Occupational Health and Safety Perceptions of Healthcare Workers in Traditional and Complementary Medicine Practice Centers: A Cross-Sectional Study in Istanbul

Öz

This cross-sectional study investigated the knowledge, awareness, and consciousness levels regarding Occupational Health and Safety (OHS) among healthcare professionals in Traditional and Complementary Medicine (T&CM) Centers in Istanbul. A total of 52 participants from eight centers were surveyed between August 2024 and January 2025 using validated tools. The response rate was 86.7%. The participants showed high consciousness (92.0%), moderate awareness (80.0%), and lower knowledge (77.0%). The allied health professionals had significantly higher awareness than physicians and nurses (p = 0.003). The prior OHS training was reported by 96.2% of participants. A moderate positive correlation was found between awareness and knowledge (r = 0.533, p < 0.01). Although the awareness and consciousness levels were generally adequate, knowledge gaps persisted. The findings highlight the need for context-specific, evidence-based OHS training in T&CM settings to ensure safer workplaces and improve healthcare outcomes.

Anahtar Kelimeler

• Traditional and complementary medicine
• Occupational health and safety
• Healthcare workers
• Risk perception

Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulama Merkezlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Algısı: İstanbul’dan Kesitsel Bir Çalışma

Öz

Bu kesitsel çalışma, İstanbul’daki Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) merkezlerinde görev yapan sağlık çalışanlarının İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) konusundaki bilgi, farkındalık ve bilinç düzeylerini incelemiştir. Ağustos 2024 - Ocak 2025 arasında 8 merkezden 52 katılımcıyla anket uygulanmıştır. Yanıt oranı %86,7’dir. Katılımcıların bilinç düzeyi yüksek (%92,0), farkındalık düzeyi orta (%80,0) ve bilgi düzeyi düşüktür (%77,0). Yardımcı sağlık personelinin farkındalık düzeyi, hekim ve hemşirelere göre anlamlı düzeyde daha yüksektir (p = 0,003). Katılımcıların %96,2’si daha önce İSG eğitimi almıştır. Bilgi ve farkındalık arasında orta düzeyde pozitif korelasyon saptanmıştır (r = 0,533, p < 0,01). Bilinç ve farkındalık yeterli olsa da bilgi eksiklikleri mevcuttur. Bulgular, GETAT alanında daha etkili, bağlama özgü ve kanıta dayalı İSG eğitimlerinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Geleneksel ve tamamlayıcı tıp
• İş sağlığı ve güvenliği
• Sağlık çalışanları
• Risk algısı

Kaynakça

1. H. S. Şardan, "İş sağlığı ve güvenliğinde yeni oluşumlar; risk değerlendirmesi ve OHSAS 18001," Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, 2005.
2. O. Koçak ve N. Koray, "İş sağlığı ve güvenliği konusunda Avrupa Birliği uygulamaları ve Turkiye'ye yansımaları," OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, cilt 8, sayı 15, ss. 1779-1811, 2018. doi: 10.26466/opus.470221.
3. World Health Organization. "Environment, climate change and health: Occupational health." DSÖ İnternet Sitesi. https://www.who.int/teams/environment-climate-change-and-health/occupational-health (erişim tarihi 25.08.2026).
4. Z. N. Nişancı ve J. Demirören, "Davranış odaklı iş güvenliği uygulamalarının iş güvenliği kültürüne etkisi," Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, cilt 15, ss. 21-39, 2020. doi: 10.19168/jyasar.643482.
5. Ö. Z. Sadullah, "İş sağlığı ve güvenliği," Sosyal Bilimler Ansiklopedisi içinde, 2. baskı, cilt 2, TÜBİTAK, Ankara, 2022, s. 278.
6. Ö. Çiçek ve M. Öçal, "Dünyada ve Turkiye'de iş sağlığı ve iş güvenliğinin tarihsel gelişimi," Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, cilt 5, sayı 11, ss. 106-129, 2016.
7. G. Hoşten ve Ö. Eren, "Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinin iş sağlığı ve güvenliği farkındalık düzeylerinin belirlenmesi: Bir vakıf üniversitesi üzerinde bir inceleme," Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, cilt 22, ss. 101-108, 2021. doi: 10.31590/ejosat.782333.
8. M. Akgül ve Y. Doğan, "İnşaat sektöründeki iş sağlığı ve güvenliği farkındalık analizi: İç Anadolu ve Marmara bölgesi örneklemi," Engineering Sciences, cilt 15, sayı 4, ss. 159-173, 2020. doi: 10.12739/NWSA.2020.15.4.1A0471.

9. M. Çoban, "İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının hastane çalışanları tarafından değerlendirilmesi," Yüksek Lisans Tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi, 2019.
10. G. Elçin, "Sağlık çalışanlarında iş sağlığı ve güvenliği algısının belirlenmesi," Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Medipol Üniversitesi, 2020.
11. H. Toptan, T. Kaya ve S. Altındiş, "Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) uygulamalarında enfeksiyon kontrol önlemleri, hijyen ve çalışan/hasta güvenliği," Journal of Biotechnology and Strategic Health Research, cilt 3, ss. 168-172, 2019. doi: 10.34084/bshr.620167.
12. World Health Organization. "Occupational health: Health workers." DSÖ İnternet Sitesi. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/occupational-health--health-workers (erişim tarihi 25.08.2026).
13. World Health Organization, "WHO traditional medicine strategy 2014-2023," WHO, Cenevre, Rapor, 2019. [Online]. Erişim: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/312342/9789241515436-eng.pdf?sequence=1
14. T.C. Resmî Gazete, "Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları yönetmeliği," Resmî Gazete, Sayı: 29158, 27 Ekim 2014. [Online]. Erişim: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/10/20141027-3.htm
15. E. Erçin ve M. Keskin, "Bilecik İlinde yapılan geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarında karşılaşılabilecek risk ve tehlikelerin iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesi," Bütünleyici ve Anadolu Tıbbı Dergisi, cilt 3, sayı 3, ss. 42-63, 2022. doi: 10.5152/IAMJ.2022.21074.
16. M. Solmaz ve T. Solmaz, "Hastanelerde iş sağlığı ve güvenliği," Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, cilt 6, sayı 3, ss. 147-156, 2017.
17. Ş. Ş. Akar, A. Özlü, M. Alkan, E. Dindar Demiray ve Z. K. Öntürk, "Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu öğrencilerinin geleneksel ve tamamlayıcı tıp ve ilişkili enfeksiyon kontrol önlemleri hakkında bilgi düzeylerinin incelenmesi," Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, cilt 36, sayı 1, ss. 25-34, 2022. doi: 10.5505/deutfd.2022.74824.
18. T.C. Resmî Gazete, "Kimyasal maddelerle çalışmalarda sağlık ve güvenlik önlemleri hakkında yönetmelik," Resmî Gazete, Sayı: 28730, 18 Ağustos 2013. [Online]. Erişim: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/08/20130818-4.htm
19. P. Salant ve D. A. Dillman, How to conduct your own survey. John Wiley & Sons, 1994.
20. O. Arat, "İnsan kaynakları departmanında çalışanların iş sağlığı ve güvenliğine dair bilgi, bilinç ve farkındalıklarının analizi: Bir alan çalışması," Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2022.
21. B. G. Tabachnick ve L. S. Fidell, Using multivariate statistics, 6. baskı. Pearson, 2013.
22. D. George ve M. Mallery, SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference, 10. baskı. Pearson, 2010.
23. A. Bulut, A. N. Yıldız, N. H. Şahin ve S. Köse, "Bir kamu hastanesinde iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının değerlendirilmesi," Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, cilt 23, sayı 1, ss. 1-22, 2020. doi: 10.31567/ssd.318.
24. S. Kahveci ve Z. Gültekin, "Liman çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği farkındalık ve bilinç düzeylerinin iş performansına etkisi," Ergonomi, cilt 5, sayı 2, ss. 98-107, 2022. doi: 10.33439/ergonomi.1054916.
25. A. M. Konijn, S. R. McFaull, E. Desapriya ve I. Pike, "The effect of active and passive occupational health and safety (OHS) training on OHS awareness and empowerment to participate in injury prevention among workers in Ontario and British Columbia (Canada)," Safety Science, cilt 108, ss. 286-291, 2018. doi: 10.1016/j.ssci.2017.12.020.
26. V. Walters ve T. Haines, "Workers' perceptions, knowledge and responses regarding occupational health and safety: A report on a Canadian study," Social Science & Medicine, cilt 27, sayı 11, ss. 1189-1196, 1988. doi: 10.1016/0277-9536(88)90305-8.
27. N. N. Prihantini, P. Hutagalung ve S. Novelyn, "Relationship of occupational safety and health knowledge to the occupation of paramedical occupational accidents," Journal of Drug Delivery and Therapeutics, cilt 12, sayı 6, ss. 157-163, 2022. doi: 10.22270/jddt.v12i6.5675.
28. S. Albayrak ve H. Tuna, "İş güvenliği kültürünün un sanayi sektöründe çalışanların güvenlik performansına etkisi (Konya ili örneği)," Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, cilt 32, ss. 160-166, 2021. doi: 10.31590/ejosat.1009090.
29. M. E. Yaşar ve İ. Aydemir, "İş sağlığı ve güvenliği farkındalığına etki eden faktörlerin belirlenmesi: Sağlık çalışanları üzerine bir uygulama," Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, cilt 24, sayı 3, ss. 213-230, 2023. doi: 10.18037/ausbd.1345851.
30. R. Kayabaşı, "İş yerinde lider yöneticinin iş sağlığı ve güvenliği üzerine etkisi," Mesleki Bilimler Dergisi, cilt 8, sayı 1, ss. 1-10, 2019. doi: 10.15339/msbd.2019.235.