Robert Koldewey’in Babil Kazıları ve Eserlerin Berlin’e Nakil Süreci (1899-1917)

Öz

19. yüzyılın sonlarında İngiltere, Fransa, İtalya ve Almanya arasında Ortadoğu mücadele alanı haline geldi. Bu devletler siyasi, askeri rekabetin yanı sıra sistematik ve modern arkeolojik kazılar gerçekleştirerek burada kültürel hegemonya kurmak istediklerini gösterdiler. Bu mücadele merkezlerinden biri de Babil antik kentiydi. Bu bağlamda çalışma Alman Robert Koldewey’in 1899-1917 arasında Babil’deki kazılarını ele almaktadır. Araştırma; bu süreçte Osmanlı Eski Eserler Nizamnamelerine (1884, 1906) göre çıkarılan eserlerin muhafazası, paylaşımı, nakliyatı nasıl gerçekleşti? Kazı ekibi-yerel halk ve yöneticiler arasındaki münasebetler nasıl şekillendi ve nihayetinde yurt dışına çıkarılan eserlerin akıbeti ne oldu? sorularına cevap aramaktadır. Konu hakkında bilgiler içeren eserler mevcuttur. Fakat Koldewey’in mevcut nizamnamelerin esaslarına riayet etmemesi, Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu siyasi, askeri ve ekonomik bunalımlardan istifade ederek çalışmalarını kendisi ve devletinin menfaatlerine uygun olarak yürütmesi, Almanya’ya eserlerin hangi yasal boşluklardan istifade edilerek götürüldüğü ve eserlerin akıbeti hakkındaki bilgileri muhtevi bir çalışma bulunmamaktadır. Araştırma bu eksikliği gidermeyi amaçlamaktadır. Yorumlayıcı ve metin analizi metodu takip edilerek hazırlanan araştırma makalesinin kaynaklarını Osmanlı arşiv vesikaları, süreli yayınlar ve literatür eserler oluşturmaktadır. Bu kaynakların verdiği bilgiler doğrultusunda hazırlanan çalışmayla hafirin mevcut nizamnameleri açıkça ihlal ederek yükümlülüklerinden kaçtığı tespit edilmiştir. Ayrıca Alman imparatoru, hükümet yetkilileri; iş adamlarının siyasi, askeri, ekonomik desteklerine matuf olarak kazıları yoğun bir şekilde yürüttüğü kaynaklar sayesinde ortaya çıkarılmıştır. Osmanlı Devleti’nin verdiği izinler doğrultusunda pek çok eserin deniz, karayolu ve demiryolu vasıtasıyla Berlin’deki Pergamon Müzesi’ne ulaştırıldığı, bunun yanında pek çok eserin de sayıma ya da paylaşıma (partage) tabi tutulmadan yine aynı müzeye kaçırıldığı ve günümüzde halen aynı müzede sergilenmekte olduğu bilgisine ulaşılmıştır.Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nde bulunan konu ile alakalı arşiv vesikaları, kazı başkanı Koldewey’in literatüre geçen ve 1915’te İngilizce’ye tercüme edilen çalışması, süreli yayınlar ve araştırma/inceleme eserler ışığında hazırlanan bu çalışma; Osmanlı Devleti’nin kültürel mirası koruma yönündeki çabalarına rağmen, dönemin jeopolitik, lojistik, siyasi imkanlarının nasıl seferber edildiğini ve Alman devletinin desteğiyle bir antik kentin uzun yıllar boyunca nasıl sistematik bir biçimde tasfiye edilerek Almanya’ya nakledildiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Alman arkeolojisi
• Âsâr-ı ‘Atîka
• Babil Kulesi
• İştar Kapısı
• Müze-i Hümâyûn
• Ninmah Tapınağı
• Ninib Tapınağı
• Pergamon Müzesi

Destekleyen Kurum

Destekleyen bir kurum yoktur.

Proje Numarası

Proje numarası yoktur.

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul iznine gerek yoktur.

Teşekkür

Teşekkür edilmesi gereken herhangi bir kurum ya da kişi yoktur.

Robert Koldewey’s Excavations at Babylon and the Process of Transporting the Finds to Berlin (1899-1917)

Öz

In the late 19th century, the Middle East became a centre of rivalry for France, England, Italy and German Empire. Beside politic and military rivalry, these empires demonstrates their desire to establish cultural hegemony in the area by conducting modern archaeological excavations. One of the centres of this rivalry between those empires was ancient Babylon. In this regard, the paper examines German Robert Koldewey’s excavations in Babylon between 1899 and 1917. In this paper, how the preservation, distribution, and transportation of artifacts-recovered during this term in accordance with the Ottoman Regulations on Antiquities (1884 and 1906)-were carried out? How did the relations between the German team, indigenous people, and Turkish officials take shape? and finally, what happened to the artifacts transferred to German Empire? There are several works containing valuable information related to the research subjects in literature. However, there are no comprehensive works, which answer the questions above in detail. This paper purposes to fill this gap in literature. The primary references of this research paper are Turkish first-hand documents, periodicals and bibliographic works. According to these references, this paper has determined that German team violated the regulations on antiquities. It is understood that outnumbered historical artifacts were transferred to Berlin with ships, vehicles, and rail; moreover, other artifacts were smuggled to Pergamon Museum without undergoing inventory of division process (partition of findings) and still on display that museum today.Grounded in relevant archival documents from the Directorate of State Archives (Ottoman Archives), the excavation director Koldewey’s monumental work translated into English in 1915, periodicals, and research/analysis literature, this study aims to demonstrate how geopolitical, logistical, and political means were mobilized-despite the Ottoman State's efforts to preserve its cultural heritage-and how an ancient city was systematically dismantled and transferred to Germany over many years with the support of the German state.

Anahtar Kelimeler

• German Archaeology
• Antiquities
• The Tower of Babel
• The Ishtar Gate
• The Imperial Museum
• The Temple of Ninmah
• The Temple of Ninib
• Pergamon Museum

Destekleyen Kurum

There is no institution that supports this article.

Proje Numarası

Proje numarası yoktur.

Etik Beyan

Ethics committee approval is not required for this study.

Teşekkür

There is no institution or person to thank.

Kaynakça

1. Akar-Noei, T., (2018). Babil İştar Kapısı Sırlı Tuğlaların Karakterizasyonu ve Korumaya Yönelik Öneriler, [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Kadir Has Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
2. Bottero J. ve Steve M. J. (2004). Evvel Zaman İçinde Mezopotamya, YKY, İstanbul.
3. Cezar, M. (1971). Sanatta Batıya Açılış ve Osman Hamdi Bey, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
4. Christensen, P. H. (2017). Germany and The Ottoman Railways, Yale University Press, New Haven, USA.
5. Cooper, L. (2016). In Search Of Kings and Conquerors, I.B. Tauris, London.
6. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
7. (1898, 14 Kasım). Maarif Nezâreti Mektûbi Kalemi (MF, MKT), No: 422-54
8. (1899, 12 Mart). No: 438-10

9. (1906 19 Eylül). No: 962-50
10. (1904, 19 Aralık ). No: 672-21
11. Bâb-ı Âli Evrak Odası (BEO)
12. (1905, 25 Temmuz ). No: 2629-197142
13. (1905, 18 Ekim ). No: 2687-201508
14. (1903, 25 Mart). No: 2027-151995
15. (1899, 17 Ocak ), No: 1257-94245
16. (1899, 17 Ocak), No: 1257-94246
17. İrâde, Maarif (İ.MF)
18. (1903, 20 Mart). No: 8-61
19. Hazine-i Hassa Defterleri (HH. d)
20. (1884, 21 Şubat ). No: 25145
21. Hariciye Nezâreti İdare (HR. İD)
22. (1905, 9 Eylül ). No: 1449-18
23. Müze-i Hümâyûn Müdüriyeti, Arkeoloji Müzesi Evrakı (MÜZ. ARK)
24. (1899, 10 Temmuz). No: 5-12
25. ( 1900, 18 Temmuz). No. 5-53
26. (1899, 6 Nisan). No. 5-67
27. (1899, 27 ?). No. 5-69
28. Yıldız Husûsi Maruzat (Y. A. HUS)
29. (1906, 7 Haziran ). No: 503-72
30. Yıldız Kamil Paşa Evrakı (Y. EE. KP)
31. (1906, 24 Nisan ), No: 29-2822
32. Yıldız Perakende Arzuhal Jurnal (Y. PRK. AZJ)
33. (t.y ), No: 15-87
34. Yıldız Başkitâbet Dairesi Maruzatı (Y. PRK. BŞK)
35. (1903, 17 Şubat). No: 68-18
36. Çelik, Z. (2016). About Antiquities, Politics Of Archaeology In The Ottoman Empire, University of Texas Press, Austin, The USA.
37. Daniel, G. E. (1952). A. Hundred Years Of Archaeology, The Riverside Press, Edinburgh, Great Britain.
38. Doğançay, S. (2021). Hürmüz Rassam’ın Ninova ve Babil’deki Arkeolojik Keşifleri, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13, (28), 256-275.
39. Doğançay, S. (2022). İngiliz Arkeologların Karkamış’taki Faaliyetleri, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (30), 83-99.
40. Earle, E. M. (2003). Bağdat Demir ve Petrol Yolu Savaşı (1903-1923), Örgün Yayınevi, İstanbul.
41. Hilprecht, H. (Ed.). (1903). Explorations in Bible Lands During The 19th Century, A. J. Holman and Company, Philadelphia, USA.
42. King, L. W. (1915). Excavations At Babylon, Burlington Magazine Publications Ltd, (26) 144, 244-245+248-250.
43. Koçak, A. (2011). The Ottoman Empire and Archaeological Excavations, The Isis Press, İstanbul.
44. Koldewey, R. (1914). The Excavations At Babylon, (Traslated by Agnes S. Johns), Macmillan and Co Ltd, London. The UK.
45. Koşay, H. Z., Orgun, Z., Bayram, S., Tan, E. (2013). Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti Çağlarında Türk Kazı Tarihi, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
46. Köroğlu, K. (2009). Eski Mezopotamya Tarihi Başlangıcından Perslere Kadar, İletişim Yayınları, İstanbul.
47. Letter From Gertrude Bell to Her Father, Sir Hugh Bell. (1918, 16-18 Ocak), Gertrude Bell Archive, 04 Mayıs 2026
48. https://gertrudebell.ncl.ac.uk/gsearch?f%5B0%5D=date%3A1918&f%5B1%5D=format%3Aletters&f%5B2%5D=format%3Aletters&f%5B3%5D=persons%3AKoldewey%2C%20Robert bağlantı adresinden erişilmiştir.
49. Mahan, M. ve Hamza, G. M. (2020). The Ancient City of Babylon, University of Al Qadeseyha Education College Journal, Al Qadeseyha/Iraq.
50. Mumcu, A. (1969). Eski Eserler Hukuku ve Türkiye, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 26 (3-4), Ankara, 45-78.
51. Muşmal H., Gümüş H. (2022). Türkiye’de Eski Eser Kaçakçılığı (1839-1938), Palet Yayınları, Konya.
52. Nebuchadnezzar’s Palace. (1903, 21 Mayıs), British Newspaper Archive,14 Mayıs, 2026 tarihinde https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000711/19030521/093/0005 bağlantı adresinden erişilmiştir.
53. Oğuz, B. (1983). Yüzyıllar Boyunca Alman Gerçeği ve Türkler, Can Matbaası, İstanbul.
54. Ortaylı, İ. (2006). Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu, Alkım Yayınevi, İstanbul.
55. Özbozdağlı, Ö. (2020). Ortadoğu’nun Yağmalanan Hafızası, İdeal Kültür Yayıncılık, İstanbul.
56. Özkan, S. (2009). Osmanlı Devletinde Arkeolojik Kazı Çalışmaları, Ege Üniversitesi Basımevi, İzmir.
57. Palaz-Erdemir H. ve Erdemir H. (2013). Alman Emperyalizmi ve Osmanlı Topraklarında Arkeoloji, Tarih Okulu Dergisi, (XV), 261-283.
58. Parkoff, J. A. (2012). The Acropolis at Babylon: A Reconstruction During The Late 6th Century BC, Thesis Of Master, [Unpublished Thesis of Master]. Texas University.
59. Seymour, M. (2016). Babylon: Legend, History and Ancient City, I.B. Tauris, London, UK.
60. The Dead Glories Of Babylon. (1909, 30 Ocak), British Newspaper Archive, 14 Mayıs, 2026 tarihinde https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/9000057/19090130/019/0017 bağlantı adresinden erişilmiştir.
61. Thelle, R. I. (2019). Discovering Babylon, Taylor&Francis Group, New York.