Feyhaman Duran Evi: Bir Mekânın Kültürel Belleği ve Mimari Temsili

Öz

Bir mimari yapının, içinde deneyimlenen yaşamlara ne ölçüde tanıklık ettiği ve bu yaşantıların izlerini hangi düzeyde taşıdığı sorusu, mekân ile bellek arasındaki ilişkinin temel tartışma alanlarından birini oluşturmaktadır. İstanbul Süleymaniye’de konumlanan Feyhaman Duran Evi, bu bağlamda, hem somut bir örnek teşkil etmekte hem de Türkiye’nin modernleşme sürecinde ortaya çıkan değişim ve süreklilik ilişkisini mimari ve sembolik katmanları üzerinden okunabilir kılmaktadır. Bu çalışma, yapıyı yalnızca geleneksel konut tipolojisi çerçevesinde ele almakla sınırlı kalmamakta; onu aynı zamanda yaşayan bir bellek mekânı olarak değerlendirmektedir. Böylece mevcut literatürde ağırlıklı olarak biçimsel çözümlemelere dayanan yaklaşımlar, sosyal ve kültürel dinamikler ışığında yeniden yorumlanmaktadır. Bu çalışmada, nitel vaka analizi deseni benimsenmiş; fenomenolojik ve göstergebilimsel perspektifleri bir araya getiren disiplinlerarası bir yöntem aracılığıyla yapının tarihsel arka planı, mekânsal kurgusu ve sembolik anlam katmanları incelenmiştir. Elde edilen bulgular, “iç sofalı” Türk evi plan tipolojisine sahip olan yapının, bir hattat konutundan modern bir ressam çiftin yaşam ve üretim mekânına dönüşerek gelenek ile modernlik, Doğu ile Batı estetik anlayışları arasında eklektik bir bütünleşme sergilediğini ortaya koymaktadır. Dört kuşak boyunca kesintisiz biçimde aktarılan kültürel miras, evin hem fiziksel hem de simgesel dokusunda izlenebilmekte; hat levhaları ile portreler gibi farklı estetik ve düşünsel yönelimleri temsil eden unsurlar, mekânı bir tür kültürel müzakere alanına dönüştürmektedir. Sonuç olarak Feyhaman Duran Evi, modernleşme deneyimini bir kopuş anlatısı çerçevesinde değil, gelenekle kurulan dinamik bir etkileşim ve süreklilik ilişkisi bağlamında somutlaştıran; çok katmanlı, dönüşen ve yaşantılarla anlam kazanan bir kültürel miras nesnesi olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• : Feyhaman Duran Evi
• Türk Evi
• Mimari Kimlik
• Gelenek ve Süreklilik

Feyhaman Duran House: The Cultural Memory and Architectural Representation of a Place.

Öz

The question of the extent to which an architectural structure bears witness to the lives experienced within it and the degree to which it carries the traces of these experiences constitutes one of the fundamental areas of debate concerning the relationship between space and memory. Located in Süleymaniye, Istanbul, the Feyhaman Duran House serves as a concrete example in this context, making the relationship between change and continuity that emerged during Turkey's modernization process readable through its architectural and symbolic layers. This study does not limit itself to examining the structure solely within the framework of traditional housing typology; it also evaluates it as a living space of memory. Thus, approaches in the existing literature, which are predominantly based on formal analyses, are reinterpreted in light of social and cultural dynamics. This study adopts a qualitative case study design; the building's historical background, spatial design, and symbolic meaning layers are examined through an interdisciplinary method that brings together phenomenological and semiotic perspectives. The findings reveal that the building, which has an “inner-hall” Turkish house plan typology, has transformed from a calligrapher's residence into a living and working space for a modern painter couple, exhibiting an eclectic integration between tradition and modernity, and Eastern and Western aesthetic understandings. The cultural heritage passed down uninterrupted for four generations can be traced in both the physical and symbolic fabric of the house; elements representing different aesthetic and intellectual orientations, such as calligraphic panels and portraits, transform the space into a kind of cultural negotiation arena. As a result, the Feyhaman Duran House is evaluated as a multi-layered, evolving cultural heritage object that gains meaning through experiences, embodying the experience of modernization not within the framework of a narrative of rupture, but within the context of a dynamic interaction and continuity established with tradition.

Anahtar Kelimeler

• : Feyhaman Duran House
• Turkish House
• Architectural Identity
• Tradition and Continuity

Kaynakça

1. Adsan, H., & Bilen, Y. (2021). Hattat Yahya Hilmi Efendi ve eserleri. Sanat Dergisi, (38), 96–123. https://doi.org/10.47571/ataunigsfd.918729
2. Bachelard, G. (1969). The poetics of space (M. Jolas, Trans.). Beacon Press.
3. Bali, M. (2020). Kamusal mekânın göstergebilim bağlamında incelenmesi: İstanbul Eyüp Sultan Meydanı. Kültür Araştırmaları Dergisi, (6), 225–242. https://doi.org/10.46250/kulturder.775594
4. Bozdoğan, S. (2001). Modernism and nation building: Turkish architectural culture in the early Republic. University of Washington Press.
5. Derman, M. U. (2013). Yahyâ Hilmi Efendi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 43). TDV Yayınları.
6. Doğan, E. (2022). Orta sofalı plan tipindeki “Türk hayatlı evi”nin mekânsal organizasyon açısından incelenmesi: Akseki Hacıgüzeller Evi. Akdeniz University Journal of the Faculty of Architecture, 1(2), 81–95.
7. Eldem, S. H. (1954). Türk evi plan tipleri. Pulhan Matbaası.
8. Eldem, S. H. (1984). Turkish houses: Ottoman period (Vol. 1). T.A.Ç. Vakfı.

9. Fatih Kaymakamlığı. (2019). Süleymaniye ve çevresi. https://www.fatih.gov.tr/suleymaniye-ve-cevresi
10. Freely, M. (2009). Portrait of the artists: A beautiful bequest. Cornucopia Magazine, 42. https://www.cornucopia.net/magazine/articles/portrait-of-the-artists-a-beautiful-bequest/
11. Göğebakan, Y. (2015). Karakteristik bir değer olan geleneksel Türk evi’nin oluşumunu belirleyen unsurlar ve bu evlerin genel özellikleri. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 1(1), 41–55. https://doi.org/10.22252/ijca.105015
12. Greimas, A. J., & Courtés, J. (1982). Semiotics and language: An analytical dictionary (L. Crist et al., Trans.). Indiana University Press.
13. Hafızoğlu, N., & Yavuz Azeri, N. (2024). Çağdaş Türk resminde kent imgesine göstergebilimsel bir bakış. Akdeniz Sanat, 18(33), 59–78. https://doi.org/10.48069/akdenizsanat.1385895
14. Heidegger, M. (1971). Building, dwelling, thinking. In Poetry, language, thought. Harper & Row.
15. İpek, S. (2021). Feyhaman Duran’ın Topkapı Sarayı’ndaki tablolarında yeni tespitler. Milli Saraylar Sanat Tarih Mimarlık Dergisi, (20), 41–57.
16. İrepoğlu, G. (1986). Feyhaman Duran. Tifdruk Matbaacılık.
17. Karaova, M. (2021). Feyhaman Duran ve öğrencisi Ahmet Yakupoğlu’nun resim çalışmaları üzerine bir değerlendirme. Kalemişi - Türk Sanatları Dergisi, 9(19), 192–209.
18. Konuk, N. (2010). Süleymaniye Camii ve Külliyesi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 38). TDV Yayınları.
19. Lokas, I., Petrović, R., & Rakonjac, I. (2023). The essence of place: Understanding genius loci through phenomenology. In On Architecture – Challenges in Design: Proceedings of the 11th International Conference (pp. 215–224).
20. Lotman, Y. M. (1990). Universe of the mind: A semiotic theory of culture (A. Shukman, Trans.). Indiana University Press.
21. Norberg-Schulz, C. (1980). Genius loci: Towards a phenomenology of architecture. Rizzoli.
22. Öncü, A. (2002). Review of Modernism and nation building: Turkish architectural culture in the early Republic, by S. Bozdoğan. Journal of the Society of Architectural Historians, 61(2), 240–242. https://doi.org/10.2307/991853
23. Özak, N. Ö. (2008). Bellek ve mimarlık ilişkisi: Kalıcı bellekte mekânsal öğeler (Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi).
24. Rado, Ş. (1984). Türk hattatları: XV. yüzyıldan günümüze kadar gelmiş ünlü hattatların hayatları ve yazılarından örnekler. MEB Yayınları.
25. Seif, F. Y. (2005). Social change in the ‘aperspectival world’: The paradox of social reproduction and cultural innovation. TRANS – Internet-Zeitschrift für Kulturwissenschaften, 16.
26. Sezer, Ö. (2022). Forming the modern Turkish village: Nation building and modernization in rural Turkey during the early Republic. transcript Verlag.
27. Şahin, Y. D., & Çetintürk, E. N. (2020). Türk evi ölçeğinde geleneksel Malatya evlerinin sosyo-kültürel sürdürülebilirliğinin değerlendirilmesi. TÜBAV Bilim Dergisi, 13(1), 50–67.
28. Şahinler, S. (2024). Feyhaman Duran’ın düş dünyasına davet. Milliyet Gazetesi. https://www.milliyet.com.tr/kultur-sanat/feyhaman-duranin-dus-dunyasina-davet-7075313
29. Tansuğ, S. (1986). Çağdaş Türk sanatı. Remzi Kitabevi.
30. Tekin, F. (2019). Hafıza ortamından tüketim nesnesine dönüşen ev. Journal of Social and Cultural Research, 5(11), 253–273. https://doi.org/10.25306/skad.506063
31. Yıldırım, N. (2020). Prof. Dr. Bedi N. Şehsuvaroğlu: Türk tıp tarihi ve kültürüne katkıları. Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 21(1), 151–192. https://doi.org/10.26650/oba.582396
32. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage.