KÜRESELLEŞEN TOPLUMLARDA FARKLILIKLARIN YÖNETİMİ VE KÜRESEL ZEKÂ FAKTÖRÜ

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 50, 1161 - 1186, 25.12.2025

Kemal Yavuz Ataman

https://doi.org/10.18493/kmusekad.1534729

https://izlik.org/JA42BE66EH

Öz

Küreselleşen toplumlarda farklılıkların yönetimi giderek daha önemli hale gelmektedir. Kültürel, etnik ve sosyal çeşitliliğin artması, bireylerin ve kurumların etkili yönetim stratejileri geliştirmelerini gerektirmektedir. Bu çalışmada, küresel zekâ kavramı farklılık yönetimi bağlamında ele alınmış ve bireylerin ve kurumların kültürel çeşitlilikle başa çıkabilme yetenekleri detaylı şekilde incelenmiştir. Literatür taraması ve nitel araştırma yöntemleri kullanılarak elde edilen bulgular, küresel zekânın bireylerin ve kurumların farklılıkları anlama, uyum sağlama ve etkin karar alma süreçlerinde belirleyici bir faktör olduğunu göstermektedir. Özellikle küreselleşen iş dünyasında ve çok kültürlü toplumlarda küresel zekâ, yöneticiler ve çalışanlar için kritik bir yetkinlik olarak öne çıkmaktadır. Araştırma bulguları, küresel zekâ düzeyi yüksek bireylerin kültürel farkındalıkları sayesinde daha etkili iletişim kurabildiklerini, ekip çalışmasını güçlendirebildiklerini ve örgütsel verimliliği artırabildiklerini ortaya koymaktadır. Ayrıca, Kültürel zekâ faktörünün tarihte başarıyla tatbik edildiği birçok devleti ve toplumu görmek mümkündür. Bu bağlamda, makale, bireylerin ve kurumların küresel zekâlarını geliştirmek için hangi stratejileri benimseyebileceklerine dair öneriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

küreselleşme , toplum , çok kültürlülük , kültürel zeka , farklılıkların yönetimi , kültür

MANAGEMENT OF DIFFERENCES IN GLOBALIZING SOCIETIES AND THE GLOBAL INTELLIGENCE FACTOR

https://izlik.org/JA42BE66EH

Öz

The management of diversity in globalizing societies is becoming increasingly crucial. The rise in cultural, ethnic, and social diversity necessitates the development of effective management strategies for individuals and organizations. This study explores the concept of global intelligence in the context of diversity management and examines the ability of individuals and organizations to cope with cultural diversity effectively. Findings obtained through literature review and qualitative research methods reveal that global intelligence is a critical factor in understanding diversity, adapting, and making effective decisions. Particularly in the globalized business environment and multicultural societies, global intelligence emerges as a key competency for managers and employees. The research findings indicate that individuals with high levels of global intelligence can communicate more effectively, enhance teamwork, and improve organizational efficiency through their cultural awareness. In addition, in a historical perspective, it would be possible to encounter a large number of states and communities that have successfully applied the factor of cultural intelligence. In this context, the article provides recommendations on strategies that individuals and organizations can adopt to enhance their global intelligence.

Anahtar Kelimeler

Globalization , Society , Multiculturalism , Culture , Cultural Intelligence , Management of Diversity

Kaynakça

• Aksoy, Z. (2013). Kültürel Zekâ ve Çok Kültürlü Ortamlardaki Rolü. (Yayınlanmamış Doktora Tezi.) Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Halkla İlişkiler ve Tanıtım A.B.D., İzmir.
• Ang, S., and Van Dyne, L. (2008). Handbook Of Cultural İntelligence: Theory, Measurement, and Applications. M.E. Sharpe.
• Ang, S., and Inkpen, A. C. (2008). Cultural İntelligence and Offshore Outsourcing Success. Academy Of Management Perspectives, 22(2), 73-92.
• Arslantürk, Z., Amman, T. (2009). Sosyoloji/Kavramlar-Kurumlar-Süreçler Teoriler, İstanbul: Çamlıca Yayınları, 357.
• Ataman, K. Y. Küresel Toplumlarda Zihniyet Tasarımı ve Kültürel Zeka/İrfan’ın Analizi, 4-5 Aralık 2021, ISCAT2021, Ankara. https://doi.org/10.33793/acperpro.05.01.33
• Ataman, K. Y. Küreselleşmenin Sosyo-kültürel Düşünce Yapısının Analizi ve Türkiye, (Basılmamış Doktora Tezi.) Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya, 2020.
• Ateş, T. (2000). Öteki’yi Anlamak, Karizma Dergisi, 3, 121.
• Banks, J. A. (2008). Diversity and Citizenship Education: Global Perspectives. Jossey-Bass.
• Barutçugil, İ. (2011). Kültürler Arası Farklılıkların Yönetimi. İstanbul: Kariyer Yayıncılık.
• Bauman, Z. (2011). Culture in a Liquid Modern World. Polity Press.
• Baybal, M. S. (2017). İlahi Dinlerde Birlikte Yaşama Formülleri Medeniyet ve Birlikte Yaşama Kültürü, Dini Araştırmalar ve Küresel Barış, Konya: Timav Yayınları. 542-555.
• Bekiroğlu, O. ve Balcı, Ş. (2014). Kültürlerarası İletişim Duyarlılığının İzlerini Aramak: İletişim Fakültesi Öğrencileri Örneğinde Bir Araştırma, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (35), 429-460.
• Berkay, F. (2002). Bir Bütünleşme ve Uzlaşma Aracı Olarak ‘Sosyal Empati’ ile Üç Tabanlı Sosyolojik Yaklaşım. Dünyada ve Türkiye’de Farklılaşma-Çatışma Bütünleşme-II, III. Ulusal Sosyoloji Kongresi, Ankara: Sosyoloji Derneği Yayınları, 56.
• Berry, J. W. (2005). Acculturation: Living Successfully in Two Cultures. International Journal of Intercultural Relations, 29(6), 697-712.
• Berry, J. W. (2017). Mutual Intercultural Relations. Cambridge University Press.
• Bilgin, N. (2007). Kimlik İnşası. Ankara: Aşina Kitaplar.
• Blench, R. (2001). Globalization and Policies Towards Cultural Diversity. Natural Resource Perspectives, 70, 3.
• Botan, M. (2017). Şehirden Kente: Küreselleşme ve Sosyal Değişim, Strateji Düşünce ve Analiz Merkezi, Küreselleşmenin Boyutları ve Dinamikleri.
• Budak, G. (2008). Yetkinliğe Dayalı İnsan Kaynakları Yönetimi. İzmir: Barış Yayınları.
• Bulduk S, Usta E, Dinçer Y. (2017). Kültürlerarası Duyarlılık ve Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesi: Bir Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Örneği. DÜ Sağlık Bil Enst Dergisi, 7 (2), 73-77.
• Castells, M. (2010). The Rise of The Network Society. Wiley-Blackwell.
• Castles, S., & Miller, M. J. (2009). The Age of Migration: International Population Movements in The Modern World. Palgrave Macmillan.
• Cesari, J. (2010). Islam in The West: From Immigration to Integration. Brookings Institution Press.
• Coşan, M. E. (2017). Dilimiz ve Kültürümüz. İstanbul: Server Yayınları.
• Çağırkan, B. (2016). “Göç, Hibrit Kimlik ve Aidiyet: Yeni Toplumlar, Yeni Kimlikler”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5/8, 2613-2623.
• Deardorff, D. K. (2006). Identification and Assessment of Intercultural Competence as a Student Outcome of Internationalization. Journal of Studies in International Education,10(3), 241-266.
• Demir, M., & Yıldız, H. (2021). Kültürel Zekâ ve Örgütsel Bağlılık Arasındaki İlişki. Türk Psikoloji Dergisi, 36(2), 89- 105.
• Demirel, H. G. ve Kişman, Z. A. (2014). Kültürler arası liderlik. Turkish Studies, International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(5), 689-705.
• Earley, P. C., & Ang, S. (2003). Cultural Intelligence: Individual Interactions Across Cultures. Stanford University Press.
• Earley, P. C., & Mosakowski, E. (2004). Cultural Intelligence. Harvard Business Review, 82(10), 139-146.
• Ehtiyar, R. (2003). Kültürel Sinerji: Uluslararası İşletmelere Yönelik Kavramsal Bir İrdeleme. Akdeniz Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 3(5), 66-78.
• Ergin, D. Y. ve Ermeğan, B. (2011). Çok Kültürlülük ve Sosyal Uyum. 2nd International Conference on New Trends in Education and Their Implications içinde (ss. 1754-1761). Ankara: Siyasal Kitabevi.
• Ersoy, A. ve Ehtiyar R. (2015). Kültürel Farklılıkların Yönetiminde Kültürel Zekânın Rolü: Türk ve Yabancı Yöneticiler Üzerine Bir Araştırma. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 26(1), 42-60.
• Feyzu’l Furkan Kur’an-ı Kerim Meali ve Tefsiri. (2015). İstanbul: Server Yayıncılık.
• Gardner, H. (1999). Çoklu Zekâ Görüşmeler ve Makaleler. İstanbul, Enka Okulları Vakfı.
• Giddens, A. (1999). Runaway World: How Globalization is Reshaping Our Lives. Profile Books.
• Gökçe, M. (2019). Kültürel Zekânın Yönetim Kararlarına Etkisi. (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi.
• Göktürk, I. (2023). Kültürel Zekâ: Zekanın Kültürel Olarak Kavramsallaştırılması ya da Kültürel Bağlam İçinde Zekâ. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 22(88).
• Gül, A. (2015). "Irkçılık Demokrasinin Düşmanıdır". Artı 90 Dergisi, 2, 4-5.
• Habibbeyli, A. (2019). Multikültürel Değerlerin Oluşmasında "Öteki" Kavramı. New Times. Erişim 28.07. 2024. http://newtimes.az/tr/relations/conflicts/5209/
• Hainmueller, J., & Hopkins, D. J. (2014). Public Attitudes Toward Immigration. Annual Review of Political Science, 17, 225-249.
• Hall, S. (1997). Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. Sage.
• Harvey, D. (2003). Sosyal Adalet ve Şehir, (Cev: M. Moralı), İstanbul: Metis Yayınları.
• Harvey, D. (2003). The Condition of Postmodernity. Blackwell.
• Held, D., McGrew, A., Goldblatt, D., & Perraton, J. (1999). Global Transformations: Politics, Economics and Culture. Stanford University Press.
• Hofstede, G. (2001). Culture's Consequences: Comparing Values, Behaviors, Institutions, And Organizations Across Nations. Sage.
• Huntington, S. P. (1996). The Clash of Civilizations and The Remaking of World Order. Simon & Schuster.
• İbiş, T. (2018). Çok Kültürlülük ve Kültürel Zekâ, Yeni Düşünceler, 10, 20-35.
• İnalcık, H. (1997). Osmanlı’da Devlet, Hukuk, Adalet. Eren Yayıncılık.
• İşçi, E., Söylemez, Ö. ve Kaptanoğlu Y. A. (2013). Örgütlerde Kültürel Zekâ ve Hastane İşletmelerinde Kültürel Zekâ Düzeyinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma. KAU İİBF Dergisi, 4 (5): 1-18.
• İşleyen, F., & Doğan, E. (2020). Kültürel Zekâ: Beş Büyük Kişilik Modeli Bağlamında Bir Araştırma. Ekoist: Journal Of Econometrics And Statistics, 33(1), 65-82. https://doi.org/10.26650/ekoist.2020.33.837088
• Kalın, İ. (2016). Ben, Öteki ve Ötesi (İslam-Batı ilişkileri tarihine giriş). İstanbul: İnsan Yayınları.
• Karaca, M. (2012). Farklılaşma, Bütünleşme ve Birlikte Yaşama Üzerine. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 226-238.
• Karpat, K. Türkiye’nin Göç Tarihi, 14. Yüzyıldan 21. Yüzyıla Kadar Türkiye’ye Göçler. ed. Murat Erdoğan - Ayhan Kaya. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2016.
• Kaya, A. (2015). Euro-Türkler, kuşaklararası farklılıklar: İslam ve entegrasyon tartışmaları. Göç Araştırmaları Dergisi, 1(1), 44–79.
• Kaya, M. (2020). Umrandan Uygarlığa Kültürden İrfana: Cemil Meriç, Türk Dünyası Araştırmaları, 126 (249), 397-408.
• Kayan, A. (2015). Küreselleşmenin Kentler Üzerindeki Etkileri ve Küresel Kentlerin Özellikleriyle İlgili Bir Değerlendirme. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 10 (1), 274.
• Kenar, G., & Bektaş, M. (2020). Kültürel Zekânın Örgütsel Çatışmaları Çözme Yöntemlerine Etkisi: Kamu Sektöründe Bir Araştırma. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 16(1). Https://Doi.Org/10.17130/ İjmeb.700905
• Kharroubi, D. (2020). Global Workforce Diversity Management: Challenges Across the World. https://doi.org/10.1051/shsconf/20219202026
• Kulakoğlu, D. N. ve Topaloğlu, C. (2017). Kültürel Farklılıkların Yönetimi Sürecinde Kültürel Zekânın Etkinliği. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 28(1), 96-109.
• Mayhand, D. E. (2020). Globalization: Understanding the Impact of Cultural Differences in Global Organizations. Open Journal of Leadership, 9, 34-52. https://www.scirp.org/journal/ojl
• Mercan, N. (2016). Çok Kültürlü Ortamlarda Kültürlerarası Farklılıkları Yönetme Sanatı: Kültürel Zekâ. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi (AUAd), 2(2), 32-49.
• Nehru, J. (1956). The Discovery of India. Meridian Books Ltd., 4th Ed. 1956.
• Newman, C. (2001). Realizm: Küreselleşme ve Bağımsız Devlet. çev. Muammer Türker. Türkiye Günlüğü, 64, 79- 88.
• Ng, K. Y., Van Dyne, L., & Ang, S. (2009). From Experience to Experiential Learning: Cultural Intelligence as a Learning Capability for Global Leader Development. Academy Of Management Learning & Education, 8(4), 511-526.
• Ng, K. Y., Van Dyne, L., & Ang, S. (2009). Developing Global Leaders: The Role Of International Experience and Cultural Intelligence. Advances in Global Leadership, 5, 225-250.
• Ng, E. S., & Sears, G. J. (2012). The Effects of Leader and Organizational Diversity on Employee Engagement. Human Resource Management, 51(2), 255-281.
• Okay, H. (2015). https://www.dunya.com/kose-yazisi/bilissel-duygusal-ve-kulturel-zeka/24536 (25.07.2024)
• Öner, N. (1969). Mantığın Ana İlkeleri ve Bu İlkelerin Varlıkla Olan İlişkileri. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15(2), 286.
• Öner, N. (2005). Zihniyet. Prof. Dr. S. H. Bolay’a Armağan Kitabı, Ankara: Gazi Kitapevi.
• Öngören, H. (2012). Küreselleşme ve Yerel Kültürler, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 449.
• Özdemir, M. (1992). Gayr-ı Müslimlerin Dini Hayatı Açısından Müslüman Fatihlerin Endülüs’deki Uygulamaları. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 33, 203-238.
• Robertson, R. (1992). Globalization: Social Theory and Global Culture. Sage.
• Rockstuhl, T., Seiler, S., Ang, S., Van Dyne, L., & Annen, H. (2011). Beyond General Intelligence (IQ) and Emotional Intelligence (EQ): The Role of Cultural Intelligence (CQ) On Cross-Border Leadership Effectiveness in A Globalized World. Journal Of Social Issues, 67(4), 825-840.
• Rockstuhl, T., Seiler, S., Ang, S., Van Dyne, L., & Annen, H. (2011). Beyond General Intelligence. Journal Of Applied Psychology, 96(1), 1-25.
• Said, E. W. (2007). Cehaletin çatışması (T. Takış, Çev.). Doğu Batı Dergisi, 10(41), 109–114.
• Sassen, S. (2007). A Sociology of Globalization. W.W. Norton.
• Shahavatov, Ö. Ü. (2019). Küreselleşme Sürecinde Vatandaşlık ve Din. (Doktora Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Sürgevil, O. (2008). Farklılık Kavramına ve Farklılıkların Yönetimine Temel Oluşturan Sosyo-psikolojik Kuramlar ve Yaklaşımlar, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(20), 111-124.
• Şahin, F. (2011). Liderin Kültürel Zekâsının Astların Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ile İş Doyumu Üzerine Etkisi. Savunma Bilimleri Dergisi, 10(2), 80-104.
• Şakar, R. (2019). Çok Dilli ve Çok Kültürlü Şehirler: Moskova ve İstanbul Örneği. International Journal Of Languages’ Education and Teaching, 7(4), 380-391.
• Tarhan, N. (2010). Toplum Psikolojisi/Sosyal Şizofreniden Toplumsal Empatiye. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Taştan, A. (2018), Göç, Sosyal Değişme ve Din. Diyanet Dergisi, 328, 10-13.
• Tepe, H. (2007). Bir Arada Yaşamanın Kuralları: Bir Keşif midir Yoksa Bir İcat mı?, C.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), 7-28.
• Thomas, D. C., & Inkson, K. (2009). Cultural Intelligence: Living and Working Globally. Berrett-Koehler Publishers.
• Thomas, D. C., & Inkson, K. (2017). Cultural Intelligence: Surviving and Thriving in The Global Village. Berrett- Koehler Publishers.
• Triandafyllidou, A. (2014). Kültürel Çeşitlilik, Çoğul Milliyetçilik ve Avrupa Kimliği, Farklılıkların Birlikteliği: Türkiye ve Avrupa’da Bir Arada Yaşama Tartışmalar, Der. Ayhan Kaya, İstanbul: Hiperlink Yayınları.
• Triandis, H. C. (2006). Culture and Conflict Resolution. Jossey-Bass.
• Tuncer, F. (2023). Discussing Globalization and Cultural Hybridization. Universal Journal of History and Culture, 5(2), 85-103.
• Turhan, M. (1997). Kültür Değişmeleri, Sosyal Psikolojik Bakımdan Bir Tetkik. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
• Uludağ, S. “Marifet” Maddesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Ankara: TDV, 2003), c. 28., s: 54-56.
• Ülgener, S. F. (1983). Zihniyet Aydınlar ve İzm’ler. Ankara: Mayaş Yayınları.
• Ülkütaşır, M. Şakir. (1946). Babür Şah. İstanbul: Ahmed Halit Kitabevi.
• Wegner, J. (2019). What happened when we paired up thousands of strangers to talk politics. https://www.ted.com/talks/jochen_wegner_what_happened_when_we_paired_up_thousands_of_strang ers_to_talk_politics/transcript (21.07.2024)
• Vertovec, S. (2007). Super-Diversity and Its İmplications. Ethnic and Racial Studies, 30(6), 1024-1054.
• Yeşil, S. (2009). Kültürel Farklılıkların Yönetimi ve Alternatif Bir Strateji: Kültürel Zekâ. KMU İİBF Dergisi 11/16, 100- 131.
• Yeşil, S. (2010). 21. Yüzyılın Küresel Örgütleri İçin Kültürel Zekâ. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(2), 147 – 168.
• Yılmaz, M. (2017). Sosyal ve Siyasi Strateji Olarak Birlikte Yaşamanın Arka Planı Medeniyet ve Birlikte Yaşama Kültürü. Konya: TİMAV, 229-235.