HARRAN'DA SULAMA İŞLETMESİ MODELLERİNE İLİŞKİN KULLANICI TERCİHLERİ

Öz

Türkiye'de sulama hizmetlerinin merkezi yapıdan yerel yönetime devri süreci, 1994 yılında Harran'da pilot proje olarak Sulama Birlikleri'nin (SB) kurulmasıyla başlamıştır. Maliyetleri düşürmenin yanı sıra; kullanıcılar tarafından yürütülen demokratik, yerel ve katılımcı sulama işletmesi, Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Master Planı'nda, bölgeye hakim olan aşiret temelli, hiyerarşik yapıda ki geleneksel üretim ilişkilerini modernize ederek çiftçiler arasındaki ciddi gelir eşitsizliklerini gidermenin bir aracı olarak benimsenmiştir. Ancak; yerel seçkinlerin kontrolü ele geçirmesi (elite capture), artan yolsuzluklar ve bütçe açıkları karşısında, 2018 yılında yayımlanan 7139 sayılı kanunla SB'lerinin yönetimleri Devlet Su İşleri'ne (DSİ) devredilmiştir. Bu süreçte, sulama işletmesinin tamamen özelleştirilmesi konusu literatürde yaygınlaşmaya ve bir ihtimal olarak öne çıkmaya başlamıştır. Bu makale, Harran'daki çiftçilerin devlet, kullanıcılar veya özel sektör tarafından işletilen sulama modelleri arasındaki tercihlerini ortaya koymaktadır. İlk anket çalışması, idari sorunları gidermek amacıyla yürürlüğe konulan 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunu'nun uygulamaya girdiği 2013 yılında gerçekleştirilmiştir. İkinci anket ise, SB'lerin idari görevlerinin DSİ'ye devredilmesini takiben 2019 yılında yapılmıştır. Her iki ankette de çiftçiler devlet işletilmesindeki sulama modelini güçlü bir şekilde tercih etmiş; kullanıcılar arasındaki dengesiz güç ilişkileri ise bu tercihin altında yatan temel neden olarak öne çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ortak Havuz Kaynakları
• Doğal Kaynakların Katılımcı Yerel Yönetimi
• Sulama Yönetiminde Yerelleşme
• Sulama Birlikleri
• Sulama Yönetimi

USER PREFERENCES FOR IRRIGATION MANAGEMENT MODELS IN HARRAN

Öz

State-wide decentralization of irrigation began in Türkiye in 1994 with the establishment of water user associations (WUA) in Harran as pilot projects. Besides cutting down costs, democratic, local, participatory irrigation management by users was embraced in the Master Plan of the South Eastern Anatolia Project as a vehicle for ameliorating severe income disparities among farmers by modernizing the clan (aşiret) based, hierarchical, traditional production relations dominating the region. However, in response to elite capture, mounting corruption and budget deficits, Law # 7139 legislated in 2018 returned WUA administration to the State Hydraulic Works (SHW). In the meanwhile, total privatization of irrigation management has emerged as a theme in the literature and a possibility for the future. Therefore, this paper presents Harran farmers’ preferences between state, user and private sector managed irrigation models. The first survey was held in 2013, after implementation of the Water User Associations Law #6172, introduced to remedy administrative problems. The latter survey was conducted in 2019, following the return of WUAs’ administrative duties to the SHW. In both surveys, farmers have displayed strong preference for state managed irrigation while the skewed power relations among users have been indicative of the underlying reason.

Anahtar Kelimeler

• Common Pool Resources
• Local Participatory Resource Management
• Irrigation Decentralization
• Water User Associations
• Irrigation Management

Kaynakça

1. Agrawal, A., Ribot J. (2014). Are Ostrom’s Design Principles Sufficient for Design? Policy Matters. Issue 19. pp. 111-7.
2. Aydoğdu, M., Mancı, A., & Aydoğdu, M. (2015). Tarımsal su yönetiminde değişimler; sulama birlikleri, fiyatlandırma ve özelleştirme süreci. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(52), 163–173. https://doi.org/10.17755/esosder.82927.
3. Baran, E. A. (1996). Sulama Birlikleri kuruluş görev ve sorunları. Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü (TODAİE) Master’s Thesis, Ankara.
4. FAO AQUASTAT. (2025). Water Data Snapshot.
5. GAP Authority. (1989) Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Master Planı.
6. Hardin, G. (1968). The tragedy of the commons. Science, 162(3859), 1243–1248. https://doi.org/10.1126/science.162.3859.1243.
7. High Court of Accounts (2014). Report on Water User Associations in Turkey, 2014
8. Kadirbeyoğlu, Z. (2008) Decentralization and Democratization: The Case of Water User Associations In Turkey, Doctoral Thesis, Department of Political Science, McGill University.

9. Kadirbeyoğlu, Z., & Kurtiç, E. (2013). Problems and prospects for genuine participation in water governance in Turkey. In J. Goldin, L. Harris, & C. Sneddon (Eds.), Contemporary Water Governance in the Global South: Scarcity, Marketization and Participation (pp. 195–211). Routledge.
10. Olson, M. (1965). The logic of collective action: Public goods and the theory of groups. Harvard University Press.
11. Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511807763.
12. Ostrom, V., Tiebout, C. M., & Warren, R. (1961). The organization of government in metropolitan areas: A theoretical inquiry. American Political Science Review, 55(4), 831–842. https://doi.org/10.2307/1952530.
13. Özbek, Y. (2001). Şanlıurfa ve Harran Ovalarına Hizmet Götürmede Karşılaşılan Sorunlar, Çözüme İlişkin Öneriler, GAP-İBY Projesi ve Yürütülen Çalışmalar, GAP II. Agriculture Congress, Harran University
14. Özerol, G. (2013). Institutions of Farmer Participation and Environmental Sustainability: A Multi-level Analysis from Irrigation Management in Harran Plain, Turkey. International Journal of the Commons Vol.7(1) pp.73-91.
15. Ribot, J. C. (2002). Democratic decentralization of natural resources: Institutionalizing popular participation. World Resources Institute
16. Ribot, J. C., Agrawal, A. & Larson, A. (2006). Decentralization/Recentralization: How national governments maintain control over forest resources. World Development 34(11), pp. 1864-86.
17. Ribot, J. C. (2007). Representation, Citizenship and the Public Domain in Democratic Decentralization. Development. Vol. 50, No. 1, pp. 43-49.
18. Şanlıurfa Governor’s Office. (2001). Report on Harran Water User Associations.