Araştırma Makalesi

Yalan Haberlerin Yaygınlaşmasında "Sosyal Dışlanmışlık" Faktörü Analizi

Cilt: 5 Sayı: 1 19 Haziran 2023
  • Muhacir Murat Yeşil
  • Ayşe Simin Kara
PDF İndir

Yalan Haberlerin Yaygınlaşmasında "Sosyal Dışlanmışlık" Faktörü Analizi

Öz

arihi uzun yıllar öncesine dayanan yalan bilgi ve haber üretimi, tüketimi ve paylaşımı sorunu, internet teknolojisinin gelişmesiyle birlikte ile tüm dünyayı etkisi altına almaya başlamıştır. Giderek büyüyen bu sorun, insanlığın geleceğini tehdit eden ciddi bir tehlike haline gelme yolundadır. Giderek büyüyen bu sorun, insanlığın geleceğini tehdit eden ciddi bir tehlike haline gelme yolundadır. Farklı zamanlarda yapılan bilimsel araştırmalarda, bu sorununun açıklanması ve anlaşılmasına yönelik teoriler geliştirilmiş, çözüm yolları önerilmiştir. Ancak, farklı bir çok faktörden kaynaklanan olan bu sorunun anlaşılabilmesi için, genel bir bakış açısı ile yapılan çalışmalardan bir adım daha ileriye giderek, bu faktörlerin her birine yönelik çözüm odaklı çalışmalar yapılması gerektiği kanaatindeyiz. Bu varsayımdan hareketle çalışmamızın amacını, şimdiye kadar yapılan araştırmalarda üzerinde gereği kadar durulmayan, bireylerin yaşadığı sosyal dışlanmışlık kaygısının, yalan/sahte bilgi ve haberlerin yaygınlaşmasındaki rolünü incelemek olarak tespit ettik. Bir başka ifadeyle bu çalışmanın amacı yalan haberlerin yaygınlaşmasında, “Sosyal Dışlanmışlık Faktörü”nün oynadığı rolün araştırılmasıdır. Çalışmamızda, insanları yalan/sahte bilgi ve haber paylaşma davranışına yönelten nedenler sorunu, sosyal dışlanmışlık kaygısı örneği üzerinden analiz edilecektir. İlk olarak, araştırmamızın, kavramsal çerçevesini oluşturan ve yalan/sahte haber içeriklerinin yayılmasında çok önemli rol oynadığı varsayılan “yalan/sahte bilgi/ haber, bilgi bozukluğu, yankı odaları ve filtre baloncukları, sosyal dışlanma kaygısı ve doğrulama-onaylama- yanlılığı” gibi kavramların açıklanmasına yer verilecek, ardından bu davranışların açıklanması ve anlaşılmasında yararlanılabilecek Festinger’in “Bilişsel Çelişki”, Elisabeth Noelle-Neumann’ın geliştirdiği “Suskunluk Sarmalı” kuramları açıklanacak ve bu kuramların “yalan, yanlış ve yanıltıcı bilgi/haber içeriği üretme, tüketme ve paylaşma davranışları”nı açıklamada yetersiz kaldığı noktalar dile getirilecek ve sonrasında da bireylerin “yalan, yanlış ve yanıltıcı bilgi/haber içeriği üretme, tüketme ve paylaşma davranışları” altında yatan sosyal ve psikolojik faktörler ile ilgili yapılan mevcut çalışmalar taranacak ve bu sorunun anlaşılmasına katkıları değerlendirilecektir. Sosyal dışlanmışlık kaygısı, birey üzerinde çok yönlü bir baskı oluşturmaktadır. Birey, bu baskıya karşı kendini koruyabilmek için, kendi kişisel özelliklerine bağlı olarak içgüdüsel olarak geliştirdiği farklı yöntemler uygulayabilmektedir. Bu araştırmamızda, sosyal dışlanmışlık kaygısının neden olduğu baskıya karşı, bireyin kendi görüşüne yakın gruplarla bağlantı kurmaya yönelebileceği, bu amaçla sosyal medyadan destek arama yoluna gidebileceği varsayımı üzerine odaklandık. Bu varsayımdan hareketle, içinde yaşadığı toplum tarafından dışlanan bireyin, bu etkiye karşı herhangi bir tepki göstermeyerek, toplumla bağlarını koparmamaya çalışacağını ancak, bu baskının, kendi doğruları üzerine kurduğu kendi düşünce dünyası (iç dünyası)’nda, kendi doğrularına olan inancını sarsabileceği endişesiyle, social medyada, kendi doğrularına olan inancını güçlendirecek, destekleyecek görüşler aramaya yönelebileceğini ifade ettik. Bu varsayımımızı açıklamak üzere, “Sahte Bilgi/Haber Paylaşma Modeli” adını verdiğimiz bir model geliştirdik. Bu modelden yararlanılarak gerçekleştirilen araştırmamızın, yalan/sahte bilgi ve haberlerin yaygınlaşması sorununa, farklı bakış açısı getiren önemli bir çalışma olduğu kanaatindeyiz.

Anahtar Kelimeler

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İletişim ve Medya Çalışmaları (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Muhacir Murat Yeşil Bu kişi benim
0000-0002-4857-5992
Türkiye

Ayşe Simin Kara Bu kişi benim
0000-0002-5641-9738
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

19 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

24 Nisan 2023

Kabul Tarihi

8 Mayıs 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 5 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Yeşil, M. M., & Simin Kara, A. (2023). Yalan Haberlerin Yaygınlaşmasında "Sosyal Dışlanmışlık" Faktörü Analizi. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, 5(1), 119-157. https://izlik.org/JA25RP92ZU
AMA
1.Yeşil MM, Simin Kara A. Yalan Haberlerin Yaygınlaşmasında "Sosyal Dışlanmışlık" Faktörü Analizi. Kritik. 2023;5(1):119-157. https://izlik.org/JA25RP92ZU
Chicago
Yeşil, Muhacir Murat, ve Ayşe Simin Kara. 2023. “Yalan Haberlerin Yaygınlaşmasında ‘Sosyal Dışlanmışlık’ Faktörü Analizi”. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi 5 (1): 119-57. https://izlik.org/JA25RP92ZU.
EndNote
Yeşil MM, Simin Kara A (01 Haziran 2023) Yalan Haberlerin Yaygınlaşmasında "Sosyal Dışlanmışlık" Faktörü Analizi. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi 5 1 119–157.
IEEE
[1]M. M. Yeşil ve A. Simin Kara, “Yalan Haberlerin Yaygınlaşmasında ‘Sosyal Dışlanmışlık’ Faktörü Analizi”, Kritik, c. 5, sy 1, ss. 119–157, Haz. 2023, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA25RP92ZU
ISNAD
Yeşil, Muhacir Murat - Simin Kara, Ayşe. “Yalan Haberlerin Yaygınlaşmasında ‘Sosyal Dışlanmışlık’ Faktörü Analizi”. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi 5/1 (01 Haziran 2023): 119-157. https://izlik.org/JA25RP92ZU.
JAMA
1.Yeşil MM, Simin Kara A. Yalan Haberlerin Yaygınlaşmasında "Sosyal Dışlanmışlık" Faktörü Analizi. Kritik. 2023;5:119–157.
MLA
Yeşil, Muhacir Murat, ve Ayşe Simin Kara. “Yalan Haberlerin Yaygınlaşmasında ‘Sosyal Dışlanmışlık’ Faktörü Analizi”. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, c. 5, sy 1, Haziran 2023, ss. 119-57, https://izlik.org/JA25RP92ZU.
Vancouver
1.Muhacir Murat Yeşil, Ayşe Simin Kara. Yalan Haberlerin Yaygınlaşmasında "Sosyal Dışlanmışlık" Faktörü Analizi. Kritik [Internet]. 01 Haziran 2023;5(1):119-57. Erişim adresi: https://izlik.org/JA25RP92ZU

Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi © 2018 by Nuri Paşa Özer is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International. 

Journal of Critical Communication © 2018 by Nuri Paşa Özer is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International.