Örgütsel Hafızayı Besleyen ve Engelleyen Faktörler Üzerine Bir Araştırma

Yıl 2025, Cilt: 1 Sayı: 1, 141 - 164, 30.05.2025

Muhene Habiboğlu , Metin Reyhanoglu

Öz

Örgütlerin belirli amaç ve hedefleri gerçekleştirmek için sürekli olarak bilgiyi işlemelerinin bir sonucu olarak örgütsel hafıza oluşur. Bu çalışmanın amacı örgütlerde oluşmuş olan örgütsel hafızayı besleyen ve engelleyen faktörlerin tespit edilmesidir. Örgütsel hafızayı besleyen faktörler olarak bilgi yönetimi, dönüşümsel ve etkileşimsel liderlik; engelleyen faktörler olarak da örgütsel kısıtlar ve örgütsel çatışma ele alınmıştır. Kavramlar önceden geliştirilmiş, geçerlilik ve güvenirliği kanıtlanmış hazır ölçekler kullanılarak yapısal eşitlik modeli ile test edilmiştir. Araştırma evrenini; Hatay’da faaliyet gösteren eğitim, imalat ve sağlık sektörlerinde faaliyet gösteren işletmelerdeki çalışanlar oluşturmaktadır. Veriler, anket tekniği kullanılarak toplanmıştır. Analiz sonucunda örgütsel çatışmanın örgütsel hafızayı etkilemediği, bilgi yönetimi, liderlik ve örgütsel kısıtların örgütsel hafızayı olumlu, kontrol değişkenlerinden yalnızca yaşın örgütsel hafızayı olumsuz etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Bilgi yönetiminin örgütsel hafızaya etkisinin en fazla sağlık sektöründe, etkileşimsel liderliğin etkisinin en fazla eğitimde, dönüşümsel liderliğin ise imalatta olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel hafıza , Bilgi yönetimi , Liderlik , Örgütsel kısıtlar , Örgütsel çatışma

Etik Beyan

Makale için Hatay Mustafa Kemal Üniversitesinin 09.03.2018 tarih ve 03/03 sayılı Etik Kurul Onay Belgesi bulunmaktadır.

A Research on Factors Affecting and Restraining Organizational Memory

Öz

In order to achieve the goals and objectives, organizational memory occurs as a result of organizations’ processing information as continuously. The aim of this study identifies the factors that nourish and prevent organizational memory that has developed in organizations. Knowledge management and transformational and transactional leadership have been dealt with as nourishing factors organizational constraints and organizational conflict as preventing factors. The aimed model was tested with structural equation model by using pre-developed, valid, and reliable scales. The population of the research consists of employees who are working in education, manufacturing and health sectors that companies operate in Hatay. The data were collected by using the questionnaire technique. According to analyses, the results revealed that organizational conflict did not affect the organizational memory whereas knowledge management, leadership and organizational constraints positively affected the organizational memory. Among control variables, only age was found to affect organizational memory negatively. ıt was found that knowledge management had the greatest impact on organizational memory in the health sector where as Interactional leadership had the greatest impact in the education sector. Transformational leadership, on the other hand, had the greatest impact in manufacturing sector.

Anahtar Kelimeler

Organizational memory , Knowledge management , Leadership , Organizational constraints , Organizational conflict

Etik Beyan

Ethics Committee Approval of the article given by Hatay Mustafa Kemal University's 09.03.2018 date and 03/03 Document no.

Kaynakça

• Akgün, A.E., Keskin, H. & Günsel, A. (2005). Örgütsel hafıza ile enformasyon teknolojileri (IT) arasındaki ilişkiler. Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 12(2), 1-16.
• Akman, G. & Karakoç, Ç. (2005). Yazılım geliştirme prosesinde kısıtlar teorisinin düşünce süreçlerinin kullanılması. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 4(7), 103-122.
• Aksoy, I. (2024), Örgütsel Değişim Bağlamında Çalışanların Değişime Açıklığı, Dönüşümcü Lider ve Örgüt İçi Şeffaf İletişim İlişkisi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 25(1), 135-143.
• Albayrak, A. S. & Kazancı Başaran, Z. (2024). Bilgi yönetimi, örgütsel öğrenme ve motivasyon araçları ile duygusal bağlılık ve örgütsel performans arasındaki ilişkinin incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(3), 1462-1485.
• Altıntaş, D. (2020). Dönüşümcü liderlik ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişkinin incelenmesi: iletişim sektöründe bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). Altınbaş Üniversitesi.
• Armstrong, J. S. & Overton, T. S. (1977). Estimating nonresponse bias in mail surveys. Journal of Marketing Research, 14(3), 396-402.
• Avcı, U. ve Topaloğlu, C. (2009). Hiyerarşik kademelere göre liderlik davranışlarını algılama farklılıkları: Otel çalışanları üzerinde bir araştırma. KMU İİBF Dergisi, 11(16), 1-20.
• Barutçugil, İ. (2002). Bilgi Yönetimi. Kariyer Yayıncılık.
• Bass, B. M. & Avolio, B. J. (1990). Developing transformational leadership: 1992 and beyond. Journal of European Industrial Training, 14(5), 21-27.
• Bass, B. M. & Avolio, B. J. (1996). Multifactor Leadership Questionnaire (MLQ) [Database record]. APA PsycTests. https://doi.org/10.1037/t03624-000
• Bass, B. M., Avolio, B. J., Jung, D. I. & Berson, Y. (2003). Predicting unit performance by assessing transformational and transactional leadership. Journal of Applied Psychology, 88(2), 207.
• Başdoğan, S. Y. (2018). Algılanan örgütsel destek, psikolojik iyi oluş ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesi. İş, Güç Endüstrı İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 20(3), 49-66.
• Başer, S. H. & Seçkin, Z. (2023), Başarıya giden yol: dijitalleşen dünyada bir lider olarak Bill Gates. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33(3), 1313-1324.
• Bilişik, M. T. & Gençyılmaz, G. (2008). Kısıtlar teorisi yaklaşımı ile çok kısıtlı sistemlerde optimum ürün karmasının belirlenmesi ve satınalmaya etkileri. 24-25 Ekim, 8. Ulusal Üretim Araştırmaları Sempozyumu (ss. 175-186), İstanbul.
• Boz, N. (2021). Örgütsel hafiza ve örgütsel değişim ilişkisine yönelik biṙ araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi.
• Bryman, A. & Cramer, D. (2009). Quantitative data analysis with SPSS 14, 15 and 16: A guide for social scientists. Routledge.
• Burns, J. & Mac, G. (1979). Two excerpts from leadership. Educational Leadership, 36(6), 380- 400.
• Can, H. (1999). Organizasyon ve Yönetim (5. Baskı), Ankara: Siyasal Kitabevi.
• Croasdell, D. C. (2001). It’s role in organizational memory and learning. Information System Management, 18(1), 8-11.
• Çini, M. A., Erdirençelebi, M. & Arıcıoğlu, M. A. (2021). Aile işletmelerinde kuşaklar arası geçişte örgütsel hafıza üzerine nitel bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (45), 307-327.
• Davenport, T. H. & Prusak, L. (2001). İş dünyasında bilgi yönetimi (Çev. G. Günay). İstanbul: Rota Yayınları.
• Dinçer, Ö. & Fidan, Y. (1996). İşletme yönetimi. İstanbul, Beta Yayınları.
• Dunham, A. H. (2010). Knowledge management in the context of an ageing workforce: Organizational memory and mentoring. (Doctoral Dissertion). University of Canterburry.
• Düger, Y. S. (2021), Etik liderlik ile bilgi paylaşımı arasındaki ilişki: sistematik bir inceleme. Alanya Akademik Bakış, 5(2), 619-645.
• Eren, E. (1993). Yönetim ve organizasyon. İstanbul: Beta.
• Guo D., Chen, H. V, Long, R., Lu, H. & Long, Q. (2007). A co-word analysis of organizational constraints for maintaining sustainability. Sustainability, 9(10), 1-19.
• Hair J. F., Black, B., Babin, B., Anderson, R. E. & Tatham, R. L. (2006). Multivariate data analysis (6th ed.). Pearson Prentice Hall.
• İmamoğlu, S. E., Türkcan, H., İnce, H. & İmamoğlu, S. Z. (2024). Bilgi paylaşımı, dönüşümcü liderlik, tutumlu inovasyon ve firma performansı arasındaki ilişki. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 24(3), 1029-1044.
• Jennex, M. & Olfman, L. (2004). Organizational memory (Ed. C.W. Holsapple). Handbook on Knowledge Management 1 Knowlegde Matters (ss. 207-234) içinde. Springer.
• Jennex, M. E. & Olfman, L. (2002). Organizational memory/knowledge effects on productivity, a longitudinal study. Proceedings of the 35th Annual Hawaii International Conference on System Sciences (ss. 1029-1038), IEEE.
• Jennex, M. E. (2006). Knowledge Management in modern organizations. Idea Grup Publishing.
• Kaplan, B. (2010). Kısıtlar teorisi altında ürün karması optimizasyonu, üretim yönetimi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi.
• Kaygusuz, S. Y. (2007). Kısıtlar teorisi: Varsayımlar, süreç ve bir uygulama. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi, 60(4), 133-156.
• Kızıldağ, D., Ağca, V. & Uğurlu, Ö.Y. (2011). Örgütlerde hafıza kaybı ve etkileri: Tekstil sektöründen bir yansıma. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilgiler Fakültesi Dergisi, 25(1), 193-206.
• Kingston, J. & Macintosh, A. (2020). Knowledge management through multi-perspective modelling: representing and distributing organizational memory. Knowledge-Based Systems (ss. 221-239), London: Springer. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4471-0745-3_15
• Kocaman, S., Kocaman, S. & Çakır, N. (2012). Konaklama işletmelerinde örgüt kültürünün örgütsel çatışma üzerine etkileri: Alanya bölgesinde bir araştırma. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28, 167–183.
• Koçel, T. (2003). İşletme yöneticiliği: yönetim ve organizasyon. Organizasyonlarda davranış, klasik-modern-çağdaş yaklaşımlar. İstanbul: Beta Basım Yayım.
• Kurşunmaden, F. İ. (2023). Örgütsel davranışta güncel konular: Kavram, kapsam, boyut ve literatür. Nobel Yayınevi.
• Lee, H. & Choi, B. (2003). Knowledge management enablers, processes, and organizational performance: an integrative view and empirical examination. Journal of Management Information Systems, 20(1), 179–228.
• Moorman, C. & Miner, A.S. (1997). The impact of organizational memory on new product performance and creativity. Journal of Marketing Research, 34(1), 91-106.
• Ölçer, F. (2008). Dönüşümcü liderlik. F. Ölçer ve A. Özyılmaz (Eds.), Güncel Yönetim ve Organizasyon Yaklaşımları (ss. 127-182), Seçkin Yayıcılık.
• Öneren, M. & Akyüz, E. (2018). Örgütsel zekâ ve örgütsel hafıza arasındaki ilişki. International Congress of Business, Economic and Marketing (ss. 159-173), 11-14 Ekim, Kiev.
• Özdemirci, F. (2001). Belge üretimi ve kurumsal bilgi yönetimi. 21. Yüzyıla Girerken Enformasyon Olgusu Sempozyumu: Bildiriler (ss.179-186) içinde, 19-20 Nisan, Ankara: Türk Kütüphaneciler Derneği.
• Pindek, S. & Spector, P. E. (2016). Organizational constraints: A meta-analysis of a major stressor. Work&Stress, 30(1), 7-25.
• Podsakoff, P. M. & Organ, D. W. (1986). Self-reports in organizational research: Problems and prospects. Journal of Management, 12(4), 531-544.
• Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J. Y. & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: a critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879-903.
• Reyhanoğlu, M. ve Akın, Ö. (2017). The impact of violence preventive climate on the positive and negative work behavior of employee: A research at the University Hospital. International Congress on Management Economics and Business, 7-8-9 September, Bulent Ecevit University, Zonguldak.
• Sırkıntıoğlu Yıldırım, Ş. (2017). Bilgi yönetimi ve inovasyon perspektifinde stratejik çift yeteneklilik seçimi. (Doktora Tezi). Anakara Üniversitesi.
• Spector, P. E. & Jex, S. M. (1998). Development of four self-report measures of job stressors and strain: Interpersonal conflict at work scale, organizational constraints scale, quantitative workload inventory, and physical symptoms inventory. Journal of Occupational Health Psychology, 3(4), 356-367.
• Stein E. W. & Zwass, V. (1995). Actualizing organizational memory with information systems. Information Systems Research, 6(2), 85-117.
• Stein, E. W. (1995). Organization memory: Review of concepts and recommendations for management. International Journal of Information Management, 15(1), 17–32.
• Şimşek, M. Ş. (1999) Yönetim ve Organizasyon (5. Baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
• Şimşek, M. Ş. (2007). Yönetim ve Organizasyon. (9. Baskı). Adım Matbaacılık.
• Tekin, M. & Şahin, Ş. (2014). Kısıtlar teorisine göre sanayi işletmelerinde çalışanların motivasyonu ve işletme başarısına etkisi: PVC üretim işletmesi üzerine bir uygulama. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (Dr. Mehmet YILDIZ Özel Sayısı), 209-223.
• Tiwana, A. (2002) The knowledge management toolkit: Orchestrating IT, strategy and knowledge platforms (2. Ed). Prentice Hall.
• Tozkoparan, G. (2013). Beş faktör kişilik özelliklerinin çatışma yönetim tarzlarına etkisi: Yöneticiler üzerinde bir araştırma. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(2), 189–231.
• Uzun, A. & Taş, A. (2023). Örgütsel hafıza ile öğretmenlerin değişme eğilimleri arasındaki ilişkiler. Toplum, Eğitim ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 2(2), 92-109.
• Üner Güngör, N. (2025). Okul yöneticilerinin dönüşümcü liderlik özellikleri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Balıkesir Üniversitesi.
• Varışlı, N. (2022), Dönüşümcü liderlik uygulamalarının, çalışanların performansına etkilerine yönelik bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 14(3), 2030-2049.
• Walsh, J. P. & Ungson, G. R. (1991). Organizational memory. The Academy of Management Review, 16(1), 57-91.
• Ward, J. & Aurum, A. (2004). Knowledge management in software engineering-describing the process. 15th Australian Software Engineering Conference (ss. 137-146). IEEE Computer Society Press.
• Yaman, U. T., Aytaç, S. S. & Başol, O. (2023) İş yükü ile örgütsel çatışma arasındaki ilişkide iş yeri nezaketsizliğinin aracı rolü. Trends in Business and Economics, 37(3), 160-168.
• Zencirkıran, M. & Keser, A. (2018). Örgütsel Davranış. Dora Yayıncılık.