Yiyecek İçecek İşletmelerinde İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyeti Kapsamında Chef (Şef) Filminin Göstergebilimsel Analizi

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Chef (Şef) filminde iş tatmini ve işten ayrılma niyetinin nasıl temsil edildiğini ortaya koymaktır. Çalışmada, şef karakterinin mesleki deneyimleri üzerinden çalışma ortamı, yönetsel kontrol, mesleki özgürlük ve motivasyon gibi unsurların iş tatmini ve işten ayrılma niyeti ile ilişkisi incelenmiştir.

Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve film, Barthes’ın göstergebilim kuramı doğrultusunda analiz edilmiştir. Film birden fazla kez izlenmiş, iş yaşamına ilişkin anlam üreten sahneler seçilerek, göstergeler, düz anlam ve yan anlam düzeylerinde çözümlenmiştir. Araştırmada analiz sürecinin şeffaflığını artırmak amacıyla sahneler ayrıntılı biçimde betimlenmiş ve yorumlama sürecinde kuramsal çerçeveye bağlı kalınmıştır.

Bulgular: Analiz sonucunda filmde iş tatmininin; mesleki yaratıcılık, özgürlük, üretim süreci kontrolü ve mesleki kimliğin korunması ile ilişkilendirildiği görülmüştür. Buna karşın; yönetim baskısı, standartlaşmış üretim süreçleri ve çalışan üzerinde kurulan baskıcı kontrol mekanizmalarının iş tatminsizliği yaratarak işten ayrılma niyetini tetikleyen unsurlar olarak temsil edildiği belirlenmiştir. Ayrıca filmde kişinin yaratıcılığını kullanabildiği, baskıdan uzak ve özgür alternatif çalışma biçimlerinin, mesleki tatmini yeniden kazanmanın bir yolu olarak sunulduğu görülmüştür.

Pratik Çıkarımlar: Çalışma, özellikle gastronomi ve yiyecek-içecek sektöründe çalışanların iş tatminini artırmak için yaratıcılık alanı tanıyan yönetim yaklaşımlarının, mesleki özerkliğin ve destekleyici çalışma ortamlarının önemini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda yöneticilerin çalışanların mesleki kimliğini destekleyen ve katılımı artıran yönetim uygulamalarına yönelmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Özgünlük/Bilimsel Katkı: Bu çalışma, gastronomi temalı bir sinema filmini iş tatmini ve işten ayrılma niyeti kavramları çerçevesinde göstergebilimsel olarak inceleyen sınırlı sayıdaki çalışmalardan biri olması açısından literatüre katkı sağlamaktadır. Ayrıca film analizini örgütsel davranış kavramlarıyla ilişkilendirerek turizm ve gastronomi literatürüne disiplinlerarası bir bakış açısı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İş tatmini
• İşten ayrılma niyeti
• Gastronomi
• Yiyecek-içecek işletmeleri
• Göstergebilim
• Sinema

A Semiotic Analysis of the Film Chef in the Context of Job Satisfaction and Intent to Leave in Food and Beverage Establishments

Öz

Purpose: The aim of this study is to reveal how job satisfaction and intention to leave are represented in the film Chef. The study examines the relationship between elements such as the working environment, managerial control, professional freedom and motivation, and job satisfaction and intention to leave, through the professional experiences of the chef character.

Method: The study adopted a qualitative research approach, and the film was analysed in line with Barthes' semiotic theory. The film was watched multiple times, and scenes that produced meaning related to working life were selected and analysed at the levels of signs, literal meaning and connotation. In order to increase the transparency of the analysis process in the study, the scenes were described in detail and the theoretical framework was adhered to during the interpretation process.

Findings: The analysis revealed that job satisfaction in the film was associated with professional creativity, freedom, control over the production process, and the preservation of professional identity. Conversely, it was determined that management pressure, standardised production processes, and oppressive control mechanisms imposed on employees were represented as factors that caused job dissatisfaction and triggered the intention to leave the job. Furthermore, the film presented alternative working methods that allowed individuals to use their creativity, free from pressure and oppression, as a way to regain professional satisfaction.

Practical Implications: The study highlights the importance of management approaches that allow for creativity, professional autonomy and supportive working environments in order to increase job satisfaction, particularly among those working in the gastronomy and food and beverage sectors. In this context, it is understood that managers need to adopt management practices that support employees' professional identity and increase participation.

Originality/Scientific Contribution: This study contributes to the literature as one of the limited number of studies that examine a gastronomy-themed cinema film semiotically within the framework of the concepts of job satisfaction and intention to leave. It also offers an interdisciplinary perspective to the tourism and gastronomy literature by relating the film analysis to organisational behaviour concepts.

Anahtar Kelimeler

• Job satisfaction
• intention to leave
• gastronomy
• food and beverage establishments
• semiotics
• Cinema

Kaynakça

1. Akıncı, Z. (2002). Turizm sektöründe işgören iş tatminini etkileyen faktörler: Beş yıldızlı konaklama işletmelerinde bir uygulama. Akdeniz İİBF Dergisi, (4), 1–25.
2. Altınbaşak, İ., Akyol, A., Alkibay, S., Arslan, F. M., Burnaz, S., Cengiz, E., & Yolaç, G. (2008). Küresel pazarlama yönetimi. Beta Yayınları.
3. Aşan, Y., & Erenler, A. (2008). İş tatmini ve yaşam tatmini ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 203–216.
4. Aydemir, P., & Erdoğan, E. (2013). İşgörenlerin ücret tatmini, iş tatmini ve performans algısı. Kamu-İş, 13(2), 127–153.
5. Bağder, D. Ö. (1999). Sinema göstergebilimi. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 10, 143–152.
6. Berkeley, J. (2012). Insights in linguistics and semiotics: Semiotics of discourse. Peter Lang.
7. Bingöl, D. (1996). Personel yönetimi. Beta Basım Yayım.
8. Birleşen, F. E. (2022). Motivasyonun iş tatmini üzerindeki etkisi: Samsun ili ilaç mümessilleri üzerine bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Giresun Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

9. Blegen, M. A. (1993). Nurses’ job satisfaction: A meta-analysis of related variables. Nursing Research, 42(1), 31–44.
10. Bloisi, W., & Hoel, H. (2008). Abusive work practices and bullying among chefs: A review of the literature. International Journal of Hospitality Management, 27(4), 649–656. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2007.09.001
11. Borş, D. (2010). Konaklama işletmelerinde stresin çalışan performansına etkileri: Belek’teki beş yıldızlı otel işletmelerinde bir uygulama [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
12. Çarıkçı, İ. H. (2004). Hizmet işletmelerinde çalışan kamu ve özel sektör personelinin iş tatminlerinin karşılaştırılması. Amme İdaresi Dergisi, 37(4), 83–95.
13. Çiçek, M. (2016). Göstergebilim ve sinema ya da sinema göstergebilimi. Kesit Akademi Dergisi, 3, 25–41.
14. Davis, K. (1989). Human behavior at work: Organizational behavior (8th ed.). McGraw-Hill.
15. Demirbaş, B., & Haşit, G. (2016). İşyerinde yalnızlık ve işten ayrılma niyetine etkisi: Akademisyenler üzerine bir uygulama. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 137–158.
16. Demirci, B., & Seçilmiş, C. (2020). Restoran işletmelerinde rol stresi ve lider-üye etkileşiminin işten ayrılma niyetine etkisi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 31(3), 228–238.
17. Erdoğan, İ. (1997). İşletmelerde davranış (2. baskı). İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Yayınları.
18. Giritlioğlu, İ., & Özlü, B. (2016). Otel işletmelerinin yiyecek içecek ünitelerinde işgörenlerin iş tatmin düzeyi ve işgören devir hızı algısı. Journal of International Social Research, 9(43).
19. Güripek, C. U., & Güripek, E. (2022). İş-aile/aile-iş çatışmasının yaşam doyumuna etkisi. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(4), 1718–1732. https://doi.org/10.33083/joghat.2022.231
20. Güven, M., Bakan, İ., & Yeşil, S. (2005). Çalışanların iş ve ücret tatmini boyutlarıyla demografik özellikler arasındaki ilişkiler. Celal Bayar Üniversitesi İİBF Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 12(1), 127–151.
21. IMDB. (2025). Chef (2014). https://www.imdb.com/title/tt2883512/
22. İnce, C. (2015). Kırgızistan Bişkek’teki Türk yiyecek içecek işletmelerinde işgören devir hızı. Kastamonu Üniversitesi İİBF Dergisi, 6(4), 35–51.
23. Kaya, İ. (2010). Otel işletmelerinde işgörenlerin iş tatminini etkileyen işi bırakma eğilimi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(2), 219–236.
24. Kendir, H. (2020). Otel işletmesi çalışanlarında iş stresinin işten ayrılma niyetine etkisinde görev yapılan departmanın moderatör rolü. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(4), 3421–3432.
25. Kılınç, E., Varol, F., & Samur, R. (2021). Yiyecek içecek işletmelerinde çalışanların yönetici koçluk davranışı algısının iş tatmini üzerindeki etkisi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 608–618.
26. Koçakgöl, S., & Koç, H. (2020). İşgörenlerin motivasyon düzeylerinin iş doyumu ve işten ayrılma niyeti üzerine etkisi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(4), 3240–3263.
27. Koluman, A., & Şahingöz, S. A. (2019). Yiyecek içecek işletmelerinde mobbing davranışına maruz kalma düzeylerinin belirlenmesi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 7(1), 298–311.
28. Kök, B. S. (2006). İş yaşamında psiko-şiddet sarmalı olarak yıldırma olgusu ve nedenleri. 14. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi Bildirileri, 433–448.
29. Kuzulugil, Ş. (2012). Kamu hastaneleri çalışanlarında iş tatminini etkileyen faktörler. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 41(1), 129–141.
30. Lawler, E. E. (1973). Motivation in work organizations. Brooks/Cole.
31. Locke, E. A. (1976). The nature and causes of job satisfaction. In M. D. Dunnette (Ed.), Handbook of industrial and organizational psychology (pp. 1297–1343). Rand McNally.
32. Luthans, F. (1995). Organizational behavior. McGraw-Hill.
33. Miner, J. B. (1992). Industrial-organizational psychology. McGraw-Hill.
34. Öktem, Ş., Kızıltan, B., & Öztoprak, M. (2016). Örgütsel güven ile örgüt ikliminin örgütsel özdeşleşme, iş tatmini ve işten ayrılma niyeti üzerine etkileri: Otel işletmelerinde bir uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 8(4), 162–186.
35. Ölçüm, Ç. M. (2004). Örgüt kültürü ve örgütsel bağlılık. Nobel Yayınları.
36. Özdipçiner, N. S., & Kalınkara, V. (2005). Konaklama sektörü çalışanlarının örgüte yönelik düşünce ve bağlılık durumları. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 16(1), 82–92.
37. Özdevecioğlu, M., & Aktaş, A. (2007). Kariyer bağlılığı, mesleki bağlılık ve örgütsel bağlılığın yaşam tatmini üzerindeki etkisi: İş-aile çatışmasının rolü. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28, 1–20.
38. Özkalp, E., & Kırel, A. Ç. (2011). Örgütsel davranış. Ekin Yayıncılık.
39. Rifat, M. (2009). Göstergebilimin ABC’si. Say Yayınları.
40. Sevimli, F., & İşcan, Ö. F. (2005). Bireysel ve iş ortamına ait etkenler açısından iş doyumu. Ege Akademik Bakış, 5(1), 55–64.
41. Seyfulloğulları, Ç. A. (2018). İşten ayrılma niyeti. Türkmen Kitabevi.
42. Sökmen, A., & Ekmekçioğlu, E. B. (2013). Yönetici etik davranışlarının sınır birim çalışanlarının motivasyonu ve iş tatmini üzerindeki etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 5(4), 87–104.
43. Şahin, S., & Seçgin, Y. (2026). Banka çalışanlarının algıladıkları stres düzeylerinin işten ayrılma niyetine etkisi. Journal of Organizational Behavior Review, 8(1), 78–99.
44. Şeker, P., Pehlivanlı, E., & Akyayla, A. (2024). Gösterişçi tüketim bağlamında “Kirli Sepeti” dizisinin göstergebilimsel analizi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 3(1), 89–98.
45. Şener, B. (2001). Modern otel işletmelerinde yönetim ve organizasyon (3. baskı). Detay Yayıncılık.
46. Şimşek, Ş. M., Akgemci, T., & Çelik, A. (2011). Davranış bilimlerine giriş ve örgütlerde davranış (7. baskı). Gazi Kitabevi.
47. Taner, B. (1993). Büyük otellerde yönetim biçimlerinin personel üzerindeki etkileri ve yöneticilerin personele yaklaşımlarında bir sistem önerisi [Doktora tezi, Çukurova Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
48. Tengilimoğlu, D. (2005). Hizmet işletmelerinde liderlik davranışları ile iş doyumu arasındaki ilişkinin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, (1), 23–45.
49. Toplu, S., & Toplu, O. (2023). Eğitim kurumlarında iş tatmini ve örgütsel bağlılık düzeylerini etkileyen faktörler. International Social Sciences Studies Journal, 9(109), 6167–6186. https://doi.org/10.29228/sssj.68692
50. Ugboro, I. O., & Obeng, K. (2000). Top management leadership, employee empowerment, job satisfaction and customer satisfaction in TQM organizations: An empirical study. Journal of Quality Management, 5(2), 247–272.
51. Ulutaş, M. (2019). Eşitlik hassasiyetinin işgörenlerin iş doyumu ve işten ayrılma eğilimleri üzerindeki etkileri: Bişkek yiyecek içecek işletmeleri üzerine bir alan araştırması. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(4), 552–562.
52. Unur, K., & Pekerşen, Y. (2017). İş stresi ile toksik davranışlar arasındaki ilişki: Aşçılar üzerinde bir araştırma. Journal of Travel and Hospitality Management, 14(1), 108–129.
53. Üzülmez, M. (2024). İş stresinin iş tatmini ve yılmazlık durumu üzerindeki etkisi: Mutfak çalışanları üzerinde bir uygulama. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 7(1), 122–134.
54. Yazıcıoğlu, İ., & Sökmen, A. (2007). Otel işletmelerinin yiyecek-içecek departmanlarında görev yapan işgörenlerin iş tatmin düzeylerinin değerlendirilmesi: Adana’da bir uygulama. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (18), 73–95.
55. Yiğit, R., Dilmaç, B., & Deniz, E. M. (2011). İş ve yaşam doyumu: Konya Emniyet Müdürlüğü alan araştırması. Polis Bilimleri Dergisi, 12(3), 1–18.
56. Yürür, S., & Ünlü, O. (2011). Duygusal emek, duygusal tükenme ve işten ayrılma niyeti ilişkisi. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 13(2), 81-104.