İçiçe Geçmiş Kimlikleri İle Şair/Çevirmen: Cemal Süreya

Öz

Çevirmenler, yaşamları boyunca oto/biyografileri göz ardı edilen, hayat hikayeleri, düşünce dünyaları çok dikkate alınmayan aktörler olmuşlardır. Mevcut çalışma ile çevirmenlerin oto/biyografilerine farklı bir perspektiften yaklaşmak ve son yıllarda çeviribilim alanının popüler araştırma alanlarından biri olan çevirmen çalışmalarına katkı sağlamak amaçlanmaktadır. Çevirmenlerin de hayatlarının, hikayelerinin değerli olduğu ve bu hikayelerin çevirilerine yansıdığı, çevirmen araştırmalarında ön plana çıkarılması gereken kavramlardır. Söz konusu kavramlara dikkat çekmek, çevirmen hayatlarını ön plana çıkarmak için bu çalışmanın araştırma öznesi olarak seçilen isim, Türk yazın çevresinde daha çok şiirleri ve şair kimliği ile tanınan Cemal Süreya olmuştur. Süreya’nın şair kimliği kadar çevirmen kimliğinin de araştırmaya değer olduğu, söz konusu iki kimliğin birbirinden ayrılmaz düzeyde iç içe geçmiş oldukları anlaşılmaktadır. Çalışmanın yöntemsel kısmı ise Klaus Kaindl’in The translator’s nested identities: translator studies and the auto/biographical turn adlı çalışmasında oto/biyografi araştırmaları için önerdiği, metinler üzerinden çevirmenin yaşamını anlamaya çalışırken, bağlamlaştırma, sınıflandırma, saptama, seçim ve analiz olmak üzere önerdiği beş kategoriye dayandırılmaktadır. Süreya’nın oto/biyografisini konu edinen eserlerin okunması ise bu beş kategori kapsamında yakın okuma ile gerçekleştirilmektedir. Son aşamada ise şair/çevirmenin oto/biyografik metinler üzerinden analiz edilen çeviri poetikası, modern çeviri kuramları üzerinden okunmaya çalışılmaktadır. Sonuç olarak Süreya’nın hayatının şiir ve çeviriler ile dolu olduğu, Süreya’nın sadece şair kimliğinin değil, çevirmen kimliğinin de ön plana çıkarılması gerektiği ve söz konusu iki kimliğin birbirini besleyen, iç içe geçmiş kimlikler olarak ortaya çıktığı, çeviriye dair görüşlerinin ve çeviri poetikasının da çağdaş çeviri kuramları perspektifinden açıklanabildiği anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çevirmen
• Çevirmen Çalışmaları
• Cemal Süreya
• İç İçe Geçmiş Kimlikler
• Oto/Biyografi.

The Poet-Translator with Nested Identities: Cemal Süreya

Öz

Over the centuries, translators have remained largely invisible figures whose autobiographies have been neglected and whose intellectual worlds have seldom been studied in depth. Building on the recent auto/biographical turn within Translator Studies, this research explores translators lives as sites of meaning-making rather than as mere background data. It argues that the life stories of translators are valuable and that their personal narratives are intricately reflected in their translational decisions and poetics. Focusing on Cemal Süreya, a key figure in modern Turkish literature primarily known for his poetry, the study investigates how his poet and translator identities are deeply intertwined. Süreya’s case exemplifies what Kaindl (2024) conceptualises as nested identities-the interconnection of personal, professional, and social selves that shape the translator’s subjectivity. Methodologically, the study adopts Klaus Kaindl’s five analytical categories- contextualisation, classification, specification, selection, and analysis- as a framework for conducting a close reading of Süreya’s auto/biographical texts. Through this model, the research seeks to illuminate how his lived experiences and sociocultural context contributed to his translation poetics. Ultimately, the study concludes that Süreya’s life was a continuum of poetry and translation, where both practices mutually nourished each other. His translator identity and poetic creativity are thus inseparable, reflecting the complex dynamics of translator subjectivity envisioned in contemporary Translator Studies.

Anahtar Kelimeler

• translator
• Translator Studies
• Cemal Süreya
• Nested identities
• Auto/biographical turn.

Kaynakça

1. Acarı, H. (1958). Üvercinka Dedi ki. N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.19-23), İstanbul,YKY.
2. Atikoğlu, Ayça (1988). Şiir Kapitalist ve Sosyalist Sistemlerde Geriledi. N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (s. 177-178). İstanbul, Yapı Kredi Yayınları.
3. Ayhan, E. (1987). Kıyı Bucak (1) Cemal Süreyya. N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.150-154), İstanbul, YKY.
4. Bassnett, S. (2014). Translation studies (4th ed.). London & New York, Routledge.
5. Bassnett, S., & Lefevere, A. (Eds.). (1990). Translation, history, and culture. London: Pinter.
6. Bourdieu, P. (1983). Ökonomisches Kapital, kulturelles Kapital, soziales Kapital. Reinhard Kreckel (Hg). Soziale Ungleichheiten (Soziale Welt Sonderband 2), in (pp.183-198). Göttingen.
7. Celal, M. (2006). Şiir Ustalardan Öğrenilir. İstanbul, Everest Yayınları.
8. Chesterman, A (2021). Translator studies. Y. Gambier & L. van Doorslaer (Eds.), Handbook of Translation Studies: Volume 5 in (pp. 241-246). John Benjamins.

9. Delisle, J., & Woodsworth, J. (Eds.). (1995). Translators through history. John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/btl.13.
10. Duruel, N. (2012). Mutluluğun Şiiri Yazılamaz. N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.112-123). İstanbul, YKY.
11. Ercan, E. (1986). Şair Bir Tavırdır ve Şiirinin de Üstünde Bir Yerdedir. N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss. 150-154), İstanbul, YKY.
12. Ercan, E. (1988). Şairlik Dervişlik Değil Mi Zaten, N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.173-176), İstanbul, YKY.
13. Even-Zohar, I. (1990). Polysystem studies. Poetics Today, 11(1), 9–26.
14. Gadamer, H. G. (1990): Wahrheit und Methode: Grundzüge einer philosophischen Hermeneutik (6. Aufl.). Tübingen, Mohr Siebeck.
15. Hızlan, D. (1982). Genç Şairler Arasında Çok Büyük Benzeşme Var, N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.64-68), İstanbul, YKY.
16. Jones, F. (2015). The poetry translator as dedicated expert. Meta: Translators’ Journal, 60(2), 264–284.
17. Klaus K. (2025). The translator’s nested identities: translator studies and the auto/biographical turn, Perspectives, 33(2) 326-340.
18. Kocayusufpaşaoğlu, N. (1987). Cemal Süreya. C. Süreya (Haz.) Bütün yapıtları: 99 Yüz, İzdüşümler- Söz Senaryosu içinde (ss. 57-59). İstanbul, Yapı Kredi Yayınları.
19. Koçman, A. (1988). Şiir Bir Karşı Çıkma Sanatıdır. N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.203-221), İstanbul, YKY.
20. Kolukısa, C. (1973). Cemal Süreya. N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.43-47), YKY, İstanbul.
21. Lefevere, A. (1992). Translation, Rewriting, And The Manipulation Of Literary Fame. London & New York, Routledge.
22. Meriçelli, A. (1966). Cemal Süreyya ile Konuşma, Nursel Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.40-42). İstanbul, YKY.
23. Newmark, P. (1988). A Textbook Of Translation. London, Prentice Hall.
24. Oral, Z. (1985). Aşk Meşru Bir Şey Olamaz O Da Şiir Gibi Meşrulaşınca Ölür, N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.103-111), İstanbul, YKY.
25. Özkırımlı, A. (1988). Dergiler Edebiyatın Laboratuvarı, N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.170-172), İstanbul, YKY.
26. Perinçek, F., & Duruel, N. (2008). Cemal Süreya: Şairin hayatı şiire dahil. İstanbul: Can Yayınları.
27. Robinson, D. (1991). The Translator’s Turn. Chicago: University of Chicago Press.
28. Sarhuş, B.N. (2023). Cemal Süreya’da Apollinaire Etkisi. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 7(31), 375–388. https://doi.org/10.52096/usbd.7.31.24.
29. Sırkıntı, H. G. (2025). Çevirmen araştırmalarında veri kaynağı olarak (oto)biyografik metinler: Çevirmen kimliğiyle Orhan Burian. Söylem Filoloji Dergisi, 10(2), 1212-1234. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1695653.
30. Steiner, G. (1975). After Babel: Aspects of language and translation. Oxford, UK, Oxford University Press.
31. Süreya, C. (1986). Bir Piyangodur Şiir Çevirisi. N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss. 268-269), İstanbul, YKY.
32. Süreya, C. (2005). Bir Çeviri Kuramı. S. Özpalabıyıklar (Haz.), Günübirlikler, Toplu yazılar II. İçinde (ss.120-122) Yapı Kredi Yayınları.
33. Süreya, C. (2006a). Günler, Bütün Yapıtları, Deneme. İstanbul, Yapı Kredi Yayınları.
34. Süreya, C. (2006b). Kendini Çevirten Şiir (1972). S. Özpalabıyıklar (Haz.), Bütün yapıtları: Şapkam dolu çiçekle. Toplu yazılar I. İçinde (ss.98-101) Yapı Kredi Yayınları.
35. Süreya, C. (2013). Sevda Sözleri. İstanbul, Yapı Kredi Yayınları.
36. Tanyol, T. (1984). Şiirin Labirentinde. N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.97-102). İstanbul, YKY.
37. Venuti, L. (2004). The Translators Invisibility, A History of Translation. London, Routledge.
38. Venuti, L. (2011). The poet’s version; or, an ethics of translation. Translation Studies, 4(2), 230–247.
39. Yavuz, H. (1957). Cemal Süreya ile Konuştum. N. Duruel (Haz.), Cemal Süreya “Güvercin Curnatası” Konuşmalar, Soruşturma Yanıtları içinde (ss.40-42), İstanbul, YKY.