrics that could be found at a city fair. European textile products were among the most valuable diplomatic gifts within the Ottoman bureaucracy. Moreover, during important ceremonies, the most prestigious fabrics spread on the ground were the gilded textiles produced in Milan. The luxurious belongings of İbrahim Pasha confirm that, alongside European woven goods, Asian fabrics were also considered highly desirable luxury items among the Ottoman elite. These products, reminiscent of modern global trade fairs, demonstrate the existence of a global fashion and clothing culture. Through the trade of such goods, cultural exchanges also took place between the parties. In other words, woven products served as carriers of both local and global culture through venues such as markets and fairs. This study, based on the "12349-K." numbered estate registration ledger in the Prime Ministry Ottoman Archive, aims to examine the popular luxury textile products of the period, the pricing of these products, the local and global dimensions of clothing and adornment elements and clues about the direction of global textile trade.