THE IMPACT OF INFLATION ADJUSTMENT UNDER THE TAX PROCEDURE LAW (TPL) ON FIRMS’ ECONOMIC AND FINANCIAL STRUCTURES AND TAX BURDEN

Öz

During periods of high inflation, the historical cost principle and traditional accounting methods may lead to overstated profits, excessive taxation, and dividend distributions that do not reflect the true economic situation. To address these problems, the International Accounting Standards Board (IASB) developed IAS 29. In Turkey, inflation adjustment has been implemented under the Tax Procedure Law (TPL); the first application was carried out in 2003–2004 and the second in 2023–2024, in accordance with the inflation rate criteria set by IAS 29. This study aims to analyze the effects of TPL-based inflation adjustment on firms’ economic and financial structures as well as their tax burden. First, the implementation process and its impact on financial statements were demonstrated using two sample firms. Then, to examine its economic, financial, and fiscal effects more comprehensively, the financial data of ten major companies that applied inflation adjustment in 2023 and 2024 were obtained from the Public Disclosure Platform (PDP) and analyzed. The findings reveal that the consequences of inflation adjustment vary depending on firms’ financial structures and resource allocation strategies.

Anahtar Kelimeler

• Inflation Adjustment
• Tax Procedure Law (TPL)
• IAS 29
• Financial Reporting
• Tax Burden

VUK KAPSAMINDA ENFLASYON DÜZELTMESİNİN İŞLETMELERİN EKONOMİK VE MALİ YAPILARI İLE VERGİLER ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Öz

Yüksek enflasyon dönemlerinde tarihi maliyet esası ve geleneksel muhasebe yöntemleri, şişirilmiş kârların raporlanmasına, aşırı vergilendirmeye ve gerçeği yansıtmayan kâr dağıtımlarına yol açabilmektedir. Bu sorunlara çözüm getirmek amacıyla Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB) tarafından IAS 29 standardı geliştirilmiştir. Türkiye’de enflasyon düzeltmesi uygulaması ise Vergi Usul Kanunu (VUK) kapsamında hayata geçirilmiş; IAS 29’da öngörülen enflasyon oranı kriterlerinin sağlanması nedeniyle ilk kez 2003–2004, ikinci kez ise 2023–2024 dönemlerinde uygulanmıştır. Bu çalışmanın amacı, VUK’a göre gerçekleştirilen enflasyon düzeltmesinin işletmelerin ekonomik ve mali yapısı ile vergi yükü üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Çalışmada öncelikle enflasyon düzeltmesinin uygulanma süreci ve mali tablolara yansımaları iki örnek işletme üzerinden ortaya konulmuş, ardından söz konusu düzenlemenin ekonomik, mali ve vergisel etkilerini incelemek amacıyla, enflasyon düzeltmesi uygulayan 10 büyük şirketin 2023 ve 2024 yıllarına ait finansal verileri Kamuyu Aydınlatma Platformu’ndan (KAP) elde edilerek analiz edilmiştir. Bulgular, enflasyon düzeltmesinin şirketlerin finansal yapısı ve kaynak kullanım biçimlerine bağlı olarak farklı sonuçlar ortaya çıkardığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Enflasyon Düzeltmesi
• VUK
• IAS 29
• Finansal Raporlama
• Vergi Yükü

Kaynakça

1. Acar, D. ve Tugay, O. (2005). Enflasyon Düzeltmesi ve Uygulama Düzeyinin Belirlenmesine Yönelik Bir araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (26), 81-94.
2. Açık, S. (2006). Enflasyonun Finansal Tablolar Üzerindeki Etkilerini Giderici Bir Tedbir Olarak Enflasyon Muhasebesi ve Türkiye’deki Yasal Düzenlemeler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(2), 345-360.
3. Akdoğan, M. U. (2013). Onuncu Yılındaki Enflasyon Düzeltmesi Düzenlemelerinin Devam Eden Etkileri. Mödav, (4), 63-84.
4. Akdoğan, N. (2004). Enflasyon Muhasebesi Kuramsal Yaklaşımlar ve Genişletilmiş 2. Baskı (s-672), Ankara: Gazi Kitabevi.
5. Akpınar, Y., Ciğer, A., Karyağdı, N.G., ve Kaya, A. (2024). Enflasyon Muhasebesi Uygulamasının İşletmelerin Finansal Yapıları Üzerine Etkileri: Oran Analizi ile İnceleme. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 16(31), 360-376
6. Aktaş, S. (2006). Enflasyon Muhasebesinin Mali Tablolara Etkisi ve Türkiye’de Yıllara Sari İnşaat İşletmelerinde Enflasyon Düzeltmesi Uygulaması. (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
7. Akyol, M. (2023). Enflasyon ve Enflasyon Muhasebesi Çerçevesinde Bilançolara Etkiye Dair Genel Bakış. Mali Çözüm Dergisi, 33(175), 279-290.
8. Arzova, S. B. (1996). Enflasyonist Dönemlerde İşletmelerde Oluşan Bozulmaları Gidermeye Yönelik Uygulanabilecek Yöntemler. Öneri Dergisi, 1(4), 161-164.

9. Ateş, K. ve İnan, A. D. (2024). Enflasyon Muhasebesi Semineri Sunumu ve Video Kaydı - Edremit Ticaret Odası. https://www.edremitto.org.tr/duyurular/, (10.02.2024).
10. Bahadır, O. (2016). Normatif Muhasebe Teorileri Kapsamında Ölçüm. Mali Çözüm Dergisi, 26(136), 33-46.
11. Ball, R. (2024). Accounting for Inflation: The Dog That Didn’t Bark. 60(1), 1-12. DOI: 10.1111/abac.12308
12. Başer, B., Akdoğan H., ve Hiçyorulmaz, E. (2025). MSUGT/VUK, TMS/TFRS VE BOBİ FRS Kapsamında Stok Kalemlerine İlişkin Enflasyon Muhasebesi Uygulaması. Denetişim, 16(33), 238-261.
13. Bilen, C. İ. (2023, 11 Kasım). Enflasyon Düzeltmesi Müessesesinin Reel Sektöre Olumsuz Etkileri. Ekonomi Gazetesi. https://www.ekonomim.com/kose-yazisi/enflasyon-duzeltmesi-muessesesinin-reel-sektore- olumsuz-etkileri/721759
14. Binz, O., Graham, J., ve Kubic, M. ( 2024). Does Inflation Affect Earnings Relevance? A Century-Long Analysis NBER Working Paper No. 32364. National Bureau of Economıc Research 1050 Massachusetts Avenue Cambridge, MA 02138.
15. Coşkuner, A. ve Kaygusuzoğlu, M. (2025). Enflasyon Düzeltmesi Uygulamasının İşletme Performanslarına Etkisinin Entropi Temelli Copras Yöntemi ile Değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 20(2), 327-350. DOI: 10.17153/oguiibf.1551779
16. Çelik, A. (2003). Fiyatlar Seviyesindeki Değişmelerin Mali Tablolara Etkileri ve Enflasyon Muhasebesi Yöntemlerinden Fiyatlar Genel Seviyesi Modeli Uygulaması. (Uzmanlık Yeterlilik Tezi). TCMB İstatistik Genel Müdürlüğü, Ankara.
17. Çetin, Ö. O. ve Bozdoğan, T. (2023). Enflasyon Muhasebesine Geri Dönüş: Enflasyon Muhasebesi Konulu Makalelerin Bibliyometrik Analizi. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, (12), 78-89.
18. Deloitte (2023). Hyperinflationary Economies. https://www.iasplus.com/en/news/2023/07/hyperinflationary- economies
19. Deloitte (2023). IAS 29 — Financial Reporting in Hyperinflationary Economies. https://www.iasplus.com/en/standards/ias/ias29
20. Ebiaghan, O. F. (2019). A Comparative Analysis of Inflation-Adjusted and Historical Cost Accounting Information: Implications for the Value Relevance of Corporate Reports, Trends Economics and Management. Brno University of Technology, Faculty of Business and Management, 13(33), 35-50. https://doi.org/10.13164/trends.2019.33.35
21. Ergün, İ. (2025a). Vergi Usul Kanunu ve TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama Standardı Kapsamında Enflasyon Muhasebesinin Özkaynaklar Üzerindeki Etkisi: BIST İmalat Sektöründe Bir Araştırma. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 18(1), 83-107. DOI: https://doi.org/10.29067/muvu.1499880.
22. Ergün, İ. (2025b). The Impact of Inflation Adjustment on the Financial Performance of Companies: A Study of the Retail and Wholesale Sectors. Business and Economics Research Journal, 16(3), 281-294. http://dx.doi.org/10.20409/berj.2025.468.
23. Gökmen, S. (2024, 18 Temmuz). 2024 Enflasyon Düzeltmesinde Dikkat Edilecek Hususlar ve Enflasyon Düzeltmesinin Vergiye Etkisi. Sakarya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası. https://www.sakaryasmmmo.org.tr/Haber/2024-enflasyon-duzeltmesinde-dikkat-edilecek-hususlar-ve- enflasyon-duzeltmesinin-vergiye-etkisi-6685
24. Gözlüklü, B. (2024). Enflasyon Düzeltmesinin Kapsamı, Etkileri ve Vergisel Sonuçları. Centrumtime Dergisi, (16), 1-5.
25. Haberal, Z. (2023). Enflasyon Düzeltmesinde Net Parasal Pozisyondaki Kazanç veya Kayıpların Hesaplanması: Bankalar Üzerine Bir Araştırma. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, (Prof. Dr. Mehmet Özbirecikli Özel Sayısı), 121-140. DOI: https://doi.org/10.29067/muvu.1300740
26. Hale, D. (1978). Inflation Accounting and Public Policy Around the World. Part Two: Adjustment of Corporate Tax Policies for Inflation in Six Countries. Financial Analysts Journal, 34(5), 59-72.
27. Higson, A., Shinozawa, Y., ve Tippett, M. (2007). IAS 29 and the Cost of Holding Money Under Hyperinflationary Conditions. Accounting and Business Research, 37(2), 97-121. https://doi.org/10.1080/00014788.2007.9730064
28. IFRS Foundation. (t.y.). IAS 29: Financial reporting in Hyperinflationary Economies. https://www.ifrs.org/issued- standards/list-of-standards/ias-29-financial-reporting-inhyperinflationary-economies
29. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2005). Türkiye Muhasebe Standardı 29 (TMS 29) – Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama. https://www.kgk.gov.tr/
30. Karasioğlu, F. ve Erdemir, N. K. (2005). Enflasyon Muhasebesi Uygulamalarında Temel İşlemler Üzerine Bir Çalışma. Selçuk Üniversitesi Karaman İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 5(2), 145-167.
31. Kartal, A. ve Baş, E. (2023). Enflasyon Muhasebesi. Türkiye Muhasebe Uzmanları Derneği. https://www.tmud.org.tr/images/yayinlarimiz/05042023152430-enflasyon-muhasebesi.pdf
32. Kaygusuz, S. Y. (2003). Enflasyon muhasebesi – (Yüksek Enflasyon Dönemlerinde Mali Tabloların Düzeltilmesi). Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 5(2), 1-12.
33. Keleş, D. (2015). TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama Standardı Çerçevesinde Finansal Tabloların Düzeltilmesi ve Finansal Analiz Sonuçları Üzerine Etkileri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 31-52.
34. Keskin, A. (2024). Vergi Usul Kanunu Kapsamında Türkiye’de Temel Enflasyon Muhasebesi Uygulamaları Üzerine Bir Çalışma. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 26(47): 897-918.
35. Köroğlu, Ç. ve Uçma, T. (2005). Enflasyonun Mali Tablolar Üzerine Etkisi ve Enflasyon Düzeltmesinin İşletmelere Uygulanması. Mevzuat Dergisi, 8(90).
36. Kramarova, K. (2021). The Global Problem of Inflation and Need for Inflation-Adjusted Financial Reporting. SHS Web of Conferences, 129, 09010. https://doi.org/10.1051/shsconf/202112909010
37. Lyons, P. H. (1974). Accounting for Inflation in Other Countries. Haskins and Sells Publications, 45-53. https://egrove.olemiss.edu/dl_hs/251/
38. Milliyet (2024). K Ne Demek? Rakamlarda Kullanılan İngilizce “K” Harfinin Anlamı Nedir?. https://www.milliyet.com.tr/egitim/k-ne-demek-rakamlarda-kullanilan-ingilizce-k-harfinin-anlami-nedir- 6441657
39. Murat, B. (2023). Enflasyon Düzeltme Uygulaması ve Düzeltme İşleminin İşletme Bilançoları Üzerinde Etkisi. Vergi Raporu Dergisi, (291), 7-16.
40. Olarewaju, O., Mbambo, M., ve Ngiba, B. (2020). Effects of Inflation Accounting on Organizational Decisions and Financial Performance in South African Retail Stores. Problems and Perspectives in Management, 18(4), 85-95. DOI:10.21511/ppm.18(4).2020.08
41. Öner, M. (2024, 8 Kasım). Enflasyon Muhasebesi Yıl Sonu İtibariyle Uygulanıyor. KPMG Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş. https://kpmgvergi.com/blog/enflasyon-muhasebesi-yil-sonu-itibari-ile-uygulaniyor/1268
42. Özdemir, F. S. ve Arslan, S. (2007). Enflasyon Muhasebesinde Kullanılan Yöntemlerin Karşılaştırmalı Analizi. Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, (2), 87-104.
43. Özdemir, Ö. (2023). Evaluation of Applications Used in Inflation Accounting Regulations. Journal of Business Administration and Social Studies, 7(1), 56-68.
44. Özulucan, A. (2002). Enflasyonun Muhasebe Verileri Üzerindeki Etkileri, Türkiye Muhasebe Standardı-2 ve Sermaye Piyasası Kurulu Seri: XI-No: 20 Çerçevesinde Önerilen Enflasyon Muhasebesi Yöntemi ve Enflasyon Muhasebesinde Geçişte Alınabilecek Önlemler. Yönetim ve Ekonomi Dergisi. 9(1-2), 25-41.
45. Pekdemir, R. (2004). 5024 Sayılı Yasaya Göre Uygulamalı Enflasyon Düzeltmesi. Sirküler Rapor, Süreli Yayın, 2004(1).
46. Peker, A. A. (2023). Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama Standartları Çerçevesinde Enflasyon Muhasebesi: Borsa İstanbul Üzerine Bir Uygulama, Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 1(1), 31-48
47. Polus, S. N. ve Bondu, M. A. (2024). The Supremacy of Inflation Accounting. International Journal of Science, Engineering and Technology. (12)3, 1-9. DOI: 10.61463/ijset.vol.12.issue3.174
48. Reyhan, Y. (2025). Enflasyon Muhasebesi Uygulamalarında Parasal Olmayan Kalemlerin Düzeltilmesi ve Muhasebeleştirilmesi. KLÜ SBMYO Dergisi, 2025, 6(1), 24-47.
49. Saçan, E. (2024). Enflasyonun Mali Rasyolar Üzerindeki Etkisi: Borsa İstanbul’da İşlem Gören İmalat Sektöründe Bir Araştırma. Muhasebe Enstitüsü Dergisi, (71), 39-57. https://doi.org/10.26650/MED.1468635
50. Selimefendigil, S. (2023). Decision Usefulness and Inflation Accounting: The Case of Turkey. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 25(4), 465-497. https://doi.org/10.31460/mbdd.1253007
51. Tawiah, V.K., Benjamin, M. ve Dorothee, M. (2015). Inflatıon Accounting: More Questions Than Answers. International Journal of Management, IT and Engineering, 5(3), 150-164.
52. The Center for Audit Quality. (2024, 12 Aralık). Inflation monitoring document for staff https://www.thecaq.org/wp-content/uploads/2024/12/Nov-2024-Inflation-Monitoring-Document-for-Staff- 12-12-24_GS.pdf
53. Varol, N. (2022). Inflation Accounting in Terms of Tax Legislation and Accounting Standards in Turkey. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (93), 19-30.
54. Vural, İ. (2023, 2 Aralık). Stok ve Özkaynak Kalemlerinde Enflasyon Düzeltmesi. Ankara Yeminli Mali Müşavirler Odası. https://aymmo.org.tr/api/v1/gridfile
55. Yenisu, E. (2022). Enflasyonun Finansal Tablolara Etkisi ve Enflasyon Muhasebesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, (27), 717-741.
56. Yetkiner, E. ve Sevim, T. (2024). Enflasyon Düzeltmesi Yol Haritası. Denge Akademi. https://dengeakademi.com/Files/Circular/3729.pdf
57. Yıldırım, M.B. (2024). Enflasyon Muhasebesinin Vergisel Etkisi. Lebib Yalkın Yayım ve Basım İşleri A.Ş. https://lebibyalkin.com.tr/haber/enflasyon-muhasebesinin-vergisel-etkisi
58. Yıldız, F. (2018). Türkiye’de Muhasebe Bilgi Sisteminden Sağlanan Bilginin Yeterliliği ve Enflasyon Muhasebesi Uygulanması Gereği. Accounting and Financial History Research Journal, (14), 202-217.
59. Yücel, G. (2023). Parasal kazanç (Monetary Gain) Kavramı Anlaşılmadan Enflasyona Göre Düzeltilmiş Finansal Tablolar Anlaşılamaz. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi 3(1), 1-10.