Rehberlikte Dijital Dönüşüm: Psikolojik Danışmanların Yapay Zeka Temelli Uygulamalara Bakışı

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 14 - 33, 31.12.2025

Abdullah Ensar Uzun , Gülgün Uzun , Ahmet Taha Can , Ayşe Yılmaz

Öz

Bireylerin kendilerini tanımaları, gerçekçi kararlar alabilmeleri, kapasitelerini geliştirmeleri gibi pek çok alan rehberliğin çalışma alanlarını oluşturmaktadır. Rehberlik hizmetlerinde yapay zekanın kullanımı da yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu çalışmada psikolojik danışmanların rehberlikte yapay zekanın kullanımına dair görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya 15 gönüllü psikolojik danışman katılmıştır. Katılımcılara yarı yapılandırılmış görüşme yoluyla sorular yöneltilmiştir. Olgubilim deseni kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre katılımcıların çoğu rehberlikte yapay zeka kullanımının faydalı ve pratik olacağını ifade etmiştir. Katılımcıların büyük bir kısmı bireyi tanımada yapay zekanın, ölçme değerlendirmede kullanılabileceğini ifade etmiştir. Katılımcıların çoğu karar vermede yapay zekanın kullanılabileceğini düşünmektedir. Seçenek/fikir sunması ve zaman kazandırması açısından pozitif etkileri olduğunu vurgulamışlardır. Yapay zekanın rehberlik hizmetlerinde hız kazandırması, pratiklik sağlaması, bütüncül tanıma imkanı sağlaması gibi avantajları olduğu katılımcılar tarafından belirtilmiştir. Buna karşın yanlış değerlendirme ihtimali, yaratıcı düşünmeyi engellemesi, etkileşim kısıtlılığı gibi dezavantajlar belirtilmiştir. Katılımcılar geliştirilecek yapay zeka temelli rehberlik uygulamasının, kişilik özellikler ve yetenek değerlendirmesi yapabilmesi, görüşme analizi yapabilmesi, envanter uygulayabilmesi gibi özelliklerinin olması gerektiğini ifade etmiştir. Ayrıca katılımcılar yapay zekanın gizlilik sınırlarına dikkat ettiğini sürece etik açıdan sorun olmayacağını belirtmiştir. Tüm bu sonuçlar katılımcılarının rehberlikte yapay zeka kullanımına dair fikirlerinin genellikle olumlu olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik danışman , dijital dönüşüm , yapay zeka , yapay zeka uygulamaları

Kaynakça

• Aktepe, V. (2005). Eğitimde bireyi tanımanın önemi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 15–24.
• American Counseling Association. (2025). Ethical guidance for AI in the professional practice of health service psychology. https://www.apa.org/topics/artificial-intelligence-machine-learning/ethical-guidance-ai-professional-practice
• American Counseling Association. (2024). Recommendations for practicing counselors and their use of AI. https://www.counseling.org/resources/research-reports/artificial-intelligence-counseling/recommendations-for-practicing-counselors
• Arslan, K. (2021). Yapay zekânın tarih içindeki gelişimi ve eğitimde kullanılması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 54(2), 528–554.
• Asio, J. M. R. (2024). Artificial intelligence (AI) literacy and academic performance of tertiary level students: A preliminary analysis. Social Sciences, Humanities and Education Journal, 5(2), 309–321.
• Aydemir, H., & Seferoğlu, S. S. (2024). Investigation of users’ opinions, perceptions and attitudes towards the use of artificial intelligence in online learning environments. European Journal of Open, Distance and E-Learning, 26(1), 70–92. https://doi.org/10.2478/eurodl-2024-0007
• Çam, S. (2003). Okullarda rehberlik hizmet alanları ve birimleri. In G. Can (Ed.), Psikolojik danışma ve rehberlik içinde (s. 27–464). Pegem A Yayınları. https://doi.org/10.14527/9789756802656.03
• Canpolat, M. (2021). Psikolojik danışmanlık ve rehberlikte yapay zekâ kullanılabilirliği üzerine bir araştırma. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Dergisi, 1(1), 1–25.
• Cruz-Gonzalez, P., He, A. W. J., Lam, E. P., Ng, I. M. C., Li, M. W., Hou, R., ... & Vidaña, D. I. S. (2025). Artificial intelligence in mental health care: A systematic review of diagnosis, monitoring, and intervention applications. Psychological Medicine, 55, e18. https://doi.org/10.1017/S0033291724003295
• Dehbozorgi, R., Zangeneh, S., Khooshab, E., et al. (2025). The application of artificial intelligence in the field of mental health: A systematic review. BMC Psychiatry, 25. https://doi.org/10.1186/s12888-025-06483-2 Erden, A. A. (2023). Yapay zekâ sosyolojisi üzerine bir değerlendirme. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 1334–1350.
• Fidan, N. (2012). Eğitim bilimine giriş. Nobel Yayın Dağıtım.
• Frontiers in Digital Health. (2024). https://www.frontiersin.org/journals/digital-health/articles/10.3389/fdgth.2024.1414178/full
• Gore, S., & Dove, E. (2025). Ethical considerations in the use of artificial intelligence in counselling and psychotherapy training: A student stakeholder perspective—A pilot study. Counselling and Psychotherapy Research, 25(1). https://doi.org/10.1002/capr.12770
• Choi, H., & Wang, L. (2025). A Pilot Study Exploring User Needs and Expectations for AI-Based Academic Search Tools. In Congress of the International Ergonomics Association (pp. 196-200). https://doi.org/10.1007/978-981-95-0211-0_30
• Hossain, Z., Çelik, Ö., & Hınız, G. (2025). Exploring EFL students’ AI literacy in academic writing: Insights into familiarity, knowledge and ethical perceptions. Journal of Theoretical Educational Science, 18(1), 157–181. https://doi.org/10.30831/akukeg.1538011
• Javidan, A., & Za, S. (2024). AI and decision-making process: A meta-synthesis of the literature. In Navigating digital transformation (p. 251–271). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-76970-2_16 Karakaş, S., Rukancı, F., & Anameriç, H. (2009). Belge yönetimi ve arşiv terimleri sözlüğü. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayın No: 24.
• Karataş, Z. (2017). Sosyal bilim araştırmalarında paradigma değişimi: Nitel yaklaşımın yükselişi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 68–86.
• Karatay, R. (2020). Eğitimde yapay zekâ kullanımı ve gelişimi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(31), 589–612.
• Katsantonis, A., & Katsantonis, I. G. (2024). University students’ attitudes toward artificial intelligence: An exploratory study of the cognitive, emotional, and behavioural dimensions of AI attitudes. Education Sciences, 14(9), 988. https://doi.org/10.3390/educsci14090988
• Luo, J., Zheng, C., Yin, J., & Teo, H. H. (2025). Design and assessment of AI-based learning tools in higher education: A systematic review. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 22(1), 42. https://doi.org/10.1186/s41239-025-00540-2
• Majjate, H., Bellarhmouch, Y., Jeghal, A., Yahyaouy, A., Tairi, H., & Zidani, K. A. (2023). AI-powered academic guidance and counseling system based on student profile and interests. Applied System Innovation, 7(1), 6. https://doi.org/10.3390/asi7010006
• Mansoor, H. M. H., Bawazir, A., Alsabri, M. A., Alharbi, A., & Okela, A. H. (2024). Artificial intelligence literacy among university students-A comparative transnational survey. Frontiers in Communication, 9,1-12. https://doi.org/10.3389/fcomm.2024.1478476
• Marocco, S., Barbieri, B., & Talamo, A. (2024). Exploring facilitators and barriers to managers’ adoption of AI-based systems in decision making: A systematic review. AI, 5(4), 2538–2567. https://doi.org/10.3390/ai5040123
• Özçelik Baloğlu, Ö. (2023). Teknolojik bir dönüşüm olarak dijitalleşme kavramı ve etkileri. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(2), 1189–1210. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1276723
• Özdem, K. (2022). Üretken yapay zeka modellerinin dijital dönüşümdeki yeri ve önemi. In M. Yılmaz & M. Akcayol (Eds.), Yeni nesil teknolojiler ışığında yapay zeka ve dijital dönüşüm içinde (s. 21–35). Nobel.
• Öztemel, E. (2018). Dijital dönüşüm: Tarihçesi, tanımı ve işletmeler üzerindeki etkisi. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1).
• Öztürk, M. S. (2024). Yapay zekâ: Kuram tabanlı bir analiz. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(1).
• Sayan, Y. (2001). İlköğretim kurumlarındaki öğrenci dosyalarının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
• Schmidt, J. J. (2014). Counseling in school: Comprehensive programs of responsive services for all students (6th ed.) Pearson.
• Tekindal, M., & Uğuz Arsu, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153–182.
• Toker Gökçe, A., Deveci Topal, A., Kolburan Geçer, A., & Dilek Eren, C. (2024). Investigating the level of artificial intelligence literacy of university students using decision trees. Education and Information Technologies, 30, 6765–6784. https://doi.org/10.1007/s10639-024-13081-4
• Tutar, H., & Erdem, A. T. (2020). Örnekleriyle bilimsel araştırma yöntemleri ve SPSS uygulamaları (1. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Ünal, H. (2019). Dijitalleştirme ve kurumsal elektronik arşiv yönetimi sistemlerinin yapılandırılması. Türk Kütüphaneciliği, 33(2), 173–188.
• Uzun, A. E., & Durgut, F. (2025). Okul psikolojik danışmanlarının çalıştıkları kurumlarda öğrencilere pozitif katkılarına ilişkin branş öğretmenlerin değerlendirmeleri. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 61–77.
• Yeşilyaprak, B. (2016). 21. yüzyılda eğitimde rehberlik hizmetleri: Gelişimsel yaklaşım (25. baskı). Nobel Yayınları.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (6. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Zhai, C., Wibowo, S., & Li, L. D. (2024). The effects of over-reliance on AI dialogue systems on students’ cognitive abilities: A systematic review. Smart Learning Environments, 11(1). https://doi.org/10.1186/s40561-024-00252-3