Antik Dönem Takılarında Kalsedon Mineralinin Kullanım Eğilimi ve Güncel Dönem Kullanım Devamlılığı

Öz

İlk çağlardan günümüze kadar değişen takı tercihleri, zamanın koşul ve durumuna ve toplum kültürlerine göre farklılık gösterse de takı kullanımı, zamanın gerekliliğine ayak uyduran zanaat ve sanatlarından biridir. Arkeolojik araştırmalar sonucu edinilen bulgularla öğrenilen günümüz teknolojik olanaklarına kıyasla basit el işleme aletlerinin geçmişte kullanımı, kuyumculuk ve süs taşı uygulamalarının tüm zamanların vazgeçilmez el sanatı olduğunu göstermektedir. Bu çalışma ile antik uygarlıklardan günümüze kadar geçen sürede kullanılan yarı değerli süs taşı kalsedon mineralinin Antik Dönem’de kullanımı ve süs taşı işleme tekniklerinin kuyumculuk ve takı tasarımındaki yeri ve önemi araştırılmış ve güncel zamana uygun formda dilim alma yöntemi ile kolye oluşturulmuştur. Takı kullanım geleneği, her zaman ve koşulda süslenme ve güzel görünme amacı olarak önemini korumuştur. Değerli ve yarı değerli süs taşları da süslenme amacı ile yerini almıştır. Süs taşı ve kuyumculuk amaçlı metal işlemeciliği, her zaman gözlemlendiği gibi antik çağlarda da bereket ve uğur getirme gibi amaçlarla başlamış ve buna ilave olarak dinî amaçlı kullanım; dönemin inançlarına göre ölülere veya tanrılara hediye verme, sosyal statü belirteci, güzel görünme, zenginlik belirteci gibi amaçları da kapsamıştır. Süs taşı; Antik Dönemler’de ilkel işleme teknikleri (lapideri) ile başlayıp, yakın tarihimizde değişen teknolojik koşullar gereği işleme tarzı da değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Antik Çağlar
• Boncuk Yapımı
• Değerli Taş
• Dilim Kesme
• Sosyal Psikolojik Olarak

The Tendency to Use Chalcedony in Ancient Jewelry and Today's Slice Application Technique

Öz

While jewelry preferences have evolved from ancient times to the present day, varying according to the conditions and cultures of the time, the use of jewelry is one of the crafts and arts that has adapted to the demands of the times. The historical use of simple hand-working tools, compared to today's technological advancements, as learned from archaeological research, demonstrates that jewelry and gemstone applications have been indispensable handicrafts of all time. This study explores the ancient use of the semi-precious gemstone chalcedony, used from ancient civilizations to the present day, and the role and importance of gemstone processing techniques in jewelry and jewelry design. A necklace, shaped to suit contemporary standards, was created using the slicing method. The tradition of jewelry has always maintained its importance as a means of adornment and appearance. Precious and semi-precious gemstones have also taken their place as adornment. Metalworking for gemstones and jewelry, as has always been observed, began in ancient times for purposes such as bringing abundance and good luck. In addition, religious use, depending on the beliefs of the time, also encompassed such purposes as gifts to the dead or gods, as a sign of social status, as a symbol of beauty, and as a symbol of wealth. Gemstone processing in ancient times began with primitive techniques (lapideri), and in recent history, processing styles have evolved due to changing technological conditions.

Anahtar Kelimeler

• Gemstone
• Ancient Times
• Bead Making
• Socially Psychologically
• Slice Cutting

Kaynakça

1. Akbudak, İ. K., vd. (2018). Yozgat “Aydıncık” kalsedon-ametist oluşumlarının mineralojisi, petrografisi ve ekonomikliğinin incelenmesi. DÜMF Mühendislik Dergisi, 9(1), 313–324.
2. Boardman, J. (2001). Greek gems and finger rings: Early Bronze Age to Late Classical (New expanded ed.). London: Thames & Hudson.
3. Çoban, E. (2020). Afyonkarahisar-Seydiler süs taşı opallerinin karakterizasyonu ve ekonomik potansiyeli [Yayımlanmamış doktora tezi]. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
4. Demirbağ, İ. B. (1996). Türk geleneksel giyiminde takı ve aksesuarlar [Yayımlanmamış sanatta yeterlik tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Dubin, L. S. (2009). The history of beads: From 100,000 B.C. to the present. London: Thames & Hudson.
6. Ernst, E. (2002). A systematic review of systematic reviews of homeopathy. British Journal of Clinical Pharmacology, 54(6), 577–582.
7. Francis, P. (2002). Asia’s maritime bead trade: 300 B.C. to the present. Honolulu: University of Hawai‘i Press.
8. Golani, Amir. (2020). Beyond Ornamentation: Contextualizing Research of Personal Adornment in the Ancient Near East, Proceedings of the 11th International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East: Vol. 1: Mobility in the Ancient Near East. Images in Context. Archaeology as Cultural Heritage. Engendering Near Eastern Archaeology. Societal Contexts of Religion. Shaping the Living Space, pp.171-184

9. Götze, J., & Möckel, R. (Eds.). (2012). Quartz: Deposits, mineralogy and analytics. Berlin: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-22161-3
10. Güney, H., & Hatipoğlu, M. (2022). Süs taşı Oluşumu, İşleme ve İnceleme Yöntemlerinin Antik Dönem ve Günümüz Kuyumculuk-Takı Tasarımındaki Yeri, s. 1557–1570.
11. Güney, H., Sakarya, M., Kızılkaya, H. T., & Varol, E. (2022). Niğde Müzesi’nde bulunan gerdanlık ve kolyelerin incelenmesi. Zeitschrift für die Welt der Türken (ZfWT), 14(2), 259 272. https://doi.org/10.46291/ZfWT/140214
12. Haddow, S. D., Tsoraki, C., Vasić, M., Dori, I., Knüsel, C. J., & Milella, M. (2019). An analysis of modified human teeth at Neolithic Çatalhöyük, Turkey. Journal of Archaeological Science: Reports, 28, 102058. https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2019.102058
13. Hatipoğlu, M., & Chambfflain, S. C. (2009). Ancient deposit of blue chalcedony in Turkey. The Australian Gemmologist, 23, 567–574.
14. Hatipoğlu, M., Çoban, E., Babalık, H., Çil, V., & Güner, E. (2019, Kasım 14–16). Argemmaların (arkeogemolojik materyallerin) envanterlenmesinde süs taşı türlerinin tespiti için tahribatsız konfokal mikro-Raman ve FT-IR cihazlarının kullanımı ve önemi. V. ODTÜ Arkeometri Çalıştayı (ss. 23–35). Ankara, Türkiye.
15. Hatipoğlu, M., Kılıç, S., Babalık, H., Güner, E., & Güney, H. (2018). Süstaşlarının (kütlesel ve kristalin görünüşlü) insan hayatı üzerine şifasal-terapi (korunma ve tedavi) etkileri: Antik ve Orta Çağlarda kullanılmış bazı örnekleri. International Journal of Scientific and Technological Research, 4(7), 10–27.
16. Hatipoğlu, M., Kibici, Y., Buzlu, H. B., Helvacı, C., & Kırıkoğlu, M. S. (2011, Nisan 25–29). 64th Geological Congress of Turkey (Özet bildiri, ss. 202–203). Ankara, Türkiye.
17. Heaney, P. J. (1994). Structure and chemistry of the low-pressure silica polymorphs. In P. J. Heaney, C. T. Prewitt, & G. V. Gibbs (Eds.), Silica: Physical behavior, geochemistry, and materials applications (Vol. 29, pp. 1–40). Washington, DC: Mineralogical Society of America.
18. Keskin, H. L. (2016). A survey of West Anatolian metallurgy prior to Middle Bronze Age (2000 BC). The International Journal of Humanities & Social Studies, 4(6). Retrieved from https://internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/126775
19. Kılıç, S. (2011). Takılarda kullanılan organik ve mineral taşların insan üzerine etkileri. Karadeniz Araştırmaları Dergisi (KARAM), 29, 119–132.
20. Laflı, E., & Henig, M. (2024). Hellenistic and Roman gems and jewellery from south-western Turkey. Materiale şi Cercetări Arheologice (Serie Nouă), 20(1), 147–170.
21. Ptak, R. (2004). Asia’s maritime bead trade: 300 B.C. to the present (Book review). Journal of the Royal Asiatic Society, 14(2), 134–136. https://doi.org/10.1017/S1356186304234332
22. Renfrew, C., & Bahn, P. (2012). Archaeology: Theories, methods, and practice (7th ed.). London: Thames & Hudson.
23. Rigaud, S., Rybin, E. P., Khatsenovich, A. M., Queffelec, A., Paine, C. H., Gunchinsuren, B., Talamo, S., Marchenko, D. V., Bolorbat, T., Odsuren, D., Gillam, J. C., Izuho, M., Fedorchenko, A. Y., Odgerel, D., Shelepaev, R., Hublin, J.-J., & Zwyns, N. (2023). Symbolic innovation at the onset of the Upper Paleolithic in Eurasia shown by the personal ornaments from Tolbor-21 (Mongolia). Scientific Reports, 13, Article 9578. https://doi.org/10.1038/s41598-023-36292-9
24. Şaman, N., & Duru, M. N. (2013). İnsanın varoluşundan Demir Çağı’na kadar takı ve takının kalitesi. ABMYO Dergisi, 31–32, 51–64.
25. Tite, M. S. (2008). Ceramic production, provenance and use—a review. Archaeometry, 50(2), 216–231.
26. Türe, A. (2005). Takının öyküsü. Goldaş Kültür.
27. Vieil, M., vd. (2004). Opal ve genel özellikleri. 5. Endüstriyel Hammaddeler Sempozyumu içinde (ss. 328–335). 13–14 Mayıs, İzmir.
28. Yediçocuklu, A. (2009). Sarıcakaya (Eskişehir) kalsedon ve Güğü köyü (Balıkesir) ametist madenciliğinde en uygun üretim tekniklerinin geliştirilmesi [Yayımlanmamış bitirme tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü.
29. Yeşilbaş, E. (2018). Mardin Müzesi’nde bulunan 17.–19. yüzyıl gümüş bilezik örnekleri. Turkish Studies, 13(3), 793–808. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13116
30. Yothers, W., & Gangadharan, R. (2020). Narratıon on ethnic jewellery of Kerala-focusing on design,inspiritatıonand morphology of motifs, 6(6) pp 267-274.