Kavramsal Çerçeve ve Tefsir Yöntemi Açısından Çağdaş Selefî Tefsir Ekolü

The Salafiyya school, whose intellectual roots can be traced back to the early Hijrī centuries, has continued its existence through various fluctuations across different periods of Islamic history and has reached the modern era. In recent times, with the increasing appeal of the idea of a “return to the essence (origins)” the school has experienced a resurgence and has begun to establish a place for itself among contemporary tafsīr schools through the works and scholarly contributions of its adherents in the field of tafsīr (Qur’anic exegesis). Despite the abundance of publications concerning Salafism, there exists a conceptual ambiguity both regarding the precise meaning and scope of the term itself and in relation to the groups associated with Salafism that have influenced the tafsīr. In the first part of this study, the contemporary Salafī tafsīr school is discussed on a conceptual level, and certain preferences and suggestions are offered to facilitate a more accurate understanding of the phenomenon. The second part evaluates the often-overlooked issue of the methodological approaches and fundamental principles followed by contemporary Salafī exegetes in understanding and interpreting the Qur’ān. The study emphasizes the need to recognize the internal diversities within Salafism and identifies the Saudi Salafī and ‘Ilmī Salafī circles as the primary contributors to the formation of the aforementioned tafsīr school. From a methodological standpoint, it has been determined that the Contemporary Salafī tafsīr school adheres to the classical riwāya (narrative-based) tafsīr tradition and remains committed to the exegetical methodology systematized by Ibn Taymiyyah (d. 728/1328). This group is characterized by its literalist stance and strict adherence to transmitted reports, and it tends to continue defending Salafī creed through its interpretations of the Qur’ān. In some respects, it has been observed that the school even surpasses classical Salafism. Members of this school, while striving to preserve the Salafī understanding of religion, have been subject to criticism for their insistence on the literal meanings of words at the expense of focusing on intended meanings, methodological inconsistencies, and exclusionary attitudes toward other sects and schools of thought.

Düşünsel kökleri hicrî ilk asırlara uzanan Selefî Ekol, İslâm tarihinin farklı dönemlerinde inişli çıkışlı bir serüvenle hayatiyetini sürdürerek günümüze kadar gelmiştir. Yakın tarihte “öze dönüş” fikrinin rağbet görmesiyle tekrar yükselişe geçen ekol, çeşitli alt kollarındaki mensuplarının tefsir sahasındaki çalışmaları ve eserleri ile çağdaş tefsir ekolleri arasında kendine yer edinmeye başlamıştır. Selefîliğe dair yoğun bir yayın akışı olmasına rağmen hem bizzat bu kavram ile kim ve ne kastedildiğine dair hem de tefsir ilmine etki eden ve Selefîlikle ilişkilendirilen gruplar bağlamında bir kavram kargaşası bulunmaktadır. Çalışmamızda ilk bölümde “Çağdaş Selefî Tefsir Ekolü” kavramsal düzeyde tartışılmış ve vakıayı doğru anlamak için bazı tercihler ve tekliflerde bulunulmuştur. İkinci bölümde ise ihmal edilen bir konu olarak gördüğümüz çağdaş Selefî tefsirlerin Kur’an’ı anlama ve açıklamada takip ettikleri yöntem ve temel prensipler açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmamızda Selefîliğin kendi içindeki farklılaşmalarına dikkat edilmesi gerektiği vurgulanmış ve mezkûr tefsir ekolünü vücuda getiren grupların Suudî Selefî ve İlmî Selefî çevreleri olduğu tespit edilmiştir. Çağdaş Selefî Tefsir Ekolünün tefsir ilminde klasik rivayet tefsiri anlayışını benimseyip İbn Teymiyye’nin (ö. 728/1328) sistemleştirdiği yöntemi takip ettiği belirtilmiştir. Lafızcı tutumları ve rivayete bağlılıklarıyla dikkat çeken çağdaş ekolün selefî itikadın savunusunu Kur’an yorumuyla devam ettirme eğiliminde olduğu görülmüş ve bazı hususlarda klasik Selefîliği aştığı tespit edilmiştir. Selefî din anlayışını muhafaza etme gayreti içerisinde bulunan ekol mensupları maksada odaklanmak yerine kelimelerin zâhirî anlamında ısrarcı davranmaları, usul açısından tutarsızlıkları ve diğer mezhep ve ekollere karşı dışlayıcı tavırları ile eleştirilerin odağında bulunmuştur.