Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi Sonrası Türkiye’de Bürokratik Yapının Dönüşümü: Etkinlik, Hesap Verebilirlik ve Yönetişim Dengesi

Öz

Bu çalışma, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sonrasında Türkiye’de kamu yönetiminde meydana gelen bürokratik dönüşümü; etkinlik, hesap verebilirlik ve yönetişim dengesi çerçevesinde ele almaktadır. 2018 yılında yürürlüğe giren sistem, yürütme yetkisini tek merkezde toplayarak karar alma süreçlerinde hız, eşgüdüm ve etkinlik sağlamayı hedeflemiştir. Ancak bu yapı, bürokrasinin geleneksel özerkliğini zayıflatmış; kurumsal denge, liyakat ve demokratik hesap verebilirlik alanlarında yeni tartışmalar yaratmıştır. Yeni sistem, kamu yönetiminde yalnızca yapısal değişim değil, aynı zamanda bürokratik kültürde de derin bir dönüşüm meydana getirmiştir. Bürokrasinin rolü, klasik uygulayıcı anlayışın ötesine geçerek politika oluşturma süreçlerinde doğrudan etkili bir aktöre dönüşmüştür. Cumhurbaşkanlığı ofisleri, politika kurulları ve başkanlık yapıları aracılığıyla teknokratik uzmanlık güçlenmiş, merkeziyetçi yönetişim modeli kurumsallaşmıştır. Bu durum karar alma ve eşgüdümde avantaj sağlasa da, denge-denetim mekanizmalarını zayıflatmış ve hesap verebilirlik açısından eleştirilere yol açmıştır. Sonuç olarak, kamu yönetimi etkinlik ve hesap verebilirlik ilkeleri arasında yeni bir denge arayışı sürecine girmiştir

Anahtar Kelimeler

• Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi
• Bürokrasi
• Etkinlik
• Hesap Verebilirlik
• Yönetişim.

Transformation of Turkey’s Bureaucratic Structure After the Presidential Government System: Balancing Efficiency, Accountability and Governance

Öz

This study examines the bureaucratic transformation that occurred in public administration in Turkey after the Presidential System of Government, within the framework of the balance between efficiency, accountability, and governance. The system, which entered into force in 2018, aimed to centralize executive authority and ensure speed, coordination, and efficiency in decision-making processes. However, this structure weakened the traditional autonomy of the bureaucracy and generated new debates about institutional balance, merit, and democratic accountability. The new system brought about not only structural changes in public administration but also a profound transformation in bureaucratic culture. The role of the bureaucracy has evolved beyond the classical executive approach to become a directly influential actor in policymaking processes. Technocratic expertise has been strengthened through presidential offices, policy boards, and executive structures, and a centralized governance model has been institutionalized. While this provides advantages in decision-making and coordination, it has also weakened checks and balances and led to criticisms regarding accountability. Consequently, public administration has embarked on a search for a new balance between the principles of efficiency and accountability.

Anahtar Kelimeler

• Presidential Government System
• Bureaucracy
• Efficiency
• Accountability
• Governance.

Kaynakça

1. Ansell, C. & Gash, A. (2008). Collaborative Governance in Theory and Practice. Journal of Public Administration Research and Theory, 18(4), 543–571.
2. Balcı, A., Nohutçu, A., Öztürk, N. K. & Coşkun, B. (2013). Kamu Yönetiminde Çağdaş Yaklaşımlar: Sorunlar, Tartışmalar, Çözüm Önerileri, Modeller, Dünya ve Türkiye Yansımaları (3. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
3. Bannister, F. & Connolly, R. (2011). The Trouble with Transparency: A Critical Review of Openness in e-Government. Policy & Internet, 3(1), 1–30. https://doi.org/10.2202/1944-2866.1076.
4. Christensen, T. & Lægreid, P. (2011). The Ashgate Research Companion to New Public Management. Farnham: Ashgate.
5. Denhardt, J. V. & Denhardt, R. B. (2000). The New Public Service: Serving Rather than Steering. Public Administration Review, 60(6), 549–559. https://doi.org/10.1111/0033-3352.00117.
6. Dunleavy, P., Margetts, H., Bastow, S. & Tinkler, J. (2006). Digital Era Governance-IT Corporations, The State and e-Government. New York: Oxford University Press.
7. Ergun, T. (2015). Kamu Yönetimi: Kuram, Siyasa ve Uygulama (2. Baskı). TODAİE Yayınları.
8. Erol, Ö. F. (2020). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulları. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 26(1), 107–130. https://doi.org/10.33433/maruhad.725877.

9. Eryılmaz, B. (2008). Kamu Yönetimi: Düşünceler, Yapılar, Fonksiyonlar, Politikalar. Kocaeli: Umuttepe Yayınları. Esen, E. & Kalağan, G. (2020). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Merkezi İdarenin Dönüşümü. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 11(Ek), 260-277.
10. Güler, B. A. (2005). Devlette Reform Yazıları. Muğla: Paragraf Yayınevi.
11. Heper, M. (1973). Modernleşme ve Bürokrasi. Ankara: Sosyal Bilimler Derneği Yayınları.
12. Hood, Christopher. (1991). A Public Management for All Seasons? Public Administration, 69(1), 3–19. https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.1991.tb00779.x.
13. Kaya, R. (2025). Türk Kamu Yönetiminde Bürokrasi-Siyaset İlişkisinin Dönüşümü: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine Geçiş Süreci Üzerinden Bir Analiz. Electronic Journal of Vocational Colleges (EJOVOC), 15(2). https://doi.org/10.17339/ejovoc.1801989.
14. Kösecik, M. & Özgür, H. (2005). Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar-I: Reform. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Lijphart, A. (1999). Patterns of Democracy: Government Forms and Performance in Thirty-Six Countries. Yale University Press.
15. Mardin, Ş. (2025). Türk Modernleşmesi (29. Baskı). Ankara: İletişim Yayınları.
16. Margetts, H. & Dunleavy, P. (2013). The Second Wave of Digital-Era Governance: A Quasi-Paradigm for Government on The Web. Philosophical Transactions of the Royal Society A, 371(1987). https://doi.org/10.1098/rsta.2012.0382.
17. Mercimek, Ş. (2018). Bürokratik Vesayet Anlayışına Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Etkisi. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 2(2), 131–149.
18. Merton, R. K. (1968). Social Theory and Social Structure. New York: Free Press.
19. Mulgan, R. (2000). Accountability: An Ever-Expanding Concept? Public Administration, 78(3), 555–573. https://doi.org/10.1111/1467-9299.00218.
20. Peters, B. G. (2001). The Politics of Bureaucracy (5th ed.). Routledge.
21. Peters, B. G. (2018). The Challenge of Policy Coordination. Policy Design and Practice, 1(1), 1–11. https://doi.org/10.1080/25741292.2018.1437946.
22. Pierre, J. & Peters, B. G. (2000). Governance, Politics and The State. Palgrave Macmillan.
23. Pollitt, C. & Bouckaert, G. (2017). Public Management Reform: A Comparative Analysis (4th ed.). Oxford University Press.
24. Rhodes, R. A. W. (1996). The New Governance: Governing Without Government. Political Studies, 44(4), 652–667. https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.1996.tb01747.
25. Rhodes, R. A. W. (2007). Understanding Governance: Ten Years On. Organization Studies, 28(8), 1243–1264.
26. Sayarı, S. (2016). Politics, Parties and Elections in Turkey. Lynne Rienner Publishers.
27. Tan, E. (2020). Quo Vadis? The Local Government in Turkey After Public Management Reforms. International Review of Administrative Sciences, 86(1), 115–133. https://doi.org/10.1177/0020852317752268.
28. Tosun, A. (2024). Siyasal Sistem ve Siyasal İktidar Kavramlarının Bürokrasi ile İlişkisi. İçinde R. Kaya (Ed.), Bürokrasi ve Siyaset: Kuramlar ve İdeolojiler Perspektifinden Yaklaşımlar, (ss. 135-160). Gaziantep: Özgür Yayınları, 135-160.
29. Tosun, A. (2025). Kamu Yönetiminde Katılımın Dijitalleşmesi: E-Devlet, Yönetişim ve Yurttaşlık Arasındaki Etkileşim. İçinde E. Çeliksoy (Ed.), Çağdaş Kamu Yönetimi Araştırmaları, (ss. 51-74). Gaziantep: Özgür Yayınları.
30. Turan, A. M. (2018). Türkiye’nin Yeni Yönetim Düzeni: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi. Social Sciences Research Journal, 7(3), 42–91.
31. Weber, M. (1947). The Theory of Social and Economic Organization. New York: Oxford University Press.