Çağdaş Türk Resim Sanatında Kent Görünümleri: Mustafa Pilevneli Örneği

Öz

Bu çalışma, kent kavramının tarihsel, kültürel ve toplumsal boyutları üzerine kuramsal bir çerçeve sunarak, Mustafa Pilevneli’nin kent tasvirlerini sanat eserleri üzerinden değerlendirmektedir. Kentin yalnızca fiziksel bir yerleşim olmanın ötesinde, belleği, kültürel çeşitliliği ve toplumsal sürekliliği taşıyan bir mekânsal yapı olarak tanımlanabileceği metnin kuramsal bölümünde görülmektedir. Sanatçının kent konusunu eserlerinde istikrarlı bir şekilde konu edindiği tespit edilmiştir. Ayrıca Pilevneli’nin kent görünümlü eserlerinin birçoğunu İstanbul özelinde kurguladığı görülmüştür. Araştırma kapsamında Pilevneli’nin dört kent görünümlü çalışması betimsel analiz yöntemiyle ele alınmış ve eserlerde gözlemlenen mimari içerikler, renk tercihleri, kullanılan diğer figürler ve kompozisyon düzeni üzerinden çeşitli çıkarımlar yapılmıştır. Kent görünümlü eserlerin incelenmesi sonucunda, sanatçının özellikle İstanbul’u tarihsel katmanlarıyla birlikte ele aldığı; kubbe, minare, sur ve kıyı hattı gibi ögeleri sık tekrar ederek kentin süreklilik gösteren yapısına işaret ettiği görülmüştür. Renk kullanımında özellikle mavi, turuncu ve kırmızı tonlarının kullanılmasıyla, İstanbul’un hem coğrafi konumu hem de kültürel atmosferiyle ilişkili imgelerin ön plana çıkarıldığı biçiminde değerlendirilebilir. Kompozisyonlarda yer alan tekneler, kıyı dokusu ve deniz imgeleri ise kentin denizle kurduğu ilişkinin sanatçı tarafından önemli bir bileşen olarak ele alındığını göstermektedir. Resimlerdeki figürlerin çoğunlukla soyutlamaya yakın biçimde yorumlanması, bireysel kimlikten çok kentsel bütünlükle ilişkilendirilen bir anlatım yaklaşımına işaret etmektedir. Bu doğrultuda Pilevneli’nin İstanbul’u yalnızca mimari bir alan olarak değil, tarihsel belleği ve kültürel çeşitliliği temsil eden bir imgeler bütünü olarak ele aldığı tespit edilmiştir. Araştırma genelinde, sanatçının kente dair yorumlarının belirli dönemsel özelliklerle ve kişisel algı süreçleriyle birleştiği görülmektedir. Sonuç olarak çalışma, Pilevneli’nin kent tasvirlerinin kent–sanat ilişkisinin nasıl şekillenebileceğine dair yorumlayıcı bir okuma zemini sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Resim Sanatı
• Mustafa Pilevneli
• İstanbul
• Kent
• Çağdaş Türk Resmi.

Urban Landscapes in Contemporary Turkish Painting: The Example of Mustafa Pilevneli

Öz

This study evaluates Mustafa Pilevneli’s representations of the city through his artworks by providing a theoretical framework grounded in the historical, cultural, and social dimensions of the concept of the city. In the theoretical section of the text, the city is defined not merely as a physical settlement but as a spatial structure that carries memory, cultural diversity, and social continuity. It has been determined that the artist consistently addresses the theme of the city in his works. Moreover, it has been observed that many of Pilevneli’s cityscapes are constructed specifically with reference to Istanbul. Within the scope of the research, four city-themed works by Pilevneli were examined using the descriptive analysis method, and various interpretations were developed based on the architectural elements, color preferences, accompanying figures, and compositional arrangements observed in the artworks. As a result of this examination, it was found that the artist particularly approaches Istanbul through its historical layers and emphasizes the city’s enduring structure by frequently repeating elements such as domes, minarets, city walls, and the coastline. The prominent use of blue, orange, and red tones can be interpreted as highlighting images associated with both the geographical location and the cultural atmosphere of Istanbul. The presence of boats, coastal textures, and maritime imagery in the compositions indicates that the city’s relationship with the sea is treated by the artist as a significant component. The figures depicted in the paintings are mostly rendered in a manner close to abstraction, pointing to a narrative approach that prioritizes urban unity over individual identity. In this respect, it has been determined that Pilevneli addresses Istanbul not merely as an architectural space but as a constellation of images representing historical memory and cultural diversity. Overall, the study demonstrates that the artist’s interpretations of the city merge certain period-specific characteristics with personal perceptual processes. In conclusion, the research reveals that Pilevneli’s city representations offer an interpretive framework for understanding how the relationship between city and art can be articulated.

Anahtar Kelimeler

• Painting
• Mustafa Pilevneli
• Istanbul
• City
• Contemporary Turkish Painting.

Kaynakça

1. Arısoy, D., & Altınkurt, L. (2012). Türk resminde kent. Akademik Bakış Dergisi, 33.
2. Çavdar, B. (2023). Mekânın üretimi [Kitap incelemesi: Mekânın üretimi, H. Lefebvre]. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 1857–1862.
3. Çevik, G. (2021). 20. yüzyıl sonrası resim sanatı tarihinde kent konusunun ele alınışı ve bu konuyla ilgili resimsel yorumlamalar [yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi.
4. İmamoğlu, E. (2023). 2000’den günümüze Türk resim sanatında kent imgesi [yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
5. Kutlay, B. (2011). Cumhuriyet’ten günümüze Türk resim sanatında kent imgeleri [yüksek lisans tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
6. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık. (Orijinal eser 1974 yılında yayımlanmıştır)
7. Lynch, K. (2021). Kent imgesi (İ. Başaran, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal eser 1960 yılında yayımlanmıştır)
8. Onur, Ö. O. (2017). 1950 sonrası çağdaş Türk resminde illüstratif etkiler [yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.

9. Selim, S. A. (2018). Resim sanatında bir imge olarak kent [yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
10. Tansuğ, S. (2008). Çağdaş Türk sanatı. Remzi Kitabevi.
11. Tutkunkardeş, N. F. (2019). 1960 sonrası Türk resim sanatında İstanbul kent teması [yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi.
12. Turk Art Project. (t.y.). Mustafa Pilevneli (1940–). Erişim tarihi: 2 Haziran 2026, https://www.turkartproject.com/blog/7524/mustafa-pilevneli-1940
13. Yavuz, F. (2022). 1970’li yıllar sürecindeki Türkiye’de baskı sanatlarında figüratif ve soyut imgeler [yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
14. Görsel 1: Onur, Ö. O. (2017). 1950 Sonrası Çağdaş Türk Resminde İllüstratif Etkiler [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
15. Görsel 2: Yılmaz, A. (2020). Gravür Baskı Resim Tekniklerinde Çizgi Formları ve Etkileri. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi, 5(2), 83-95.
16. Görsel 3: https://www.istanbulantiksanat.com/en/product/4470315/mustafa-pilevneli-d-1940-istanbul-imzali-tuval-uzerine-yagliboya-50x70-cm, Erişim Tarihi: 03.12.2025.
17. Görsel 4: https://www.devmuzayede.com/urun/3501989/mustafa-pilevneli-1940-tuval-uzerine-yagli-boya-imzali-tarihi-yarimada, Erişim Tarihi: 03.12.2025.