İslam’da Boykotun Şer’î Temelleri ve Güncel Uygulama Alanları

Tarih boyunca kimi zaman zulüm ve haksızlıklara karşı bir mücadele yöntemi, kimi zamansa bir baskı ve tehdit unsuru olarak kullanılan boykot, halen benzer saiklerle uygulanmaya devam etmektedir. Bir taraftan müslüman topluluklara yönelik saldırı ve eziyetlerin arttığı diğer taraftan da uluslararası ilişkilerin sınırlarının belirsizleştiği günümüz dünyasında boykotun meşruluğu, tartışılan ve ciddi bir biçimde ele alınması gereken meseleler arasındadır. Bu makale, boykotun İslâm’daki şerʿî dayanaklarını, uygulanma biçimini ve modern dönemdeki hareket alanlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Toplumlar arasında barış ve savaş durumlarına göre değişen dinamiklerin anlaşılabilmesi ve uygulama ölçütlerinin net bir şekilde belirlenebilmesi için çalışmada öncelikle müslümanlarla gayrimüslimler arasındaki münasebetler üzerinde durulmuştur. Sonrasında konuyla ilgili âyetler, hadisler ve uygulamalar merkeze alınarak boykotun İslâm’daki yeri incelenmiştir. Son olarak da İsrail’e fiilî veya fikrî olarak destek veren bazı şirketlere dair güncel veriler eşliğinde günümüz boykot hareketlerinin etkileri masaya yatırılmıştır. Ayrıca tarihî süreçte başarılı bulunmuş boykot organizasyonlarının öne çıkan özelliklerine vurgu yapılarak hâlihazırda yürütülen faaliyetlerin taşımasında fayda bulunan hususlara yer verilmiştir. Makalede ulaşılan veriler İslâm’ın gayrimüslimlerle ilişkilerde barış veya savaş durumlarına göre değişkenlik gösteren ilkeler tayin ettiğini ve fertleri daima müslüman toplumun menfaatini göz önünde bulundurmaya sevk ettiğini göstermektedir. Cihâd şuuru dâhilinde özellikle zulme uğrayan müslümanlara yardım edilmesi diğer topluluklar üzerine bir vecibe sayılmıştır. Ayrıca Hz. Peygamber’in (aleyhisselâm) boykotu fiilen gerçekleştirdiği ve uygulamayı kâfirler, müslümanlara eziyet veremeyecek hale gelene kadar sürdürdüğü tespit edilmiştir. Bunlara ek olarak günümüzde faaliyetlerine devam eden boykot hareketlerinin hatırı sayılır bir biçimde etki göstermeye başladıkları anlaşılmıştır. Netice itibarıyla bireysel ve toplumsal yönleri bulunan boykotun, İslâm hukukunda meşrû bir tepki modeli olduğu ve günümüzde de etkili bir mücadele yöntemi olarak uygulanabileceği ortaya konulmuştur.

Throughout history, the boycott has at times been utilized as a means of resisting oppression and injustice, while at other times it has served as a tool of pressure and threat; today, it is still practiced for similar reasons. On the one hand, attacks and persecution targeting Muslim communities have intensified; on the other hand, the boundaries of international relations have become increasingly blurred. In this context, the legitimacy of boycott remains a subject of debate and warrants serious scrutiny. This article aims to examine the legal causes of boycott in Islam, along with its modes of implementation and its scope of operation in the modern era. To elucidate the varying dynamics of peace and war among different societies and to determine clear criteria for practical application, the study first addresses the relationships between Muslims and non-Muslims. Subsequently, it investigates the role of boycott in Islam by drawing upon relevant Qur’ānic verses, ḥadīths, and historical examples. Lastly, contemporary boycott movements are explored using up-to-date data on certain companies that provide either practical or ideological support to Israel. The article also highlights key features of historically successful boycott campaigns, proposing essential measures to enhance current activities. The findings indicate that Islam prescribes principles that vary depending on whether Muslims are at peace or at war with non-Muslims, yet consistently encourages individuals to prioritize the interests of the Muslim community. Within the framework of jihād consciousness, assisting oppressed Muslims is deemed to be an obligation for other groups. Moreover, it is established that the Prophet (peace be upon him) practically implemented boycotts and continued them until disbelievers were no longer capable of inflicting harm upon Muslims. In addition, current boycott movements seem to be exerting a significant impact. Consequently, the study concludes that boycott, encompassing both individual and communal dimensions, constitutes a legitimate response model in Islamic law and can still serve as an effective method of resistance in the contemporary world.