Accessibility in Public Institutions: An Autoethnographic Analysis of the Legislation–Implementation Gap

Öz

Türkiye has established a comprehensive legal framework to ensure accessibility for persons with disabilities. Nevertheless, these legal provisions have not been reflected in public institutions to the same extent, and a significant gap between legislation and implementation continues to exist. This study aims to examine this implementation gap. The research is theoretically grounded in the social model of disability, which conceptualizes disability as a social and structural phenomenon rather than an individual condition, together with the street-level bureaucracy approach, which explains the implementation of public policies. The study employs an analytic autoethnographic design, a qualitative approach that systematically relates the researcher's long-term personal experiences to broader social and institutional processes. The data consist of the researcher's accessibility experiences accumulated over approximately twenty years as an orthopedically disabled individual and disability rights activist in interactions with public institutions. The data were analyzed using thematic analysis. The findings reveal that accessibility practices frequently remain at a symbolic level, while bureaucratic delays and institutional procrastination mechanisms slow down solution processes. They further demonstrate that rights-claiming has largely evolved into an individual burden of continuous follow-up and that accessibility is often treated as a matter of administrative discretion rather than a legally enforceable right. Consequently, the study argues that accessibility problems cannot be explained solely by technical or physical deficiencies; instead, they represent a structural public administration issue closely associated with the implementation of public policies, institutional functioning, and administrative priorities.

Anahtar Kelimeler

• analytic autoethnography
• accessibility
• disability rights
• policy implementation
• street-level bureaucracy

Destekleyen Kurum

There is no financial support.

Etik Beyan

This study is based on an analysis—using an analytical autoethnographic approach—of the researcher's own experiences, accessibility requests, existing institutional correspondence, and on-site observations. No data were collected from human participants for research purposes through interviews, surveys, experiments, or similar methods. Telephone and face-to-face interactions with public institutions constituted administrative follow-up processes regarding previously submitted accessibility requests rather than research interviews. Statements made by third parties have not been used as direct quotes. Due to this research design, ethics committee approval is not required for the study. A declaration form signed by the author, stating that ethics committee approval is not required, has been included in the article's submission file.

Teşekkür

There are no individuals or institutions to thank.

Kamu Kurumlarında Erişilebilirlik: Mevzuat–Uygulama Ayrışmasına İlişkin Bir Otoetnografik Analiz

Öz

Türkiye'de erişilebilirliğe ilişkin kapsamlı bir yasal çerçeve bulunmaktadır. Buna rağmen, bu düzenlemelerin kamu kurumlarında uygulamaya aynı ölçüde yansımadığı ve mevzuat ile uygulama arasında önemli bir ayrışmanın sürdüğü görülmektedir. Bu araştırma, söz konusu ayrışmayı incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, engelliliği bireysel bir durumdan çok toplumsal ve yapısal bir olgu olarak ele alan sosyal model ile kamu politikalarının uygulanmasını açıklayan sokak düzeyi bürokrasisi yaklaşımını kuramsal temel olarak benimsemektedir. Çalışma, araştırmacının uzun yıllara yayılan kişisel deneyimlerini daha geniş toplumsal ve kurumsal süreçlerle ilişkilendirerek analiz etmeye dayanan analitik otoetnografi desenine dayalı nitel bir çalışmadır. Araştırmacının ortopedik engelli bir birey ve hak temelli bir aktivist olarak yaklaşık yirmi yıl boyunca kamu kurumlarıyla yürüttüğü erişilebilirlik deneyimlerinden elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, erişilebilirlik uygulamalarının çoğu zaman sembolik düzeyde kaldığını, bürokratik erteleme ve kurumsal oyalama mekanizmalarının çözüm süreçlerini geciktirdiğini, hak arama süreçlerinin büyük ölçüde bireysel takip yüküne dönüştüğünü ve erişilebilirliğin uygulamada bağlayıcı bir hak yerine yönetsel takdir alanı içerisinde değerlendirildiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, erişilebilirlik sorununun yalnızca teknik veya fiziksel yetersizliklerden kaynaklanmadığını; kamu politikalarının uygulanma biçimi, kurumsal işleyiş ve yönetsel önceliklerle yakından ilişkili yapısal bir kamu yönetimi sorunu olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• analitik otoetnografi
• erişilebilirlik
• engelli hakları
• kamu politikalarının uygulanması
• sokak düzeyi bürokrasi

Destekleyen Kurum

Finansal destek bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Bu çalışma, araştırmacının kendi deneyimleri, erişilebilirlik başvuruları, mevcut kurumsal yazışmalar ve yerinde gözlemlerinin analitik otoetnografi yaklaşımıyla incelenmesine dayanmaktadır. Araştırma kapsamında insan katılımcılardan araştırma amacıyla görüşme, anket, deney veya benzeri yollarla veri toplanmamıştır. Kamu kurumlarıyla gerçekleştirilen telefon ve yüz yüze temaslar araştırma görüşmesi değil, daha önce yapılan erişilebilirlik başvurularının idari takip süreçleridir. Üçüncü kişilere ait ifadeler doğrudan alıntı olarak kullanılmamıştır. Bu araştırma tasarımı nedeniyle çalışma için etik kurul izni gerekmemektedir. Etik kurul izni gerektirmediğine ilişkin yazar tarafından imzalanan beyan formu makale süreç dosyasına eklenmiştir.

Teşekkür

Teşekkür edilecek kişi veya kurum bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Adler, P. A. ve Adler, P. (1987). Membership roles in field research. Sage Publications.
2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2014). Engelli ve yaşlı hizmetleri genel müdürlüğü: Erişilebilirlik. https://www.aile.gov.tr/sss/engelli-ve-yasli-hizmetleri-genelmudurlugu/erisilebilirlik/
3. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023). Engelli hakları ulusal eylem planı (2023–2025).
4. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2024). Erişilebilirlik kılavuzu: Binalar (2. bs.). Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
5. Akbulut, S. (2018). “Türkiye’de Engellilik Hareketi Paneli”. 2. Engellilik Araştırmaları Konferansı: Dünden Bugüne Engellilik, İstanbul.
6. Akşehirlioğlu, F. G. (2021). The construction of disabled as needy and invisible through help-only approach: The case of visually disabled living in Ankara, Turkey. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Middle East Technical University.
7. Anderson, L. (2006). Analytic autoethnography. Journal of Contemporary Ethnography, 35(4), 373–395. https://doi.org/10.1177/0891241605280449
8. Ardahanlıoğlu, B. ve Burcu, E. (2023). Engelli haklarına ilişkin mücadele sürecinde engelli aktivistlerin aktivizme yükledikleri anlamlar ve deneyimleri. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(2), 369–389. https://doi.org/10.32600/huefd.1189178

9. Atatanır, H. (2020). Hak temelli yaklaşım bağlamında sivil toplum örgütlerinin sosyal yardımları: Ankara ve İstanbul örnekleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 20(48), 715–757. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.585737
10. Balcazar, F. ve Luna, R. (2006). Activism. G. L. Albrecht (Der.), Encyclopedia of disability içinde (Cilt 1, ss. 24–26). Thousand Oaks, CA: Sage.
11. Barnes, C. (1998). The social model of disability: A sociological phenomenon ignored by sociologists? T. Shakespeare (Der.), The disability reader: Social science perspectives içinde. New York: Cassell Pub.
12. Barnes, C. ve Mercer, G. (2010). Exploring disability (2. Baskı). Cambridge: Polity Press.
13. Bezmez, D. ve Yardımcı, S. (2010). In search of disability rights: Citizenship and Turkish disability organizations. Disability & Society, 25(5), 603–615.
14. Braddock, D. L. ve Parish, S. L. (2011). Sakatlığın kurumsal tarihi. F. B. Aydar (Çev.). D. Bezmez, S. Yardımcı ve Y. Şentürk (Der.), Sakatlık çalışmaları: Sosyal bilimlerden bakmak içinde (ss. 101–186). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
15. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
16. Brodkin, E. Z. (2011). Policy work: Street-level organizations under new managerialism. Journal of Public Administration Research and Theory, 21(suppl_2), i253–i277. https://doi.org/10.1093/jopart/muq093
17. Bucuka, Y. (2019). Engelliler, din ve sosyal dışlanma. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 899–930. https://doi.org/10.29029/busbed.581022
18. Burcu, E. (2015). Engellilik sosyolojisi. Ankara: Anı Yayıncılık.
19. Burcu, E. (2020). Engellilik sosyolojisi (Genişletilmiş 2. Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.
20. Çağlar, S. (2012). Engellilerin erişebilirlik hakkı ve Türkiye’de erişebilirlikleri. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 61(2), 541–598. https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000001666
21. Engelliler Hakkında Kanun. (2005). 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun. T.C. Resmî Gazete, 25868, 7 Temmuz 2005.
22. Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği. (2013, 20 Temmuz). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 28713).
23. European Commission. (2010). European disability strategy 2010–2020: A renewed commitment to a barrier-free Europe. Brussels: European Commission.
24. Eyüpoğlu, F. (2023). Sosyal model bağlamında Türkiye’de engellilik: Farkındalık ve erişilebilirlik. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
25. Finlay, L. (2002). Negotiating the swamp: The opportunity and challenge of reflexivity in research practice. Qualitative Research, 2(2), 209–230. https://doi.org/10.1177/146879410200200205
26. Flyvbjerg, B. (2006). Five misunderstandings about case-study research. Qualitative Inquiry, 12(2), 219–245. https://doi.org/10.1177/1077800405284363
27. Galusca, R. (2011). Kurmaca sağlamlıktan ulusal kimliğe: Ellis Adası’nda sakatlık, sağlık muayenesi ve kamu sağlığı düzenlemeleri. D. Bezmez, S. Yardımcı ve Y. Şentürk (Der.), Sakatlık çalışmaları: Sosyal bilimlerden bakmak içinde (ss. 243–265). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
28. Güloğlu, F. K. (2021). Tarihi süreçte Dünyada ve Türkiye’de engelliliğin değişimi ve gelişimi. Tuncay Güloğlu ve Eyüp Sabri Kala (Der.), Değişen Dünyada Sosyal Politika içinde (ss. 187–212). Bursa: Ekin Yayınevi.
29. Imrie, R. (1996). Disability and the city. London: Paul Chapman.
30. Hill, M., & Hupe, P. (2014). Implementing public policy: An introduction to the study of operational governance (3rd ed.). Sage.
31. Imrie, R. ve Hall, P. (2001). Inclusive design: Designing and developing accessible environments (1. Baskı). Taylor & Francis. https://doi.org/10.4324/9780203362501
32. Kalaycı, S. (2020). Engelli bireylerin kamusal hizmetlere erişebilmesinde belediyelerin yeri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 83–104. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.817709
33. Köten, E. ve Erdoğan, B. (2014). Engelli gençler, sosyal dışlanma ve internet. İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi Yayınları.
34. Lipsky, M. (1980). Street-level bureaucracy: Dilemmas of the individual in public services. New York: Russell Sage Foundation.
35. Meral, B. F. ve Turnbull, H. R. (2016). Comparison of Turkish disability policy, the United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities, and the core concepts of U.S. disability policy. Alter, 10(3), 221–235. https://doi.org/10.1016/j.alter.2016.02.001
36. Mitra, S. (2006). The capability approach and disability. Journal of Disability Policy Studies, 16(4), 236–247. https://doi.org/10.1177/10442073060160040501
37. Oliver, M. (1990). The politics of disablement. London: Macmillan.
38. Orhon, G. (2025). 12 Eylül araştırmacısı olmak üzerine özür dilemeyen bir otoetnografi. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 28(2), 226–249. https://doi.org/10.18490/sosars.1813102
39. Pressman, J. L., & Wildavsky, A. (1984). Implementation: How great expectations in Washington are dashed in Oakland (3rd ed.). University of California Press.
40. Priestley, M. (2003). Disability: A life course approach. Cambridge: Polity Press.
41. Quinn, G. ve Degener, T. (2002). Human rights and disability: The current use and future potential of United Nations human rights instruments in the context of disability. New York & Geneva: United Nations.
42. Resa Aydın, A. ve Keskin, İ. (2023). Engelli haklarında güncel durum. İKSAD.
43. Shakespeare, T. (2014). Disability rights and wrongs revisited. London: Routledge.
44. Stone, D. A. (1984). The disabled state. Philadelphia: Temple University Press.
45. Şişman, Y. (2014). Engelliler açısından eşitlik, ayrımcılık ve eğitim hakkı. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, (32), 57–85. https://doi.org/10.21560/spcd.37719
46. T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı. (2010a). Özürlülüğe dayalı ayrımcılığın ölçülmesi araştırması.
47. T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı. (2010b). Ulaşılabilirlik stratejisi ve ulusal eylem planı (2010–2011).
48. T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı. (2010c). Özürlülerin sorun ve beklentileri araştırması. http://www.tuik.gov.tr/OncekiHBZip.do?komut=preArama
49. Türkiye İstatistik Kurumu. (2011). Özürlülerin sorun ve beklentileri araştırması 2010. Ankara: TÜİK Yayınları.
50. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. (2022). Engelli bireylerin kamu hizmetlerine erişim durumları raporu. https://www.tihek.gov.tr/public/editor/uploads/zBgQCXQm.pdf Erişim Tarihi: 14.12.2025.
51. Türk Standardları Enstitüsü. (2011). TS 9111: Özürlüler ve hareket kısıtlılığı bulunan kişiler için binalarda ulaşılabilirlik gerekleri. Türk Standardları Enstitüsü.
52. United Nations. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities. United Nations.
53. Ünal, V. (2021). Türkiye’de engellilik yaklaşımlarının sosyal politika açısından değerlendirilmesi. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 45(2), 235–258.
54. Yazıcı, H. T. (2024). Türkiye’deki engelli hakları hareketlerinin incelenmesi. Olgu Sosyoloji Dergisi, 3(2), 63–78. https://doi.org/10.58632/olgusos.1504256
55. Yılmaz, E. (2020). 2000 sonrası Türkiye’de engelli hareketi. A. R. Aydın (Der.), Engellilik tarihi yazıları içinde (ss. 441–457). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları. https://doi.org/10.26650/B/AA09.2020.007
56. Yılmaz, V. ve Yentürk, N. (2017). Türkiye’de engellilere yönelik kamu harcamalarının on yıllık seyri. Çalışma ve Toplum, 1(52), 59–74.
57. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6. Baskı). Sage Publications.