SIGNS OF SUPREME IN THE TURKISH SULTANATE OF DELHI

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2 , 144 - 165 , 30.12.2025

Emine Yılmaz

https://doi.org/10.64331/kiusosyal.1698517

https://izlik.org/JA88RN78MA

Öz

In the Turkish Sultanate of Delhi, the signs of sovereignty are a continuation of the symbolic means of legitimacy seen in earlier Turko-Islamic political organizations such as the Qarakhanids, Ghaznavids and Great Seljuks. However, as the Sultanate developed within the multi-layered cultural structure of the Indian subcontinent, these signs were synthesized with local elements and acquired a unique character over time. This has given the regal signs of the Turkish Sultanate of Delhi a hybrid structure that both reflects the Turkish-Islamic political tradition and adapts to the local context. In the Turkish Sultanate of Delhi, the sultan's authority, legitimacy and splendor were emphasized by representing the sultanate through certain signs. The main insignia of the ruler include titles and epithets, coinage, crown, çetr (royal umbrella), khutba, tevkî and tuğrâ, tırâz, throne, nevbet (ceremonial drums), flag, ring, palace, The sultan's tent (otağ), elephant, gāshiye, and the capital (pây-i taht) functioned as signs that reinforced the ruler's political and religious sovereignty. These signs, which made visible the divine and legal basis of the sovereignty, became a synthesis of the Islamic political tradition and the Turkish understanding of the state. In this study, the signs by which the ruling authority was represented in the Turkish Sultanate of Delhi and the place of these signs in the process of legitimization of power will be examined in the context of historical continuity and transformation. In this framework, the practices in the Delhi Sultanate and the previous Turkish-Islamic state traditions will be discussed comparatively and the function of political symbolism will be analyzed in the axis of continuity and change.

Anahtar Kelimeler

Delhi Sultanate , Ruler , Legitimacy , Signs , Authority , Symbol

DELHİ TÜRK SULTANLIĞI’NDA HÜKÜMDARLIK ALÂMETLERİ

https://izlik.org/JA88RN78MA

Öz

Delhi Türk Sultanlığı’nda hükümdarlık alâmetleri, Karahanlılar, Gazneliler ve Büyük Selçuklular gibi önceki Türk-İslâm siyasal teşekküllerinde görülen sembolik meşruiyet araçlarının bir devamı niteliğindedir. Ancak Sultanlık, Hint alt kıtasının çok katmanlı kültürel yapısı içinde geliştiğinden, bu alâmetler zamanla yerel unsurlarla sentezlenerek özgün bir karakter kazanmıştır. Bu durum, Delhi Türk Sultanlığı’ndaki hükümdarlık alâmetlerine hem Türk-İslâm siyaset geleneğini yansıtan hem de yerel bağlama uyum sağlayan melez bir yapı kazandırmıştır. Delhi Türk Sultanlığı’nda hükümdarlık, belirli alâmetler aracılığıyla temsil edilerek sultanın otoritesi, meşruiyeti ve ihtişamı vurgulanmaktaydı. Hükümdarın temel nişaneleri arasında unvan ve lakaplar, para bastırma(sikke), taç, çetr (kraliyet şemsiyesi), hutbe, tevkî ve tuğrâ, tırâz, taht, nevbet (tören davulları), bayrak, yüzük, saray, saltanat çadırı (otağ), fil, gāşiye, ve başkent (pây-i taht) gibi unsurlar yer almakta olup, bu alâmetler hükümdarın siyasi ve dinî egemenliğini pekiştiren alâmetler olarak işlev görmekteydi. Hükümdarlık makamının ilahî ve hukuki dayanaklarını görünür kılan bu alâmetler, zamanla İslâm siyaset geleneği ile Türk devlet anlayışının bir sentezi haline gelmiştir. Bu çalışmada, Delhi Türk Sultanlığı’nda hükümdarlık otoritesinin hangi alâmetlerle temsil edildiği, bu alâmetlerin iktidarın meşrulaştırılması sürecindeki yeri tarihsel süreklilik ve dönüşüm bağlamında incelenecektir. Bu çerçevede, Delhi Sultanlığı’ndaki uygulamalar ile önceki Türk-İslâm devlet gelenekleri karşılaştırmalı olarak ele alınacak; süreklilik ve değişim ekseninde siyasi sembolizmin işlevi analiz edilecektir.

Anahtar Kelimeler

Delhi Sultanlığı , Hükümdar , Meşruiyet , Alâmetler , Otorite , Sembol

Kaynakça

• Ahmad, M. A. (1949). Political history and institutions of early Turkish empire of Delhi. Lahore.
• Aydoğdu, N. (2018). Karahanlı ve Gazneli devletlerinin teşkilat yapısının karşılaştırması. Yüksek lisans tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Baktır, M. (1998). Hutbe. TDV İslâm Ansiklopedisi, (18), 425-426. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Battûta, İbn. (2004). Seyahatnâme (S. Aykut, Çev.: Cilt 2). Yapı Kredi Yayınları.
• Battûta, İbn. (2024). Seyahatnâme (S. Aykut, Çev.: 14. bs. ). Yapı Kredi Yayınları.
• Bayur, Y. H. (1987). Hindistan tarihi: İlk çağlardan Gürkanlı Devleti’nin kuruluşuna kadar 1526 (Vols. 1). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Berenî, Z. (1862). Târîh-i Fîrûzşahî (Haz. Mevlevî Seyyid Ahmed Han Sahib). Kalküta: Captain W. Nassau Lees.
• Bozkurt, N. (1993). Çadır. TDV İslâm Ansiklopedisi, (8), 158-162. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Bozkurt, N. (2010). Taç. TDV İslâm Ansiklopedisi, (39), 363. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Boztaş, F. (2012). Kitabiyat-Selçuklularda Hükümdarlık Alametleri. Tarih Dergisi, 49, 199-205. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iutarih/issue/9622/120230
• Cûzcânî, E. Ö. M. O. b. (1984). Tabakât-ı Nâsırî yâ Târîh-i İrân ve İslâm (A. Habîbî, Ed.; Vols. I-II). Tahran.
• Çürük, C. (1993). Çadır. TDV İslâm Ansiklopedisi, (8), 162-164. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Derman, M. U. (2012). Tuğra. TDV İslâm Ansiklopedisi, (41), 336. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Dihlevî, E. H. (1990). Kirânü’s-Sa’deyn (H. M. Elliot & J. Dowson, Çev.). In History of India as Told by Its Own Historians (Vol. III). Delhi.
• Durdu, A. (2022). Gazneli Devleti’nin askerî teşkilâtı. Doktora tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
• Elliot, H. M., & Dowson, J. (1871). The history of India, as told by its own historians: The Muhammadan period (Vol. 3). Trübner and Co.
• Erdurak, F. G. (2022). Delhi Türk Sultanlığı döneminde başkent Delhi ve çevresi. (Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı). Malatya.
• Ertuğ, Z. T. (2009). Sarây. TDV İslâm Ansiklopedisi, (36), 117. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Gezen, N. (2021). Delhi Türk Sultanlığı’nda saltanat naipleri ve saltanat naiplerinin iktidar üzerindeki etkileri. History Studies, 13(4).
• İbn Sirâceddîn, E. Ö. M. O. b. (1984). Tabakât-ı Nâsırî yâ Târîh-i İrân ve İslâm (A. Habîbî, Ed.; Vols. I-II). Tahran.
• Kansoy, U. (2018). Delhi Türk Sultanlığı’nda ordu (1206-1414) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı, Orta Çağ Bilim Dalı].
• Köprülü, O. F. (1992). Bayrak. TDV İslâm Ansiklopedisi, (5), 247-248. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Köymen, M. A. (1975). Tuğrul Bey ve zamanı. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Köymen, M. A. (1966). Alp Arslan zamanı Selçuklu saray teşkilâtı ve hayatı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Araştırmaları Dergisi, 10, 10-19.
• Kortel, S. H. (2006). Delhi Türk Sultanlığı’nda teşkilât (1206-1414). Türk Tarih Kurumu Yayınları,4-5, 32-91.
• Kortel, H. (2011). Delhi Türk Sultanı Alaeddîn Halacî’nin Moğol siyaseti. Tarih Dergisi, (36), 276.
• Kortel, H. (2011). Delhi Türk Sultanlığı’nda saray hayatından bazı kesitler (1206-1414). Tarih Dergisi, (38), 27-36.
• Kortel, S. H. (1998). Delhi Türk Sultanı Alâeddîn Muhammed Şâh-Halacî’nin Hindistan’daki seferleri. Belleten, 62(235), 747-778.
• Kortel, S. H. (2016). Delhi Türk Sultanlarının Telingana seferleri. Avrasya İncelemeleri Dergisi, 4(1), 1-26.
• Kortel, S. H. (2017). Bilimin koruyucuları olarak Delhi-Türk Sultanları (1206-1414). Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 4(11), 161-175.
• Kortel, S. H. (2022). Hindistan’da bir halife-sultan: Kutbettin Mübârekşah Halacî (1316-1320). Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 4(11), 160-175.
• Kortel, H. (2019). Delhi Türk Sultanlığı’nda eğitim kurumları (XIII-XV. yüzyıllar). Cedrus, 4(11), 7, 681-685.
• Konukçu, E. (1991). Aybeg. TDV İslâm Ansiklopedisi, (4), 231. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Küçükaşçı, M. S. (2013). Yüzük. TDV İslâm Ansiklopedisi, (44), 55. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Merçil, E. (1996). Gâşiye. TDV İslâm Ansiklopedisi, (13), 398-399. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Merçil, E. (2010). Taht. TDV İslâm Ansiklopedisi, (39), 334-335. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Nizami, K. A. (1985). State and culture in medieval India. Adam Publishers & Distributors.
• Nizami, K. A. (1994). Delhi. TDV İslâm Ansiklopedisi, (9), 129. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Nuhoğlu, G. (1995). Beyhaki Tarihi’ne göre Gaznelilerde devlet teşkilatı ve kültür [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
• Özaydın, A. K. (2012). Lakap. TDV İslâm Ansiklopedisi, 42, 162. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Qureshi, I. H. (1942). The administration of the Sultanate of Delhi. Pakistan Branch, Oxford University Press.
• Palabıyık, M. H. (1996). Gazneli Devleti saray teşkilatı [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum].
• Serin, M. (2012). Tevkî. TDV İslâm Ansiklopedisi, (41), 36-37. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Sirhindî, Y. b. A. b. A. (1977). Târîh-i Mûbârekşahî (K. K. Basu, İng. çev.). Karachi.
• Sümer, F. (2012). Tuğrul Bey. TDV İslâm Ansiklopedisi, (41), 344. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Stephen, C. (1876). The archaeology and monumental remains of Delhi. Civil and Military Gazette and Station Press.
• Sevim, A. & Merçil, E. (1995). Selçuklu Devletleri tarihi: Siyaset, teşkilât ve kültür. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Şeker, M. (1998). Hil’at. TDV İslâm Ansiklopedisi, (18), 22. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Şimşir, B. (1991). Ankara’nın başkent oluşu. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 189-190.
• Taneri, A. (1993). Çetr. TDV İslâm Ansiklopedisi, (8), 293-294. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Tekin, O. (2009). Sikke. TDV İslâm Ansiklopedisi, (37), 279. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Thomas, E. (1981). The chronicles of the Pathan kings of Delhi. Amsterdam.
• Uzunçarşılı, İ. H. (2014). Osmanlı Devlet teşkilatına medhal. Türk Tarih Kurumu.
• Wright, H. N. (1956). The coinage and metrology of the Sultans of Dehli: Incorporating a catalogue of the coins in the author’s cabinet now in the Dehli Museum. Delhi Manager of Publications.
• Yıldız, H. D. (1989). Doğuştan günümüze büyük İslâm tarihi: Asya’daki Türk-İslâm devletleri. Kombassan Yayınları, (9).