Dini İçerikli Resimli Çocuk Kitaplarının Değerlendirmesi: Peygamberimiz Hz. Muhammed’in Hayatı ve Peygamberimizin Arkadaşları Serisi

This study aims to examine the book titled The Life of Our Prophet Muhammad and book series titled The Companions of Our Prophet, which are categorized under “Preschool Books” and “Islamic Children’s Books” published by the Türkiye Diyanet Foundation, in terms of their physical characteristics, content structure, and illustration elements. In the illustrated book The Life of Our Prophet Muhammad, the life of Prophet Muhammad is presented in a summarized form following a chronological order. The book set The Companions of Our Prophet includes stories that portray the distinctive qualities of eight companions- Ali, Bilal al-Habashi, Abu Bakr, Anas ibn Malik, Arqam, Hamza, Umar, and Uthman- through the daily lives of a family and their children. The research was conducted using a mixed methods approach, adopting an explanatory sequential mixed design. In the first phase of the study, the books were quantitatively evaluated using a structured form based on the “Illustrated Story Books Evaluation Scale” developed by Deniz and Gönen. This scale consists of 21 items in total — 7 of which are designed to assess illustration-related aspects and 14 to evaluate content-related dimensions. The quantitative findings obtained through this process provided an overall perspective on the adequacy of the books in terms of both content and visual quality. In the second phase, the same books were examined through qualitative document analysis. In this stage, the content structure, physical features, and illustration elements were addressed separately, interpreted based on specific themes, and various deficiencies were identified and reported in detail. Based on the analysis, seven books in the set were evaluated as “sufficient” in content structure and illustration features, while two were “partially sufficient.” According to the findings, seven books in the series were found to be “adequate” in content structure and illustrative features, while two were deemed “partially adequate.” Nonetheless, when content structure, physical features, and illustration elements were evaluated separately, various deficiencies and errors were identified, presented in detail in the findings section. Furthermore, through the book The Life of Our Prophet Muhammad and book series The Companions of Our Prophet, the essential qualities that religiously themed illustrated children’s books for the preschool period should possess have been determined, and a general framework has been outlined regarding the characteristics of appropriate storybooks for children.

Bu çalışma, Türkiye Diyanet Vakfı tarafından yayımlanan “Okul Öncesi Kitaplar” ve “İslâmî Çocuk Kitapları” kategorisinde yer alan “Peygamberimiz Hz. Muhammed’in Hayatı” adlı kitabı ve “Peygamberimizin Arkadaşları” adlı kitap serisini; fiziksel özellikleri, içerik yapısı ve resimleme unsurları bakımından incelemeyi amaçlanmaktadır. İncelediğimiz Peygamberimiz Hz. Muhammed’in Hayatı adlı resimli kitapta Hz. Muhammed’in hayatı kronolojik bir sıra izlenerek özet bir şekilde anlatılmıştır. Peygamberimizin Arkadaşları kitap setinde ise bir ailenin çocuklarına günlük yaşantıları içerisinde Hz. Ali, Bilal-i Habeşi, Hz. Ebu Bekir, Enes bin Malik, Hz. Erkam, Hz. Hamza, Hz. Ömer ve Hz. Osman olmak üzere sekiz sahâbenin belirgin özelliklerinin anlatıldığı hikâyeler yer almaktadır. Araştırma, karma yöntem yaklaşımıyla yürütülmüş olup desen olarak açıklayıcı sıralı karma desen tercih edilmiştir. Bu çerçevede ilk aşamada kitaplar, Deniz ve Gönen tarafından geliştirilmiş olan “Resimli Öykü Kitapları Değerlendirme Ölçeği” temel alınarak yapılandırılmış bir form ile nicel olarak puanlanmıştır. Toplam 21 maddeden oluşan bu ölçeğin 7 maddesi resimleme, 14 maddesi ise içerik boyutlarını değerlendirmeye yöneliktir. Elde edilen sayısal bulgular, kitapların içerik ve görsel yeterliliğine dair genel bir görünüm sunmuştur. Araştırmanın ikinci aşamasında, aynı kitaplar nitel doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Bu aşamada içerik yapısı, fiziksel özellikler ve resimleme unsurları ayrı ayrı ele alınmış; belirli temalar doğrultusunda yorumlanmış ve çeşitli eksiklikler detaylı şekilde raporlanmıştır. Elde edilen bulgulara göre söz konusu kitap setinden 7’si içerik yapısı ve resimleme özellikleri bakımından “yeterli”, 2’si ise “kısmen yeterli” bulunmuştur. Bununla birlikte içerik yapısı, fiziksel özellikler ve resimleme unsurları ayrı ayrı incelendiğinde çeşitli eksiklikler ve hatalar tespit edilmiş ve bu durum bulgular kısmında ayrıntılı şekilde sunulmuştur. Ayrıca “Peygamberimiz Hz. Muhammed’in Hayatı” kitabı ve “Peygamberimizin Arkadaşları” adlı kitap serisi aracılığıyla okul öncesi döneme yönelik dinî içerikli resimli çocuk kitaplarının sahip olması gereken temel nitelikler belirlenmiş ve çocuklara uygun hikâye kitaplarının nasıl olması gerektiğine ilişkin genel bir çerçeve oluşturulmuştur.