Ekosinemanın Üç Ekolojisi ve Ekofilmlerin Ekolojik Epistemolojik Konumu

Yıl 2025, Sayı: 15, 258 - 278, 31.12.2025

Özge Nilay Erbalaban

https://doi.org/10.56676/kiad.1657465

Öz

Çalışmanın temel amacı, sinema üretiminden izleyiciye kadar uzanan sinema ekosistemlerinin, bilgi üretimi ve aktarımı bağlamında doğa merkezli bir epistemolojik dönüşüme nasıl aracılık ettiğini tartışmaktır. Bu nedenle öncelikle ekolojik epistemoloji hakkındaki kuramsal tartışmalar açıklanmıştır. Ardından Adrian Ivakhiv’in sinemanın üç ekolojisi olarak kavramsallaştırdığı sinemanın maddi, toplumsal, algısal/zihinsel ekolojilerindeki ekolojik yaklaşımların olası etkileri ilgili alan yazındaki kavramların ekoeleştirel yaklaşımla yorumlanmasıyla incelenmiştir. Araştırma sonucunda ekosinemanın ontolojik olarak sinema ekolojileri kapsamında ekolojik epistemolojinin kazandırılmasında işlevsel bir konuma sahip olduğuna ulaşılmıştır. Maddî ekolojiler düzeyinde, sürdürülebilir film yapımcılığı modeli, doğayla uyumlu bir üretim sürecinin benimsetilmesinde Kartezyen üretim paradigmasına seçenek oluşturmaktadır. Karbon ayak izini azaltma çabaları ile doğa dostu üretimin teşvik edilmesi ekolojik bilincin ve farkındalığın artırılmasında sektör açısından önemli bir rol üstlenmektedir. Sinemanın toplumsal ekolojilerinin bir parçası olan ekoloji temalı film festivalleri kamusal alanda ekolojik bilgi alışverişini sağlayarak izleyicilerin somut ekolojik davranışsal dönüşümlerini teşvik etmektedir. Sinemanın algısal/zihinsel ekolojilerinde ise, ekofilmlerin anlatı ve teknik özellikleri (örn. insanbiçimcileştirme, geniş açılar, yavaş çekimler) izleyicilerde insan dışı dünyanın failliğini anlamaya yardımcı olmaktadır. Bu tür filmler türler arası ilişkiselliği ve dünya ile birlik hissini güçlendirerek ekolojik farkındalığı derinleştirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Epistemoloji , Ekolojik Epistemoloji , Ekosinema , Sinemanın Üç Ekolojisi , Sinemanın Biyomorfik ve Animorfik Doğası

Three Ecologies of Ecocinema and Ecological Epistemological Position of Ecofilm

Öz

The main objective of this study is to explore how the ecosystems of cinema, from production to audience reception, mediate a nature-centered epistemological transformation in the context of knowledge production and transmission. Accordingly, the study first outlines the theoretical debates surrounding ecological epistemology. Following that examines the potential impacts of ecological approaches within the material, social, and perceptual/mental ecologies of cinema, as conceptualized by Adrian Ivakhiv’s ‘Three Ecologies of Cinema,’ through an ecocritical interpretation of relevant literature.The findings reveal that ecocinema holds a functional ontological position within cinematic ecologies in fostering ecological epistemology. At the level of material ecologies, the sustainable filmmaking model offers an alternative to the Cartesian production paradigm by promoting a production process aligned with nature. The effort to reduce the carbon footprint and encourage environmentally friendly production practices plays a significant role in increasing ecological awareness and consciousness within the industry. Within the social ecologies of cinema, ecology-themed film festivals facilitate the public exchange of ecological knowledge and promote concrete ecological behavioral transformations in audiences. As for perceptual/mental ecologies, the narrative and technical features of ecofilms (anthropomorphism, wide-angle shots, slow motion) help viewers comprehend the agency of the non-human world. Such films deepen ecological awareness by strengthening interspecies relationality and the sense of unity with the world.

Anahtar Kelimeler

Epistemology , Ecological Epistemology , Ecocinema , Three Ecologies of Cinema , Biomorfic and Animamorfic Nature of Cinema

Kaynakça

• Altın, S. (Yönetmen). (2022). Bir zamanlar gelecek:2121 [Film]. Altın Film.
• American Film Institute. (2022). The green film school alliance goes global. https://www.afi.com/news/the-green-film-school-alliance-goes-global/
• Albert, BFI, ARUP. (2020). A screen new deal. A route map to sustainable film production. https://wearealbert.org/wp-content/uploads/2021/03/Screen-New-Deal-Report-1.pdf
• Anderson, R. C. (1975). Reflections: ecocinema: A plan for preserving nature. BioScience, 25(7), 452-452.
• Annaud, J. J. (Yönetmen). (1988). Ayı [The bear] [Film]. TriStar Pictures.
• Bateson, G. (2015).Form, substance and difference. ETC: A Review of General Semantics,72(1), 90-104.
• Bozak, N. (2011). The Cinematic footprint: Lights, camera, natural resources. Rutgers University.
• Cameron, J. (Yönetmen). (2009). Avatar [Film]. James Cameron, Jon Landau.
• Capra, F. (2018). Batı düşüncesinde dönüm noktası (M. Armağan, Çev.). İnsan Yayınları.
• Cerrahoğlu, Z. (2021). Doğaya dönüş temasının ekolojik karşılıkları: Koca Dünya (2016) ve Yuva (2018) filmleriyle insan-doğa ilişkisi üzerine düşünmek, Sinefilozofi Dergisi, özel sayı (3), 491-514. https//doi.org/10.31122/sinefilozofi.871979
• Code, L. (2008). Thinking about ecological thinking. Hypatia, 23 (1), 183-203.
• Collingwood, R. G. (2020). Doğa tasarımı (K. Dinçer, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Carvalho de, M. I. C. (2016). Ecological epistemology. H. Gooren (Ed.), Encyclopedia of Latin American religions içinde (s. 1-3). Springer International Publishing.
• Deleuze, G. ve Guattari, F. (2005). A Thousand plateaus: Capitalism and schizophrenia (B. Massumi, Çev.). University of Minnesota Press.
• Descartes, R. (2007). Felsefenin ilkeleri (M. Akın, Çev.). Say Yayınları.
• Dinvar-Pekşen, G. (2024). İklim iletişimi faaliyetleri: Ekosı̇nema alanındakı̇ bilimsel üretimi çerçevelemek. İNİF E- Dergi, 9 (2), 129-151.
• Dudai, Y. (2012). The cinema-cognition dialogue: A match made in brain. Frontiers in Human Neuroscience, (6), 1-8. https://doi.org/10.3389/fnhum.2012.00248
• Ekofilm Sürdürülebilir Yapım Paltformu a. (2024). Öğrencilere yönelik eğitim modülü. https://ekofilmplatformu.com/ogrenciler/
• Ekofilm Sürdürülebilir Yapım Platformu b. (2024). Çevre dostu film yapımı örnek uygulama Bir Zamanlar Gelecek: 2121. https://ekofilmplatformu.com/wp-content/uploads/2024/03/Ornek-Uygulama-Bir-Zamanlar-Gelecek-2.pdf
• Ekofilm Sürdürülebilir Yapım Platformu c. (2024). Çevre dostu film yapımı örnek uygulama Neandria. https://ekofilmplatformu.com/wp-content/uploads/2024/03/Ornek-Uygulama-Neandria.pdf
• Erbalaban Gürbüz, Ö. N. (2022, 8-10 Nisan). Film Çalışmalarının Bir Parçası Olarak Türkiye’de Ekoloji Temalı Film Festivalleri [Bildiri sunumu]. 1. Ulusal Film Çalışmaları Sempozyumu, Antalya.
• Erbalaban Gürbüz, Ö.N. (2023). Belgeseller eleştirel/hayvan çalışmaları için ne söyler? Proje Nim belgeselinde iktidar çözümlemeleri. İlef, 10(1), 221-252.
• Erdem, R. (Yönetmen). (2016). Koca Dünya [Film]. Ömer Atay.
• Erdem, R. (Yönetmen). (2023). Neandria [Film]. Atlantik Film.
• Ertaylan, A. (2021). Jacques Derri̇da’nin fark ontoloji̇si̇ çerçevesi̇nde Reha Erdem fi̇lmleri̇nde ‘hayvan’ temsi̇lleri̇. Ruhi İnan (Ed.), Sosyal ve beşeri bilimlerde değerlendirme ve araştırmalar içinde (103-139). Livre de Lyon.
• Euroimages. (2025). Sustainability strategy action plan. https://www.coe.int/en/web/eurimages/strategy-and-action-plan
• European Booklet for Green Production. (2023). https://www.greentoolkit-filmtv.eu/wp-content/uploads/2023/04/GreenToolkit-FilmandTV_Booklet_EN.pdf
• Foucault, M. (2017). Kelimeler ve şeyler (M. A. Kılıçbay, Çev.). İmge Kitabevi.
• Foucault, M. (2019). Bilginin arkeolojisi (V. Urhan, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Foucault, M. (2020). Deliliğin tarihi (M. A. Kılıçbay, Çev.). İmge Kitabevi.
• Guattari, F. (1990). Üç ekoloji (A. Akay, Çev.). Hil Yayınları.
• Garrard, G. (2020). Ekoeleştiri ekoloji ve çevre üzerine kültürel tartışmalar (E.Genç, Çev.). Kolektif Kitap.
• Ingram, D. (2013). The aesthetics and ethics of eco film criticism. S. Rust, S. Monani, S. Cubbit (Ed.), Ecocinema theory and practice içinde (s. 43-63). Routledge.
• Ingram, D. (2014). Emotion and affect in eco films: Cognitive and phenomenological approaches. A. W. Mossner (Ed.), Moving environments içinde (s. 23-41). Willfrid Laurier University Press.
• Ivakhiv, A. (2013). An ecophilosopy of the moving image: cinema as anthrobiogeomorphic machine. S. Rust, S. Monani, S. Cubitt (Ed.), Ecocinema Theory and practice içinde (s. 87-107). Routledge.
• Kaplanoğlu, S. (Yönetmen). (2017). Buğday [Film]. Kaplan Film.
• Kureethadam, J. (2017). The Philosophical roots of the ecological crisis: Descartes and the modern worldwiew. Cambridge Scholars Publishing.
• Lane, N. (2016). Yaşam neden var? (E. Kılıç, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları.
• Mármol, M. L. ve Morales, M. J. (2023). The sustainable audiovisiul industry in Ctalonia Seen through the green shooting initiative. S. Rust, S. Monani, S. Cubitt (Ed.), Ecocinema theory and practice içinde (s. 70-85). Routledge.
• Macdonald, S. (2004). Toward an eco-cinema. Interdiciplinary Studies in Literature and Environment, 11 (2). 107-132. https://doi.org/10.1093/isle/11.2.107
• Macdonald, S. (2013). The ecocinema experience. S. Rust, S. Monani, S. Cubitt (Ed.), Ecocinema theory and practice içinde (s. 17-43). Routledge.
• Malick, T. (Yönetmen). (2016). Zamanın yolculuğu: Yaşamın seyri [Voyage of time] [Film]. IMAX Documentary Films Capital; Knights of Columbus; Broad Green Pictures; Sophisticated Films.
• Maricondi, P. W. (2010). Framing the world. University of Virginia Press.
• McCormack, C., Martin ve Williams, K. (2021). The full story: Understanding how films affect environmental change through the lens of narrative persuasion. People and Nature, 3(6), 1193-1204.
• Mikkola, H. (2017). Movements beyond human: Ecological aesthetics and knowledges in underwater wildlife documentaries. TRACE ∴ Journal for Human-Animal Studies, 4, 4-26. https://doi.org/10.23984/fjhas.59505
• Monani, S. (2013). Environmental festivals: beginning explorations at the intersections of film festival studies and ecocritical studies. S. Rust, S. Monani, S. Cubitt (Ed.), Ecocinema theory and practice içinde (s. 253-278). Routledge.
• Morton, T. (2010). The Ecological thought. University Press.
• Mossner, A. W. (2014). Emotions of consequence? Viewing eco-documentaries from a cognitive perspective. A. W. Mossner (Ed.), Moving Environments Affect, Emotion, Ecology, and Film içinde (s.41-61). Wilfrid Laurier University Press.
• Orta, N. (2024). Sinemada ekoeleştiri: Ekolojik bağlamda halk bilimsel unsurların Buğday filmi üzerinden incelenmesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 17(45), 30-46. https://doi.org/10.12981/mahder.1411760
• Oppermann , S. (2002). Are we really interconnected? Ecophilosophy and quantum theory from a postmodern perspective. Journal of American Studies of Turkey, 16, 51-64.
• Öksüz Karademir, C. (2024). Sürdürülebilir sinema ve yeşil film yapımı üzerine Serpil Altın ve Korhan Uğur ile söyleşi: “Yerin altına inmemek için yeryüzünü doğru kullan”. Filmvisio, 4, 121-133. https://doi.org/10.26650/Filmvisio.2024.0017
• Özdoğan, K., Tatari, M. F. ve Bilgin, A. (2021). Giriş. K. Özdoğan, M. F. Tatari ve A. Bilgin (Ed.), İnsan, hayvan ve ötesi, Türkiye'de hayvan çalışmaları içinde (s. 9–35). Kolektif Yayınları.
• Pop, D. (2020). Cinema as eco-critical criticism: Can movies represent the conscience of the anthropocene? Ekphrasis, (2), 225-242. Doi: 10.24193/ekphrasis.24.12
• Revel, J. (2005). Michel Foucault güncelliğin ontolojisi (K. Atakay, Çev.). Otonom Yayınları.
• Revel, J. (2012). Foucault sözlüğü (V.Urhan, Çev.). Say Yayınları.
• Simondon, G. (2019). Hayvan ve insan üzerine iki ders (E. Sünter, Çev.). Norgunk.
• Sustainable Production Alliance. (2021). Close u:p Carbon emissions of film and television production. https://greenproductionguide.com/wp-content/uploads/2021/04/SPA-Carbon-Emissions-Report.pdf
• Takmaz, S., Yılmaz, M. ve Kalpaklı, F. (2018). Doğa ve çevre eğitimi için öğretim materyali olarak Avatar filmi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (30), 249-263.
• Tong, C. (2013). Ecocinema for all: Reassembling the audience. Interactions: Studies in Communication Culture, 4(2), 113-128.
• Yalçınkaya, E. A. (2024). Türkiye’de film sektörünün çevre dostu yapımlara dair bilgi ve beklentilerinin ölçülmesi. Ekofilm Sürdürülebilir Yapım Platformu. https://ekofilmplatformu.com/wp-content/uploads/2024/06/EkoFilm-Platformu_Anket-Analiz-Raporu.pdf
• Yeksan, E. (Yönetmen). (2018). Yuva [Film]. İstos Film.
• Yılmaz, Ç. ve Kehya, R.Ö. (2025). Agresif, kompleksli ve çevreci: Recep İvedik 7 (2022) üzerine eko-eleştirel bir inceleme. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 70 (Yaz), 194-215. . https://doi.org/10.47998/ikad.1674376