Tasarım Sürecinin Çözümlenmesi: Türk Ambalaj Tasarımcıları Üzerine Bir Vaka Çalışmasıyla İki Aşamalı Tasarım Süreci Modeli.

Öz

Akademik çalışmalarda tasarım süreçlerine ilişkin çalışma mekanizmaları birbirine tamamen zıt olan iki baskın model bulunmaktadır, rasyonel ve eylem merkezli modeller. Bu çalışmanın amacı, profesyonel ürün tasarımcılarının tasarım süreçlerini inceleyerek bu süreçlerin iç mekaniğini anlamak ve buna göre daha genelleştirilmiş bir tasarım süreci modeli oluşturmaktır. Bu çalışmada, yarı planlı derinlemesine röportajlar kullanılarak, 2002-2019 yılları arasında rakı şişesi tasarlayan Türk ambalaj tasarımcılarının ideal tasarım süreçleri ve gerçek süreçte karşılaştıkları problemler incelenmiştir. İncelemeler organizasyonel yapı ve farklı düşünme yöntemleri gerektirmelerinden ötürü tasarım süreçlerinin karakteristik olarak iki farklı aşamaya sahip olduğunu göstermiştir. Bu iki aşamalı tasarım süreci modeli, rasyonel ve eylem merkezli modellerin nasıl bir arada var olduğuna dair bir açıklama sağlamaktadır. Sonuçlar umut verici bir model ortaya koymuş olsa da farklı değişkenler ve koşullar altında test etmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğu açıktır.

Anahtar Kelimeler

• tasarım süreçleri
• rasyonel model
• eylem merkezli model
• iki aşamalı tasarım süreci modeli
• ambalaj tasarımı

Analyzing Design Work: Two-Phased Design Process Model with the Case Study on Turkish Packaging Product Designers

Öz

There are two dominant models of design processes in academic studies which are the rational and action-centric models, and those two have completely opposite working mechanisms. The purpose of this study is to examine design processes of professional product designers in order to understand inner mechanics of their practice and illustrate a more generalized design process model accordingly. Using semi-structured, in-depth interviews, this study examined the ideal and actual design process examples of Turkish packaging designers who has designed rakı bottles between 2002 and 2019. Results indicated that design processes have two characteristically distinct phases due to the organizational structure and different thinking methods required. This two-phased design process model provides an explanation about how rational and action-centric models co-exist. Although the results have yielded a promising model, further studies needed to test it under different variables and circumstances.

Anahtar Kelimeler

• design process
• rational model
• action-centric model
• two-phased design process model
• packaging design

Kaynakça

1. Azzi, A., Battini, D., Persona, A., & Sgarbossa, F. (2012). Packaging Design: General Framework and Research Agenda. Packaging Technology and Science, 25(8), 435–456. https://doi.org/10.1002/pts.993
2. Birgün. (2025). Rakı fiyatları 2025. birgun.net. https://www.birgun.net/haber/raki-fiyatlari-2025-guncel-271590
3. Borja de Mozota, B. (2003). Design Management: Using Design to Build Brand Value and Corporate Innovation. Allworth Press.
4. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
5. Brown, T., & Katz, B. (2009). Change by Design: How Design Thinking Transforms Organizations and Inspires Innovation. HarperCollins Publishers.
6. Brown, T., & Katz, B. (2011). Change by Design. Journal of Product Innovation Management, 28(3), 381–383. https://doi.org/10.1111/j.1540-5885.2011.00806.x
7. Cooley, M. (1988). From Brunelleschi to CAD-CAM. In J. Thackara (ed.) Design after Modernism: Beyond the Object. Thames and Hudson.
8. Dorst, K. (2011). The core of ‘design thinking’ and its application. Design Studies, 32(6), 521–532. https://doi.org/10.1016/j.destud.2011.07.006

9. Dorst, K. (2015). Frame Innovation: Create New Thinking by Design. The MIT Press.
10. Dorst, K., & Dijkhuis, J. (1995). Comparing paradigms for describing design activity. Design Studies, 16(2), 261–274. https://doi.org/10.1016/0142-694x(94)00012-3
11. Eddy, M. D. (2011). The prehistoric mind as a historical artefact. Notes and Records the Royal Society Journal of the History of Science, 65(1), 1–8. https://doi.org/10.1098/rsnr.2010.009
12. French, M. (1999). Invention and Evolution: Design in Nature and Engineering. Cambridge University Press.
13. Hauser, A. (2003). The Social Status of the Renaissance Artist. In J. Tanner (ed.) The Sociology of Art: A Reader (pp. 113-121). Routledge
14. Herbert, D. (1993). Architectural Study Drawings. Van Nostrand Reinhold.
15. Kırar, K. (2016). Kulüp Rakısı’nın efsane etiketi. Gazeteport. https://gazeteport.com/2016/kulup-rakisinin-efsane-etiketi-76075/
16. Lawson, B. (2005). How Designers Think: The Design Process Demystified (4th ed.). Architectural Press (Original work published in 1980).
17. Macdonald, S., & Headlam, N. (2008). Research Methods Handbook: Introductory Guide to Research Methods for Social Research. Centre for Local Economic Strategies.
18. Mckim, R. (1973). Experiences in Visual Thinking. Brooks-Cole Publishing Co.
19. Papanek, V. (1984). Design for the Real World: Human Ecology and Social Change. Thames & Hudson Ltd.
20. Robson, M. (2002). Problem-Solving in Groups. Gower Publishing Limited.
21. Schön, D. (1983). The Reflective Practitioner: How Professionals Think in Action. Temple Smith.
22. Simon, H. (1996). The Sciences of the Artificial. MIT Press.
23. Şolpan, S. (2018). The Path of Designing: an analytic approach to product and brand with a case study of Turkish Raki bottles [MA thesis]. Yeditepe University.
24. TAPDK. (2011). Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik.
25. TBMM. (2002). 4733 Sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun.
26. Türk Patent. (2025). Trademark Search. https://www.turkpatent.gov.tr/en/research?form=design
27. WDO. (2026). Definition of Industrial Design. https://wdo.org/about/definition/