Osmanlı Kent Yapısında, Üçüncü Ordu-yu Hümayun Karargâhı Bünyesinde Kayıtlı Hastaneler Ve Sağlık Personeli (1888-1889)

Osmanlı Devleti’nde bulunan ordu karargâhları aynı zamanda bulundukları vilayete demografik anlamda da katkı sağlayan oluşumlardı. Bünyesinde bulundurduğu erat ve subay sınıfına ilaveten bu ordu karargâhlarına bağlı sağlık hizmeti veren hastaneler ve sağlık personeli de bulunurdu. Sağlık hizmetinde bulunan doktor, cerrah, eczacı ve sıhhiye memurları karargâhta görev yapmakla beraber ikametleri itibariyle kentte ki demografik yapıdan ihtiyaç sahiplerine de yardımcı oldukları varsayılabilir. Orduya ait hastanelerde görevli bir sıhhiye memurunun oturduğu mahalle de sağlık sorunu ile karşılaşan komşularına yardımcı olduğunu tasavvur etmek hiçte zor değildir. Benzer şekilde toplum nezdinde saygın bir konuma sahip olan askeri cerrah ve doktorların da sivil hayatlarında irtibat halinde oldukları kent sakinlerinin sağlık sorunlarına yardımcı olduklarını varsaymak mümkündür. Bazı askeri hastanelerde bulunan doktorların sivil memurlar oldukları ve geçici bir süre ile askeri hastanelere gelerek hizmet verdikleri anlaşılmaktadır. Bu doktorlardan hizmeti kabul ve makbul olanların daimi kadroya aktarıldıklarını da belgelendirmek mümkündür. Sivil olarak özel muayenesinde kentteki insanlara sağlık hizmeti veren bu hekim ve cerrahların askeri hastaneler bünyesinde daimi istihdamları ile birlikte sivil hayattan bütünüyle kopmadıklarını iddia etmek yersiz olmayacaktır. Zira kendilerine ait bir sivil hasta portföyü bulunan bu doktorlar tedavilerini üstlendikleri bazı yerel eşraftan muteberlerle hem muhabbet hem de mesleğin gerekliliklerini yerine getirmeye devam etmiş olmalıdırlar. Çalışmamızda Osmanlı ordusunun bir zamanlar Balkanlarda görev icra eden ancak sonradan 1908’lerde Sivas’a merkez karargâhı nakledilen III. Ordu’ya ait hastaneler ve sıhhiye personeli arşiv kayıtları ve salname-i askerilerden elde edilen veriler ışığında tanımlanacaktır.

Army headquarters in the Ottoman Empire also contributed demographically to the provinces in which they were located. In addition to the enlisted and officer corps they employed, these army headquarters also had hospitals and medical personnel providing healthcare services. While the doctors, surgeons, pharmacists, and medical officers who provided healthcare services served at headquarters, it can be assumed that they also assisted those in need within the city's demographic makeup due to their residence. It is not difficult to imagine a medical officer working in an army hospital helping neighbors facing health problems in their neighborhood. Similarly, it is possible to assume that military surgeons and doctors, who held a respected position in society, also helped with the health problems of city residents with whom they were in contact in their civilian lives. It is understood that some doctors in military hospitals were civilian employees who came to military hospitals for temporary services. It is also documented that those whose services were accepted and acceptable were transferred to permanent staff. It would not be unreasonable to argue that these physicians and surgeons, who provided healthcare to the city's residents in private practice, remained permanently employed in military hospitals, thus maintaining a consistent relationship with civilian life. These physicians, who had their own portfolio of civilian patients, must have continued to maintain both a close relationship with some of the respected local notables whom they treated and to fulfill the requirements of their profession. This study will describe the hospitals and medical personnel of the Ottoman Army's Third Army, which once served in the Balkans but later transferred its headquarters to Sivas in 1908, using data from archival records and military yearbooks.